Wednesday, August 6, 2014

SARFAESI ACT hi enge ni ?



Tunlaiin Mizoram Chanchinbu lian tham deuh deuhah chuan State Bank of India Thuchhuah, chumi khami chuan a Housing Loan lak a rulh that loh avangin ni chumi khami chhung a a loan lak leh a pung nen chumi chhunga a pektlak zawh loh chuan a in leh lo lilam emaw laksak emaw a ni ang tih kan chhiar thin ang. Loan lak huai, rulh lam kawnga dawihzep riau Mizo mipuite hian he Dan hi kan hrechiang lova, enge anih pawh kan man thiam chiah rihlo a ni mai thei. Mahse kan hriat ngei ngei a ngai si a, chuvang chuan hriat ang ang ka han chhawpchhuak dawn a ni.

Bank-in pung awma pawisa a pekchhuah hian Loan latu chuan dahkham (Security) a nei ngei ngei tur a ni a. A loan lak a rulh that loh chuan a Security hi laksak theih a ni ta a ni. Chumi atana Dan tlawhchhan a neiha chu Securitisation and Reconstruction of Financial Assets and Enforcement of Security Interest Act, 2002 kan tih hi a lo ni ta a ni. He Danah hi chuan Court/Tribunal inrawlh a ngai lova, Bank leh Loanee inkar a ni a, Dan hmanga khin theih a ni lo, amah hi ‘Laksak leh Titawp’ tura Thuneihna pek a ni a, chu taka chu kan hriatchian a ngai em em a ni. 

He dan hnuaiah hian Intiamkamna, Intuksak leh Dahkhamna chi reng reng a huap vek a, Bank tan liau liaua invenhimna, Sorkarin a siamsak a ni a, namnul ngawt a thiang lo reng reng a ni. He Dan hnuaiah hian miin a loan lak a rulh that loh chuan :

1. Court hriatpuina leh inrawlh ngai miah lovin Agricultural Land tih loh dahkham dang zawng zawng chu a chhuhsak hmiah thei.
2. He Dan hi Secured Loan kan tih reng rengah chuan hman theih a ni.
3. He dan hmang hian mi, sumdawnna neitu nihna chhuhsak a theih a, a duh chuan midang a hawh chhawn tir thei a, a duh chuan a sumdawnna a hralh sak thei bawk.
4. Court inrawlh theihna awmchhun chu a thil dahkham kha a nih tur ang a lo nih loh chauhin a ni bawk. 
5. He Dan kengkawh tur hian a duh chuan mi tupawh Bank hian a ruat thei.

Chuti taka Dan khirh hnuaiah chuan Loan puktu hian dikna chanvo a nei ve a;

1. Loan puktu hian hun tiam ral hmain a ba a rul vek thei a, a security kha a vawnghim zui thei.
2. Authorised Officer lamin diklo taka thiltih an nei anih chuan Dan anga a chunga Action lak theih a ni.
3. Chutiang anga hmalakna a awm anih chuan Loan puktu hnenah zangnadawmna pek tur a ni.

Loan petu Creditors te tan pawh Condition a awm ve leh a;
1. Secured Loan/Debt a ni tur a ni.

2. He loan hi Non-Performing Assets a ni tur a ni.
3. Outstanding Dues (Ba la pek loh) hi nuai khat a tling tur a ni a, Principal Loan amount atanga 20% aiin a tam bawk tur a ni. 

Heng hi a pawimawh zuala ka hriatte an ni a. RBI hnuaia thiltih anih avang hian State thuneihna atanga khin chi a ni lova. RBI hnuaiah hian Bank lian tak tak ten Pawisa an peipun remtih a ni a, chumi hnuaia In Register-te bakin he Dan hi an hmang thei lo thung a ni. Bank a a pung awma lak, rulh that loh anih chuan Bank hian ziakin Loan latu hnenah Hriattirna ni 60 chhunga a leiba rul tura tihna a chhuah ngei ngei tur a ni a. Chumi zawh hnu chuan Bank hian a Security kawlah hian a duh ang thalin hma a la tawh mai dawn a ni.

Loan kan lak reng rengin kan fimkhur a tha a, Ba neih hun chhung sawi a awm lova, Default a awm tawh phawt chuan Bank lam hian he Dan hi an hmang thei a ni ngawt mai a. Mizoramah hian inhriatthiamna sang tak Bank ten an neih avang hian chutiang taka hmalakna a la awm em em lo a ni mai zawk e. Hmanni lawka kan lo hmuhte pawh kha, an leiba khan Vaibelchhia a hawlh tawh a, Bank tan chuan hmalak mai loh chu tihtur a vang ta a ni a, chuvanga khatiang taka hmala ta pawh kha an nih a rinawm.

Loan lak hi hlauh tur a ni lova, rilru nei tak chung leh hmathlir nei chunga Loan erawh lak thin tur a ni. Mi pangngai, Eirukna emaw Sumdawnna liana inhnamhnawih lo tan chuan In leh lo dahkham a Housing loan pukte a ngai thin a. Ruahmanna fel tak hnuaiah chuan engmah hlauhawm a awm reng reng lo tih pawh kan hriat a tha. Mahse loan la ve uk si, pe tha leh duh chuang si lo an pun thur thur avang hian he Dan lo awm hi Bank lam tan chuan chanchintha tak a ni a, hmansual theih erawh a ni bawk. Chuvang chuan he Dan hi i zirchiang ila, tullova buaina tur kan pumpelh phah thei ngei ngei bawk ang.

Tuesday, August 5, 2014

CAG Report - VII


"Tunlai hriatna pung nasa lutuk kara,
Nitin a thar zela hriatna thar lo pung karah hi zawngin;
Pianpui finna hmanga thil hmuh leh hriatthiamna neih chu,
Lunghlu tha mi kawl nen a pawimawhna reng a nep bik si lo"

Social Sector kan kai hma lawkin District Council Affairs Dept lam chan hi i han hrut zawk teh ang. LADC chiah Audit Report-ah hian a lang a, Council dangah pawh diklo tak tak chu a tam tho ang tih ring ta ila, a sual tampui awm love. Mizoramah hian Alu chin hun tha chu Jan-Feb leh Oct-Nov thla hi a ni a, Alu tuh tlai avangin Rs 1 Cr chuang chu engmah lovah kan chan reng a lo ni a, a pawi ngawt mai. Kum 2010-11 khan LADC hian Mizoram Sorkar kaltlangin Alu Chi lei nan Rs 1 Cr a hmang a. Hengte hi a thlawnin Loneitute 544 te hnenah sem a ni a, 357 acre hmunah chin tura tih a ni.

Beisei dan chuan Alu Chi, 7 qtl tuh tur, 1 Acre hmunah hian Alu 40 qtl thar tur a nih lai hian Alu hi 6-7 qtl chiah thar an ni a. Tichuan, a pumpuia 1428 tonnes thar tura beisei anih laiin 250 tonnes chiah Alu hi thar a ni ta a ni. Loneitute chuan Alu Chi an dawn tur hi an dawng tlai hlein an sawi a, chumi avanga Alu thar pawh hi beisei ang pha lo anih thu an sawi a ni.

Hriat theih china Report kan ziah tawhah chuan TLAI tih hi kan hre reng mai zawng a ni a, heti tak maia kan Sorkar hnathawkte an che muang hi an thatchhiat vang anih loh chuan Hotu lian lam atanga tih tlaina a awm a ni ngei ang!

Tunah chuan Social Welfare Dept chan hi in lo bihchiang dawn teh ang. ICDS chungchang bik hi SCSS hnuaia awm niin 2nd Oct 1975 atanga kalpui tan a lo ni tawh a. Point 6 kan tarlang ang a, a sawifiahna chipchiar erawh chu tun tum atan chuan kan hmaih rih mai ang.

Kum 2008-13 chhung khan Central atanga Tanpuina lo kal zat chu Rs 199.98 Cr zet a tam a ni a, Sorkar lam erawh chuan Rs 183.17 Cr chiah hmanna tur a hria! Heng pawisate hi ICDS leh Supplementary Nutrition atana hman tur a ni. Kumtina pawisa hmanralna leh Utilisation Certificate a la inmil lo zui bawk.

ICDS bikah hian Central Assistance lo kal zaqt hi Rs 106.18 Cr anih laiin Sorkar lam hian Rs 94.29 Cr hmang angin a Expenditure Statement a siam a. Mahse a UC-ah ve thung hi chuan Rs 106.18 lai hmang zovin Statement an nei lawi si!

Supplementary Nutrition atan hian Rs 93.80 Cr Central atangin a lo kal a, Sorkar hian Rs 88.88 Cr hmang angin in tarlang mahse an UC Reportah thung chuan Rs 93.80 Cr an hmangral leh lawi bawk! Heti anih chuan a taka pawisa hman hi a tam zar zar tihna a ni a, Accounts lamah hian engti tiha pawisa tlem zawk tarlang thei nge an nih a, chutih laia Accounts Records lam aia pawisa hman tur tam ta hi khawi a mi nge tih zawhna lianpui a awm thei dawn tihna a ni.

Receipt & Payment Rules, 1983 ang chuan Sorkar leh Dept hian pawisa a dawn reng reng a hmanna turah a pe chhuak thuai thuai tur a ni a, a kutah sum hlawm kawl a nei tur a ni lo tih a ni. Audit lama a landan chuan, Kum 2008-13 chhung khan Dept hian Rs 37.21 Cr a draw chhuak a, chu chu Bank lama Civil Deposit Accounts-ah a dah lut nghal a. Thla 2-11 a liam hnuah Rs 21.71 Cr a draw chhuak chauh a ni. Pung awmin pawisa a dah hian a tuartu chu mipui, Fund lo kal chhan a te kan ni zel a ni.

Dept lam hian Tender an chhuah a, Tender Rate hniam ber an pawm duh loh avangin Rs 1.90 Cr zet chu kum 2010-13 chhunga Food Item 3 lakchhuahna tur an chawi ngawt bawk! Rate hniam zawk a awm laiin Rate sang ber ber hmangin thil a lei a, chumi avang chuan heti zat pawisa hi a chawi thlawn ngawt mai a ni. He thilah hian Director hming a langsar ber a ni. Rate hniam pawm lova Rate sang zawk an pawmchhan hi sawifiah thei pakhatmah an awm lo bawk!

AWC (Anganwadi) reng reng hian naupang 40 a dawl zo tur a ni a. ICDS lam hian AWC 19880 chu Central atanga tanpuina nen kum 2008-12 chhung khan sa zo angin a in report a. Mahse AWC 108 lek an check-ah pawh hian 54 zette chu NGO Buildingah an lo khawsa mai mai tih hmuhchhuah a ni a. AWC a bungrua awm tura tih, Indoor/Outdoor Activities tihna hmunawl, Playing materials, Electric leh tui lam reng reng pakhatmah an awm lova, siam an ni lo a ni. SNN lam bikah pawh hian hmanrua kimlo a tam em em leh zel a ni! Naupang ho hian an dawn tur ang leh hmanraw neih tur ang nei ni sela, changkang tak tak, manto tak taka nau awmtlei hi a lo ngai hauh dawn lo a lo ni reng mai!

Naupang hria hun (Feeding days) inkar rei zawng hi ni 15 atanga ni 192 a ni tih hmuhchhuah a ni bawk a. Kum 2011-13 chhung khan hun tihkhawtlai engmah Sorkar lam hian a awmlo an ti chungin an han enchian chuan a lo awm teh meuh mai a lo ni a. Food Items an lei reng reng hi pekchhuah mumal a lo ni miah lo a lo ni! Khawiah tak chuan awm ang maw?

Supplementary Nutrition hnuaia Eitur reng rengte hi an that leh that loh check vek tur anih lai hian chutianga hmalakna awm reng reng hmuhchhuah a ni lo bawk.

Tun tumah chuan duhtawk leh ta phawt ila, a dawt lehah chuan chipchiar deuhin School Education kan bihchiang ho leh dawn nia.

Monday, August 4, 2014

Political Quotes

"Politics :

Hlawkna chan duh avanga innghirnghona,
Hmaithinghawng vuaha dikna chetchhuahpui tura inkhinna,
Mimal hamthatna atana mipui kaihhruai tumna mai a ni e"

"Mipui ten Roreltu hlauhna an nei anih chuan,
Thuneihna hmansual a thleng tihna a ni a;
Roreltu ten mipui zahna an nei a nih chuan,
Mipui ten hnenah zalenna a thleng tihna a ni thung"


"Thim tan thimna tih en rual a ni lo,
Thimna chu eng lakah eng ual a ni si lo,
Huatna thinlung pawh huatna veka hneh theih a ni lo,
Hmangaihna erawh chuan engkim a ti thei si a"


"Mihring hi mi chi thuma then kan ni,
Chesawn Thei lo, Chesawn Thei leh Chechhuak thin mihring"


"Remhriatnain Thilbul chhuichhuah a luahlanna khawvelah kan cheng mek a ni"

"A tirah chuan an ngaina lo satliah mai ang che,
Nimahsela, hnialkhan dik i chhakchhuak tam tial tial ang a,
Satliah mai ni tawh lovin namenlovin an duh lo tawh ang che"


"Politics inhnialna zawng zawng phenah hian,
Mathei lovin mi mawl, a mawlna avanga ngawih tum si lo an awm ziah"


"Thurawn fing taka langte pawh hian,
Dikloh hulhual chang an nei thin,
Thil awmdan sawilawk thiam rual lohva a inher danglam chang a awm a,
Mi a-te bakin huai takin engmah an sawi lawk ngamloh hun nen,
Chuvang chuan mi a kan tihte pawh hian,
Endikna leh Ngaihtuah honaah chanvo an nei leh tlat thin"


"Inhnial hona atana chhawpchhuah zawhna sawiho hi,
Zawhna sawiho tur chhanna sawiho hrep a,
Inhnial buai ai chuan a finthlak zawk mang e"


"Thil engpawh Dawt thu lengvel in a phuar khawm tawh chu,
A rei emaw reilo emaw engtik emaw chuan vuak thiahin an awm ngei thin"


"Inthlan apiangin mipui chuan mi tha ber hnenah,
A vote hlu ber pek a duh ziah,
Inthlan apiangin mipui tana vote tur,
Mi tha ber ding erawh an awm ngai lo"


"Hmun tinah Politician chuan danglamna reng an nei lo,
Lui zawh kan ngai awm lohna hmunah leh zel pawh,
Lei dawh turin mipuite hnenah thu an tiam tlang a ni si a"


"Politician ten chuan ziak loh dan pakhat an nei e,
Eptu lama i awmlaia i thusawi reng reng,
Roreltu lama i awm hunah sawi suh!
I sawi anih ngai si chuan i duhlo chung,
Lehlamin tihmi rual lohva an ngaih i tih ngei a ngai dawn si a"


"Engkim mai a danglam zo ta!
Mipuite chuan Fiamthu thiamte an ngaihlu tawh a,
Politiciante erawh an nuihzatbur ta si a"


"Hei hi kalphung pangngai danglam thei lo chu a ni,
Thil man a pung a, mipui an thinrim thin.
Politician ten a chhan chhuichhuah hna an thawk a,
Danglamna reng a thleng ngai lo"



















Nulate Khawvel Mipate Lemchan Dawhsan


Nulate hmangaihna khawvel chu Mipate Lemchan Dawhsan a ni,

Nula dawrawm tak hmaah chuan ropuina nena inthuamin a inlan thin a,,
Nula tladah lakah chuan Pawisak neilo kawr a inbel thin,
Nula lungno lakah chuan Lungkuaina diar khimin a inlan thin a,
Nula lungleng hmaah chuan Hlaphuah mi angin a inlan thin,
Nula ancheh lakah chuan Dawhtheihna puansinin a inlan a,
Nula dawhthei lakah erawh Beidawnna kawrfual batin a inlan thin,
Nula awmawl nuamsa lakah chuan Hausakna lallukhum khumin a inlan a,
Nula sakhawmi lakah chuan Puithiam kawrfual inbelin a inlan thin,
Nula damlo lakah chuan Damdawi mum lian ang maia tha in a inlan thin a ni.

Time is Free

"Kan huntawn hi a thlawna kan dawn nimahsela,
A hlutna erawh chhutchhuah phak rual a ni si lo!
I tawna hun luangliamah hian ta reng nei hek suh la,
I remchan ang anga hman erawh phalsak i ni si!
I tangbela pawm reng turin theihna nei hauh lo mahla,
I duhthala hmang turin dikna tinreng i nei si!
I lak atanga thlauhboa a awm ni chuan,
I tana zawnhmuh leh rual lohvin kumkhua atan a liam thung si"

CAG Report - VI



Ka CAG Report ziah hian rahtha a chhuah em em chu ka ring hran hauh lo! Chumi avanga mipuite hriatna tih chawlawl erawh ka duh hauh lo! Hriat lohna avanga mipui mawlna chuan Roreltute thinlungah hnehna chang tluka in ngaihna a thlen tih ka hre si a! Mipuite awpbehna hmanrua tha ber chu Mawlna a ni a, chu mawlna avanga che chhuak thei lo mipuite chan chuan that lam aiin tlakchhiat lam a pan ziah thin.

Tun tumah chuan General Sector lam kan hawi ve thung ang. GS hnuaiah hian Dept 13 lawih mai an awm si a, chuvang chuan he Report thui zawng tur hi kei pawhin ka la hre lawk bik lo. Home Dept Audit Report tarlang hmasa ta ila a tha ang e. Point langsar 5 hmuhchhuah hi eng ang chiah nge an nih?

Sual a punlun lo hle niin Audit hian a tarlang a, hei hi a lawmawm khawp mai. Chutih rual chuan Ruahmanna (Planning), Pawisa thawleng (Funds Irregularity), Pawisa Kawlzui, DGP leh Dist Officers ten an phutawk chuangliama motor siamthat nana pawisa sen a tam em em phawt a ni.

Annual Action Plan (kum khat chhunga hmalak kawnga ruahmanna) thehluh tlai luat avangin GOI atanga Central Assistance (Tanpuina) pawisa, Tunlai hmanraw hmanga Police kut tihchakna tur Rs 1.05 Cr zet chu kan chan ringawt mai a ni. Ni 100 bawr vel chuan tlai se hriatthiamawmna lai a awm thei mai thei nangin Ni 287 chuang ten an han tlai a, chuti taka hnathawk chhia chungah chuan Action la ta sela, Police Officer ruihhlo lama inhnamhnawih an hrem an sawichhuah pawh hi an mawipui leh zual ang! Mipui hriat chin tur hi zawng thliar thiam ve tak an nia!

Kum 2008-13 thleng khan pawisa awmsa, a hmanna tur pawh ruahman fel vek tawh chu hmanlohvin a awm leh ngawt a. Heng pawisa hi Police lam hian an kawltha a ni ber a, Rs 36.51 Cr zet mai chu Civil Deposit an tih maiah an dah tha a. Heng avanga Police ten hmasawnna tura ruahmanna hna an thawh tur an thawh theih loh hi mipui channa a ni tak zet zet a ni.

Rs 13.04 Cr zet mai chu a pawisa faiin khawiah nge an dahthat a, tunge kawl tih pawh hriat mang lohvin Record a awm bawk! DDO hian heng pawisa an kawlte hi hmanna tura ruahmanna siam miah lovin pawisa hmansual awm thei uchuak takin CCO/DDO te hian hma an la a ni. Motyor chhe siam nan an hmang pawh a ni ta ve ang!

DGP leh District Office Heads zawng zawngte hian Rs 1.72 Cr hu zet Stationery Article an lei a, Rs 1.54 Cr zet an motor siamthat nan an hmang bawk! Police lal chin motor hian ti tak hian siamthat an lo ngai anih zawngin hna an thawk nasa viau a ni ang han ti dawn ila, nuamsa takin office an kal a, Crime hmunah lah an kal awm reng kan hre bawk si lo! An fate, an nupuite an phurh kual velna-ah leh an bungraw thiarna-ah tal an tichhia a ni ta ve ang!

DGP hian Rs 30,000 bak kum khatah motor siam nan hian pawisa hman theihna a nei lova, Sept 2011 atang khan Rs 50,000 chinah tihsan a ni a. SP Rank chin phei chuan Rs 7500, Sept atanga Rs 20,000 bak an hmang thei lo! Chuti chung chuan DGP/IGP/SP-3/IR Commandant-3/MAP-1/Jt Dir-1/Principal-1/ Office a DDO pawisa chevel endiknaah chuan Rs 180.91 Lakhs zet lirthei 437 siamthat nan kum 2008-13 chhung khan hman a ni a. An zavaia an pawisa hman theih zat erawh Rs 60.65 Lakhs chauh a ni a, an pawisa hman tam zat chu Rs 120.26 Lakhs zet zu han ni a maw le! 

Hei bakah hian awm a la awm cheu! GOI atanga Police chakna tih tunlaina tur a sum hmanah hian chiangkuanglo a tam hle bawk. Police mamawh zawng zawng (barrack, ground, checvk gates etc) te hi PHQ leh PWD ten a siam hna an thawk thin a. Kum 2008-13 chhung khan chutiang siam zat chu 116 lai a awm a, heta tan hian Rs 15.75 Cr zet hmanral a ni. A taka hmuh tur erawh tam mahse, a tha lemlo tih chu kan hrechiang awm e. 

Heng hnathawh tur awm zawng zawngte hi Rs 50,000 chin chu rilrum thilah anih loh chuan Tender hmanga thawktu zawn tur anih laiin kum 2009-12 chhung khan DGP hian PHQ kaltlangin hna 104, Rs 15.16 Cr hu zet chu Tender chhuah hauh lovin Contractor a duhsak zawng a pe tih hmuhchhuah a ni a. Hlawk tak tak chu an awm ngei ang tih a rin theih mai awm e.

PWD lam hian kum 2008-13 chhung khan Police hna hi 83, Rs 42.64 Cr hu zet an thawk a. Hna hi 54 an thawh zawh tawh laiin 26 te chu thawh mek an la ni a, hna 3 chu la thawh tur a ni awm e. Hna 3 la thawh loh hi thawh loh anih chhan Sorkarin a sawi thei lo!

Lirthei leh Silai lei chungchangah diklo tak tak a tam hle bawk. Motor leh Silai mamawh an lei zat atanga chhutin tuna mamawh la awm cheu hi a mak hle a ni! Hengte hi a langsar zual an ni a, chipchiar taka tarlan dawn chuan hun a duh dawn a, chubakah Action lak a awm leh awm si lova, tihian mipui, hrilhhriat theih awm awm tana chuan tawk mai teh se. 

Report lehpekah chuan Dist Council Affairs, Social Welfare Dept kan enfiah thei ang chu. 

Thing kan phun thin hi !

Kan phun ka’n ti ve ngawt tak nanga a thingphun tlem ber zinga mi ka ni tih zawng ka phabuai tinglo mai teh ang. Chutih mek laia a Environmentalist inti ta ber niawm fahran maia thingphun thin te sawisel ka’n tum ta mai hi a huaisenthlak nge a at-huaithlak (thlak han tih hi a thu uarna ber erawh a ni lo!) zawk tih pawh ka chhut buai vel peih tingtanglo bawk. 

Heti tak maia Lunglei boruak lum chho ta leh hmanlai anglo tak maia kan khawlumin Chennai leh Kokatta iang tak maia vun an ti ban ta chup mai hi kei a chhan niawm bera ka hriat chu motor tam tawh vang ni lovin CO2 lo hipraltu ramngaw kan neih tlem tak vang ni berin ka hria, chhan dang erawh a awm thei lutuk thovang.

YMA Day zing khawchhe tak karah an tihtur awm ngawih ngawih tiin JB Cable Network chuan Pukpui daia mi hrang hrang, Dept, School leh Pawl anga thingphun hnatlang neite an kawmna an rawn tihchhuah kha ka lo thlir ve reng a, an tlawmngaihna leh an thahnemngaihna kha Lunglei tan hian a chhuanawmlo kan tih chuan dawt kan sawi a ni ngei ang.

Hmalakna hi chu tihtur (Thupek a ni thei bawk!!!) an tih chuan a tih ve mai theih, mahse kha a thiltihna rilru dik tak zawk erawhchu a thiltih hlawhtlin zui leh zui loh atang chauha hriat theih a ni thin. Chu hmalakna bawhzui kawngah tak chuan i chak si loh chuan i hmalakna kha vawilehkhata thang puitling mai tur anih thin si loh avangin a hlawhtlin tur angin a hlawhtlin loh phah ta fo reng a ni.

Kum khat atan Sorkarin thingphun tur atih avanga thing han phun ve mai mai, mahse an thingphun kum khat chhunga vawikhatmah han tlawh emaw endik emaw samfai emaw tal pawh nei miahlova thingphuntu an tam mai kha ani kei ka lo lak lungrun em em lai chu ni. Thahnemngaihna tel miahlova hmalakna chuan kha kha a ni a hrin mai mai reng ni.

Zo Rapper dik tak zawk U Vuante-a lo leng chuan, “Thing an rawn phun ringawta, enkawlzui an ngaihsak leh thin siloh avang hian tlawmngaih chhuahin kan veng bul vel anih bawk si avangin hman leh hmanlovin kan theih ang angin kan lo enkawlsak thin a,” a tih kha thinlaiah a cham reng mai a, ngaihtuah a ti thui vawng vawng mai a ni.

Ani, kumtina Lunglei leh a chhehvela kan thingphun hi thang puitling ta vek se Green Lunglei (Mizoram tih zawng a zΓ’u em mai a!) tih hi a takin kan hmu tawh tur anih laiin chutiang hmuh mai tur a awm silo. Kan Lunglei hi a hring nuamlo ka ti hauhlo, mahse kum 5 kalta atanga kan thingphun zawng zawng kha lo puitling ta sela chuan tun ai hi chuan thing leh mau (kan ti teh chΓ’wk thin si a.) kan nei tha ngei ngei tawh ang ka tih vang zawk a ni.

Ngun taka enkawl Venglai Thlanmual ang te khu chu a hringdup mai a sin! Tin, thingphun tura kala duh duhna hmuna phun ve ngawt mai kan tam tih a lanchian lehna pakhat chu a inkalthelhsung mai hi a ni. Tourist Attraction siam zawnga thingphun kan tumlo a ni hau lovang, kawhhmuhtu an awm thalo tihna mai phei zawng a ni awm e.

Aw le, thingphun kan uar deuh deuh ang, a enkawlzui pawh kan uar zual sauh sauh tur a ni. Chuti lo zawng, Lunglei rilru, thang ve vaklo mahila pawitihna nei miahlo, rilru a awh nei ve ngam chang chang, hmalak ngaihna chang hria leh duh awm chuang silo, mahni chan ang tawka lungawi ve em em, chantha zawk chang thei reng pawh (A ni, ka ti lehpek thin angShopping Center!) chang thiamlo leh in itsikru tham kan nihna hi mual kan liampui mai ang tih a hlauhawm em ta mai! 
 

Thutlukna Mawlmang leh Invauna ! (Politics Huang Zau)

Talk Show-ah mipui hma meuh a ‘Kan sawrkar hunah chuan cheng nuaikhat kan sem ang’ titu khan ‘Nuaikhat kan sem ang vawikhatmah kan ti lo’ Assembly-a ti leh si tu hian Media chakzia a hrelo a, hman anga duh duha mipui bum theih emaw min la ti reng tu hi Hruaitu tlakloh, mahni thil sawi ngei pawh ka sawilo ti ngam leh Office banga lehkha tar atanga Eirukna do tum hian engtin nge ram hlawhtling taka a hruai theih ang? Zahna chang hre miahlo leh thupha chawi tum ngailo hruaitu kan neih hian ram hmasawnna a thlen theih kan ring chiah a maw? Rambuai avanga mipui pawi kan sawi avanga thupha chawi ngam pawh tun thleng hian an la awm lo em ni? Rambuai dinhmun dik tak ka hmuh dan ka la ziak ngei ang!

Sawrkar thutlukna siam mawlmang lutuk thin hi engvanga tun thlenga la thleng thin nge maw a nih chu le? Engvanga tawng thlahdah em em nge maw kan nih reng? Engvanga kan thutlukna siam hi ennawn a ngaih ziahna chhan ni le? Hmanlai chanchin sawia thiam chan tumna sawi chhuak sawi chhuak leh inhnialna ropuilo lutuk bak sawi thiamlo Party te hi kan malmak a, kan sun mai an hun tawh lo maw? Kan Party kara inhnialna ho lutuk thin nge engtin nge maw ka  tih dawn chu aw? America anga suamhmang tawkin hliampui han tuar ve ta chiah ila chu kan va han ropuilo dawn mai mai tak em! 

Party inhnialna chhan leh an inhnial dan han en hi chuan khua a var mawh dawn khawp mai, thalai rilru zawng kei chauhlo pawh kham tak tak an awm ve teuh ngei ang maw le. Kan ram hruaitute leh la hruaitute rilru tet zia leh hniam zia hi a mak ka ti a, sawi ngaihna pawh ka hre meuh lo a ni. An inhnialna tawngkam leh inhnial chhan an neih han en reng reng hian changkanna lam kawng a hawi lova, Zoram tan an inhnialna hian eng rah tha mah a chhuah lo anih pawn a awm tawk vel lek a ni. Mi ram politician te inhnialna chuan ram a ti thang lian a, a ti chak thin a ni ngai a sin maw le!

Kan ram pachhiatzia leh kan hmabak thimzia hrechiang se zawng kan political party te pawh hian thawhhona chang an hre tur a ni a, rual taka tang tlangin kan in tanpui (support) tawn ngei ang maw le. Tun hma Zonunmawi kha la vul se chuan ram dangin an neih ngai loh leh an neih theih miahlo Tanrualna leh Lungawi rualna kan ram hruaituite hian an nei ang a, ram pawh nasa takin a thang tur a ni ngai a sin. Tuna an thiam zawng chu pawl lehlam diklohna haichhuak a remchang taka sawisel hi a ni ber mai. Political Debate-ah chuan ram leh mipui tana thatna awm miahlo neih hi a zahthlak tih kan hriat a ngai a ni.

State dangah chuan an ti tih avanga Road Tax Lifetime a lo lak ve tum ringawt, Mizo mipui tena kan phak dawn leh dawn loh pawh ngaihtuah thiam leh si lo, Dan siam tawh hnua a taka kengkawh ngam leh chuang si lova Ennawn chhen ngai thutlukna kan ram hruaitu tena an siam reng mai hi mipuite hian eng chena rei nge kan ngaih thiam zel dawn? Kan ram hruaitute thluakah hian Bawng-ek khawro bak a awmlo a ni mai lo maw? Engtikah nge Thutlukna sawisel leh ennawn ngailo ram hruaitute hian an siam dawn le? 

Hmanah Coconut a sawh keh tawh a, tunah Vai pathian hmaah a kun leh ta! Congress hi Vai Party a ni a, Zoram-ah hian a fawng vuantute hi Mizo ni mahsela Vai Party a nihna a bo chuang lova, Christianna nena inkungkaihna a neih hriat a ni ngai lova, a nei bawk hek lovang! Eng ang pawn Pathian nena an inkar tha-in hre mahse Pathian erawh chuan Milem pathiante hmaa kun hi a der emaw a tak emaw pawh nise a duh ngai lova, a remti ngai bawk hek lovang! A der tak ngial pawh a Vai pathian hmaa kun hi Christian inti ni lova a taka Mi Piangthar chuan a duh ngai lovang a, a Rinna nen pawh an kal dun thianglo hrim hrim!

MNF, MPC leh Congress Party te hi Ram hruai kawngah an hlawhchham vek a, han in dem kual thei bik an awm chuang lo! Vawi tam tak Sawrkar thutlukna an siam te ennawn ngaiin an lo awm tawh thin a. Party leh party inkara kan inbeihna beitham leh hote te te hian hmalam hun eng panna lam kawng a hawi mawlh lo a ni. Anni hunlai ai chuan hna kan thawk tha zawk tihte hi mipui tena kan chhan tur a sin, in thawh that leh thatloh hre tu ber kan nih tlat avangin. Tichuan, hna in thawh that lohzia chu tunah pawh hei inhnial nan in hmang ta luih luih anih hi! Chuvang chuan tunlai kan Political Party lian pahnih inhnialna holam lutuk hian kan ram dinhmun leh nihna a tarlang chiang hle - ‘Politics-ah kan hniam hle’

Inti changkang taka Pawl dina Dan leh Hrai hre miah silo leh Dan chung a leng ni a inngai tlat Pawl engzat tak he Zoram zimte-ah hian awm ang i maw? Thil tisual/misual an man reng rengte hi Court-in thiamloh a chantir hma chuan misual/thil tisuala ngaih an ni ngai lo. Chuvang chuan an dikna humhim turin Ukil an rawih hi India Danpuiin a phalsak a ni a, misual tana dinglo tura mi lo vau ve ringawt ngam Pawl an awm kha a zahthlak ngawih ngawih a, a mawl thlak em em bawk a ni. Ram dang chu ni se la Jail tan chhan a tling chiang khawp ang! Duham taka mahni pawisa tihpun tum, pawisa tihpun a hneka chan ta zawkte harsatna hi anmahni insiam chawp liau liau a ni a, engvangin nge anni buaina avang hian Sawrkar leh Dan lam mi te leh mipui ten harsatna kan lo tawh ve ngawt ang a, kutthlawn kan lo tawrh ve ngawtna chhan tur? ‘Tangka sum ngainat hi sual tinreng bul a ni si a; chu chu thenkhatten an awt a, rinna chu an kal bosan a, anmahni leh anmahni lungngaihna tam takin an inchhun tlang ta chuk a’ tih hi in dinhmun dik tak chu a ni.

Pawl anga thuchhuah kan neih a, chumi khami chuan kan duh anga thil a tihloh chuan a chungah engpawh thlang se mawh kan phur lovang han tih ngawt mai thin te hi a mawl thlakin a chapo thlak ngawih ngawih a, Sawrkar chak tak chu nei ila, hetianga mi vauchingte dinhmun chingfel tur hian an chungah Dan lek kawh a ni em em ang a, Dan zahna chang an hre ngei tawh bawk ang. Tunah rih hi chuan a hman hmanin Dan an siam chawp a, khawng takin Dan an lek kawh mai a, tiang anga tihna ram hi khawvel khawi hmunah mah a awm a rinawm loh! 

Vai pasal nei kan hnawtchhuak dawn anih chuan sap pasal nei chungah te pawh hma kan la ve ngam dawn em? Bairabi nu 2 te hian mipui pawi nasa takin an khawih nge tianga hmalakna a lo awm tak mai nachhan kan hre hauh lova, Dan atang chuan mipui ten thiamloh an chang zawk ngei ang. Misual hnawhchhuah theihna hi Dan lamah hian a awm a ngem aw? Thliar bik kan neih phei chuan in ngaihtuah chian a ngai khawp mai. Mi rethei chanhai te chungah chiah hma la ngam Pawl engzat tak awm ang i maw? Kan huaisen dan hian ngam chin a nei theuh a, kan finna te leh zel pawh hian thlen phak loh chin a nei thin hi chu a pawiin a zahthlak khawp mai.

Pawl angin a ni emaw mimal angin a ni emaw tun atang chuan mipui hriata thu kan chhuah dawn reng rengin fimkhur takin thutlukna siam/tarlan i tum tawh ang u. Party anga kan inhnialna atang hian Zoram zia a langlo theilo tih hria in mawlmang lutuk chuan thutlukna i siam tawh lo bawk ang u. Ennawn fo ngai thutlukna siam bansanin Ram hmasawnna a nih dawn phawt chuan Party ten thawhhona tha zawk neih ngam i tum tlat tawh zawk ang u.

YMA Inthlan leh Pawl Hruaitu Thlan

Khawmpui hautak leh tha heh em em mai, sum leh pai tam tak luanralna, mahse thalai mai bakah pa, la valai tana nuam em em si YMA General Conference chu Oct 25 atangin Kolasib-ah kan nei leh tep tawh a, inbuatsaihna pawh a kal mup mup tih hlate khua atanga pawn kan hmu-in kan lo hre ve zel bawk a. Khawmpui thlen an dil laia Kolasib YMA tena YMA member min thlemna kha bengah a la cham reng mai. Lunglei anga thil hmuh tur leh tlawh tur a awm dawn loh avangin an hmeichhiate an inhawn dawn thu leh member te hip nan an hmeichhiate chu an hmanraw pui ber tur an nih dawn thu an sawi pawh kha theihnghilh a har phian mai!

He hunah hian Central YMA Hruaitu thar thlan an ni dawn a, nominee pawh an ruatfel tawh anih kha. Inthlan dawn apianga vote zawng an awm thin thu chhiar tur leh sawi tur awm ta ziah mai hi engtia han tih chi nge maw ni dawn le? Campaign theih ti ta law law ila kan tifuh phian l’ong maw? Kan hmalam hunah hian MHIP ang mai a buaina kan neih vaih chuan a pawi mai piah lamah kan rilru thlengin ngaihtuahna thianghlimlo a lo pian phah thei dawn a, chu chu a ram ang pawn chhiatna a ni thei dawn a ni.

YMA hian ‘Corruption Do’ Kumpuan a kan neih ngam lohna chhan hi enge ni ang? Engvanga mi rethei chanhaite sualna chauh kan hmuh theih a, mi lian leh thiltithei zawkte sualna kan hmuh thelh leh si a, an lakah kan tlawm duai duaina chhan? Engvanga YMA Hruaitute hian CADS maia duhtawk a, eirukna lam thil reng reng a hlamchhiah leh si? Engvangin nge tun thlenga sawrkar hian a hnuaia hnathawkte NGO-a an inhman theih lohna tura Dan siam a tum reng reng loh? 

A chhanna chu YMA Hruaitute hi Sawrkar Hnathawk an nih avang a ni. A dawt lehah chuan Eiruknaa inhnamhnawih hruaitu zingah an tam lutuk vang a ni leh bawk. ‘Khawtlang Nun Siam Tha’ turin engtia hmalak tur nge ni a, eng hi nge siamthat ngai ber ni ta ang le?

Engvangin nge heti tak maia Pawl (NGO a ni emaw Party a ni emaw) a tam em em? Engvangin nge Pawl hruaitute hian an aia naupang leh thothang tha zawk kawng kenna chang hrelo leh duh miahlo an tam em em na chhan? ‘Engvanga kei zawng ka tha a thum thawh a, la thalai zawk, thluak tha zawk leh thothang tha zawk hi hruaitu nihna ka’n kian ve tawh ang e’ tihna chang leh ti duh tun thlenga kan la awm lohna chhan? Engvanga Pawl Hruaitu atana la thalai zawk thlan anih avanga Pawl thar ding ta mai nge a nih?

Heng zawng zawng lo awmna chhan chu ‘Thiltihtheihna’ (Power) vang a ni. Mihringin a chak ber chu Thiltithei tak nih hi a ni. Mi zahawm, mite chung en, mite ngaihsan ruk leh awh, mi thiltithei kan tehna lian ber chu Political Party, NGO, TKP, KTP, Unit, Branch, Association leh Society-a Hruaitu nihnaah hian anih tlat avangin chu dinhmun chu kan inchuh ta luih luih ta reng a ni.

Heng Pawl hrang hrang zingah hian YMA tluka thawm nei lian thin leh zahawm an awm ang em aw? (A ziaktu hi YMA ni mah ila, tun tum hi chu YMA pawn a mi angin a ni ka ziah) Sawrkar pawh hian hlauh chintawk dan leh han bawl kual vel dan hi a thiam khawp mai. An lungawina tur awm tawk tete a han tanpui zeuh dan te hi a thiamin a duh hunah chuan a tlawn thiam em em a, chuvang chuan sawrkar lakah hian hma na taka la ngam turin YMA hi a awm ta lo reng a ni.

YMA Hruaitute-a sawrkar hnathawk an awm hian an pute nek nek ngam tur hian mipuite pawh hian i beisei duh tinglo ang u. Anna Hazare khan Party zawmin emaw sawrkar hnathawk emaw ni ta se chuan khatianga na khan India Sawrkar lakah hma a la ngam dawnlo reng reng, hnungkhirhsak anih dawn tlat avangin. India rama Vantlang tana inhmang zingah sawrkar hnathawk an awm kan hre ngai em aw? Khawvelah hian NGO hruaitu ah sawrkar hnathawk an awm ve thin reng em ni? 

YMA hruaitu atana sawrkar hnathawk thlan an nih loh chhan tur chu tiang hi a ni. Central leh Sub-Hqrs office-a i lenluh chuan YMA lama kan hruaitute leh member engemawzat an lo awm nitin thin tih i hmu mai ang. Mahse sawrkar hnathawk chu an inti ve tho si! Office hna aia YMA ngai pawimawh an tam em em a, YMA thiltih leh hmalakna reng rengah chuan office hna kalsanin chhuah ching an tam em em a, hei hi Eirukna lian tak a ni a, chuvang chuan Eirukna han Do hi an tana a harsat tur zia kan hre thiam thei mai awm e.

Sawrkar hnathawk ve si kar tluana YMA office-a hmuh tur awm reng mai mite hi kan YMA hruaitute an nih chhung hi chuan Khawtlang Nun siam that chu sawi loh hmalam pana ke pen tur phei chuan i inbeisei lo tawp ang u. YMA kan vei tak tak a, YMA atanga Zoram siamthat kan duh anih chuan Sawrkar hna atanga ban a, hun puma YMA tana inhman mai tur a ni. Mahni hnaah pawh rinawm taka thawk theilo khan Khawtlang a siam tha lul lovang. Pu Daniela hnu atang kha chuan YMA kechheh hi tun thlengin a fuh thei ta lo a nih hi!

Sundes School leh meeting leh rorelna hmunah office lama mahni pute chunga han awm a, thu han sawi khum pap pap te hi nuam kan tih zawng tak niin a lang a. Hruaitu nihna hi Lansarhna hmuna ngai tlat, channa leh thawhrimna a ni tih hai der tlat, mahni aia thiltitheilote chunga hlei len taka chetna hmuna ngai tlat kan va tam em! 

Mihring kan la tlem a, pawl hruai tlak sawrkar hnathawklo zingah an awmlo kan ti anih chuan kan khaw hawi kan zauh a ngai tawh ang. Hruaitu nihna leh a tihtur hria a ti thei apiang hi Hruaitu atana tlak an ni mai a, hausak emaw retheih emaw, lehkhathiam emaw thiamloh emaw, UPC a ni emaw Baptist a ni emaw, thalai a ni emaw pa a ni emaw engmah a lem chuang lo.

Hruaitu Nihna tlem han tarlang ila : Hruaitu nihna hi mi ngainat hlawhna a ni ngai lo. Thil diklo ten hmun an chang ve tur a ni lo bawk. Hruaitu tam takte chuan Buaina hmachhawn an hlauthawng thin a, mahse lar chakna leh chawimawi nih chakna erawh pianpui unau ang maiin an nei tlat thin. Inrintawkna an nei lova, mahni inphat zawnga nun hi nuam an ti lo a ni. Mahse Hruaitu ropui tak tak te hi chutiang mi chu an ni lo. A tul hunah chuan huai takin an che mai a. Dika an hriat chu an sawi mai thin. Anmahniin thutlukna, thutlukna dik tak an siam a, mipui ngaihdanin an rorel-ah hmun a chang ve ngai lo. Chet a hunah an tim ngai bawk hek lo.

Midangte nunah hian an thatna ber hmuh tum la, an tana mi ngainatawm ber nih tum bawk rawh. Nimahsela, tlawmngaihna hi chaklohna erawh a ni miah lo. Mi tha tak ni tur hian a hun taka huaisen leh chak nih kher a ngai chuang lo. Hruaitu tak tak chu mi thinnel tak anih rualin a tum a ruh em em a, a nelawm em em laiin a huaisen bawk a, mithianghlim anih laiin indo mi a ni bawk, thian tha tak anih rualin a nghet churh bawk thin. 

Hruaitu tha ber ber te hian an tum ber thin a chu thu laila mi, thil tha chauh tia hnuhma neih ngei tuma thawkhchhuak thin mi an ni zel. Vantlang thil, hmingthat hlawh theihna aiin thil dik takin ti thin ang che. Thil tha ber nia lang fo thin te chu thil harsa ber an ni duh khawp mai. Thutlukna khirh tak tak siam ngam rawh. Hna thawk tha lotu chu hriattir mai la hnathawk thate chu chawimawi thung ang che. 

Hruaitu nihna hi Dikna te, Rorelna atang te, Thuhmunna atang te leh Thawhthat atangte a i kengkawh anih phawt chuan Sawiseltu che i tawng ngei ang. Tunge maw pawi ti vak ang le? Tumah hi kan thih dawn a ruaiah min sawisel turin an lo lang ngai lo. Heng Hruaitu nihna kan tarlan zingah hian nang Hruaitu hian enge i lo neih ve a, i lo tih thin loh? 

YMA Khawmpui Kan Zo Ta (Popularity Contest)

Hetiang ang reng renga mihring pungkhawm tam hi hmuh tur a la awm lo mai thei, kan Leitlangpuiah hian! Thuamluaia Mual chu mihringin an khat tlat a, gallery zawng zawng pawh  awl reng reng a awm lo! Mahse rilru taka khawmpui hmang hmun thuma thena hmun khat an awm anih chuan an tam ngawt ang! Mahse chuvang chuan kan YMA khawmpui chu a hlawhchham hlauh kan tih erawh a thiang hauh lo, khawmpui kan hman dan a inanglo ang bawkin kan kal chhan a in ang  lo mai zawk a ni. 

UN Security Council khawmpui liana Obama’n thu a sawi laiin stage-ah midang tumah hmuh tur an awm lo, G8 Summit neih laiin stage-ah ram palai pakhat bak dawhkan kil an awm ngai bawk hek lo. Mahse keini khawmpui, YMA emaw KTP & TKP a ni emaw a lem chuang lo-ah chuan stage mawi hnawk thamin thutna pawimawhah mi an thu thup zel! Chu chuan thil dang vak a entir lova, intihlarna hmanrua mai mai leh inngaih pawimawh derna mai mai a ni. 

He kan thil chin than tak em em hi kan bansan vat a tha khawp mai. Pawl Hruaitu nihna kan hmuh dan te hi a danglam zo vek tawh. Pawl hruaitu chu lal tak leh thunei tak, sorkar meuh pawh a duh amaka khalh kal thei riakah kan ngaih phah a, chu chu kan kalsualna lian tak pawh a ni reng a ni. Pu Zoramsangliana kha mipui zingah thu reng thei se la ka lo ti khawp mai. 

YMA-ah hian intluktlanna a awm mai tur a ni. Hruaitu pawh mipui thutna hma lamah  mi pawimawh dangte nen an thu ve mai tur a ni a, stage-a Lectern awmah hun kaihruaitu awm se la a tawk mai. Hruaitu hlui, Politician, Sorkar mi pawimawh leh CEC zawng zawng stage-a thut thup hi kan sim a ngai, chapona entirna lian tak a ni a, mipui rilru-ah inkaihruaina diklo kan tuh bawk a, hei hi a pawi em em a ni. Hei vang hian a lawm Kohhran Thalai Khawmpui-ah pawh Stage-ah chapo taka (rilru a chapo tho tho!) kan thut vung a, mipui aia pawimawh ta bik riau leh thei bik riaua kan inngaihna chhan chu! 

YMA Rorel dan hi siam that a ngai hle mai. Khawmpui kan kal chhan ber chu Ram hnuk khawih thil rel tur kan nih tlat avang hian Rorel Palai te pawn rilru zau tak kan neih a ngai a ni. Tun tum kan rorelah khan a tirah chuan YMA khawih pakhatmah Agend-ah an awm loh chu maw le! Sorkar kaihhnawih vek a lawm rel tura kan hruaitu ten min lo koh khawm tep chu! Agenda khawitu zinga pakhatin ngai ngamlo phei sela chuan Sorkar khawih ringawt kan rel dawn a lo ni a, kan in ngaihtuah chian a ngai leh ta. 

Kan rorel reng reng hian Mizoram sukthlekah nghawng lian tak a nei zel a, kan thutlukna ngai changin Zoram hi a ngawi thuap zel tih hre miah lova rorel palai kan tam lutuk hi a pawi ngawt mai. Kan kal chhan ber Rorelna hi hmahmawh taka President in a kaihruai hi a tihtur a ni lova, rorel palaite hun a tam thei ang ber pek ngei ngei zawk tur a ni. A engamah hmaa phar thluk dual dualna hian a entir chu kan hmalakna turah hian kan rilru takin telve na kan nei dawn chuang lo a, telve na neih pawh kan tumlo tih a ti lang chiang hle. Kan thutluknain enge nghawng a neih dawn a, eng ang harsatna nge kan hma chhawn ang a, kan ram hian a thatpui ang nge kan chhiat belh zawk dawn tih ngaihtuahna nei ran chunga rorel kan thiam hunah chuan Pawl ang leh Ram ang pawhin hma kan sawn ngei ngei ang. 

Khawmpui hautak lutuk hi engtin nge kan tih ang aw? General Conference hi kum hnih danah neih te pawh a tha tawh zawk hial mai thei a ni. Kumtin maia Mizoram pawisa nuai 20/40 hman ral ziah hi ui nachang kan hriat that a pawimawh khawp bawk. Anihna takah chuan thalaite nuam tawlna hun min siamsak mai mai zawk te pawhin a hriat theih a lawm le! 

Thusawi zawng zawng thalo pakhatmah a awm lova, zawm theih ni ta sela chuan chawplehchilhin hmasawnna hmuh tur a awm ngei ang. Mahse khang thusawi tha tak tak te kha member tam zawkte bengah chuan a lut lo reng reng a, mi tlemte chauh ten a ni tihtak zetin thusawi te kha an ngaihthlak. Khawmpuia malzai, group, zaipawl tam thin lutuk hi tihtlem dan awm thei sela tun hnu a tan a tha khawp ang. Hun an heh bakah zai thei nazawng zai khan mipui lawm aiin ninawm-ah an kal zawk tlat. 

I fate khawmpuia an kal hian thu tha kan chah ngai em? Awmdan mawi leh tihtur kan hrilh thin em? Thalai lo kal tam zawk te kha chu nuam tawl tura lokal an ni a sin! A tawp zana kan thalaiten hmun remchang leh changlo pawh thlu lova nuam an lo tawl miah miah te kha chu ngaihtuahawm vet vet tak an ni. 

Hei erawh hre reng ila, YMA khawmpui hian a tharin Zofate thinlungah thu a sawi thin a, inpumkhtana, intanpui tawnna, lungrualna, Mizo nihna-a chian tharna min pein minsiam thar sak leh thin hi a hlu em em a, Mizote nasa leh zualin min huikhawm thin a ni. 

Tlakawrh Lehkhabu ka hmuhdan

Lehkhabu release na-ah hian sawm ka nih ve ngai lemloh avangin ka la kal ngai miahlo! Mahse rinloh tak maiin kan thianpa Zofa H Chhangte (Maneiha) chuan Tlakawrh (Counselling Kaihhruaina) 9th Oct, 2012 khan a release a, kal ve tura min sawm miau avangin ka va tel ve ta a, vannei ka inti ta riau mai a ni. Tin, Lunglei hmun ngeia Lehkhabu chhuah ngam an awm hi a lawmawm lehzual a. Chubakah he function-ah hian zaithiam emaw political figure emaw an tel miahlo kha ka lawmna tizual leh zeltu pakhat a ni bawk.

Tlakawrh (Sava hming) lehkhabu ang hi lehkhabu dang, Mizotawnga ziak la awm ngai miahlo niin an sawi a, hei hian he lehkhabu hlutna hi a belhchhah kan tilo thei lovang. He lehkhabu hi phek 127 a chhah a ni a, cheng 70 man chauh a ni. Lehkhabu kawmah hian mipa pahnih leh hmeichhe pakhat lemziak, damdawi ti thin niawm tak te, coat ha ;eh neck-tie awrh si pencil drawing (?) a ziak a lang a, Thing Khawro tak leh Notice Board 7 a awm bawk a, a ziaktu rilru hi hriatthiampui a har phian mai. Ruihlo ti leh neck tie awrh pha chin niawm tak a thianga an awmdun dan atang hian Counselling hi mi lian leh te tan, huanpzo tihna a ni mai thei.

A chhung thute hi hmun 3-ah thendarh an ni a, Then-1 na-ah hian Counselling chungchang sawifiahna leh nihphung chi hrang hrang Thupui nei Bung-10 lai an awm a. Then-2 na-ah hian Thutawi 5 an awm leh a. Then-3 na-ah Hla Chham chi 5 an awm bawk. Thu leh hla mai nilo, thawnthu (lehlin) leh hla chham chi thleng thlenga a a lo inhnamhnawih hian a ziaktupa ka lo la hriatchian lohzia min hmuhchian tir a, eng ang chiahin nge kan la hmelhriat chhoh zel dawn tih chu hunin a la rawn hril mai turah ngai ang.

Lehkhabu chhiar nuam ka tih reng reng chu a Lay-out hmuh nuam, mam tha leh paragraph then hrang inzat chho thin hi a ni pakhat a, chu chu he lehkhabu-ah hian felfai takin kan hmu a, nula inchei fai tak ang maia ngainatawmah a chhuah ti ila kan tisual tampui hauh lovang! Tin, Vanneihtluanga ten an uar em em, thupui neihtir hun leh hmandan a hre riau mai a, chung a thupui atang te chuan a pengkual duah lova, a hun takah a titawp thiam riau bawk. Chubakah Counselling lamah hian kan la pachhiat deuh avangin Saptawng thumal hman ngai a tam riau mai a, mahse chungte chu nalh tak maiin Mizo Tawngin a letling mam tha hle hlawm a, Sap tawng hi a thiam riau a, Zotawng hi a thiam lehzual niin a lang.

He lahkhabu ziaktupa hian a subject a hre hnehsawh hle mai a, a zira zir chhuak anih piahlamah hian atakin Counselling hi a practise thin in, a ti thinte zingah pawh a mikhuallo hle niin a lang tlat mai. Counselling Theory chi hrang hrang a han sawite hi a taka nunpui tawh niawm fahran hian a sawifiah thiam riau pek a, chuvang chuan hriatthiam har em em a awm mang miahlo bawk. Mi naran leh lehkha pawh thiam lemlo, Counselling class la thin tan pawh hriatfiah a har dawn loh rualin mithiam tan pawh hnualsuat chi niin a lang lo bawk.

A ziaktu hian a sawi chipchiar bawk a, ngun taka he lehkhabu chhiar zo i nih ngat chuan Counsellor tha tak i nih phah loh pawn Counselling awmzia dik tak, a tihdan tur, a pheldarh dan tur, a sehhmeh tur, a ei tur sa leh a paih ngai lai hrim hrim chu i hre ngei ngei dawn a, chu chu i tana hlawkna ropui tak a ni ngei bawk ang. Counselling neihdan tur te, awmdan tur te, chetdan tur te, tawngkam hman tur te, boruak siam danglam dan te, rilru puthmang tur te, tihtur leh tihloh tur te thlengin chiang takin tarlan a ni a, mi naran mai mai pawh ni la, Counsellor tha takah i chhuak ngei ngei ang, i duh phawt chuan.

A bik takin ruihhlo ngaite zinga thawkte tan he lehkhabu hi a tangkai lehzual mai awm mang e. A dik a dik chuan heng hmuna thawkte hi training nei hranpa em em lova thawk ve tawp mai, a thente phei chu patient atanga Counsellor-a kaichho an awm nawk thin a. A hranpaa training an nei ve thin anih pawn he lehkhabu ang em em a chipchiar hi chuan training an neih ka ring lemlo, chuvang chuan heng anga thawkte tan phei chuan he lehkhabu hi chu lei ngei ngei tur niin ka hria, a tul khawp mai.

He lehkhabu-ah hian Counselling hrang hrang a rawn sawi chipchiar hle mai a, mi tam tak chuan a awm tih pawh kan hriatlohte an ni nual mai. Christian Counselling, STI/STD Counselling, Blood Bank Counselling, ART Counselling, Community Care Center Counselling, Health  leh Marriage Counselling, Abuse/Violence Counselling, Suicide Counselling, Abortion Counselling, Adoption Counselling leh Career Counselling thlengin a hawl kim hle mai a, hei hian mi chhiarzau tak leh thil chikmi tak anihna a rawn tarlang nawn leh chiang hle mai a, a awm mai mai lo tawp tih a lang reng mai. 

He lehkhabu ziaktu hi mi huaisen ve tak chu a ni phawt mai. Mi tam takin an hlauh ruk leh an chenpuite hnen baka an sawirik ngamloh Kohhran kalphung diklo lai nia a hriat a rawn sawilang hmiah hmiah mai hi ka duhlai tak pakhat a ni tlat mai. Kohhran lama kan hruaitute pawhin he lehkhabu hi chhiar ve sela a va tha dawn em! Mitinin Counselling kan mamawh vek, mahse Counsellor tha erawh kan vai hle thung. Chuvang tak reng a ni kan piantharna pawh hi kan bosal zung zung thin reng ni. Kohhran pawn nasa zawka tan a lak a ngai a, Counsellor tha ni tura Kohhran mi a buatsaih thiam pawh a pawimawh hle mai. Then khatna chu.

Tunah chuan Then Hnihna lo chuangkai tawh ang. Ka thiana hi a thuziak ka la chhiar miahlo mai a, mahse hei a thutawi ziah han chhiar hian thu leh hla lamah mikhual chet-in a che leh mang tlat pek lo! A thutawi rawn tarlante hi tak tha ngel ngawl tak an ni. Nautihtlak chungchang a han letling hi hre hmasa lo ila chuan a ma irawm chhuak a maw i ti ngei ngei ang. A zawhna siam pawh hi a chhangtu tur dik takte hian an chhang ngam ang emaw chu? Anih loh leh kohhran leh mipui aware nachang kan hriatphah ang em?

A thawnthu tawi pahnihna hi a phuahchawp nge a tak tih hriat a har leh nek mai. Tunlai hmeichhe dinhmun, a bik takin tleirawl sikul kallai nun a rawn phawrhchhuak nalh leh hle mai a. Hmangaihna lamah pawh hian a zei zek lovang tih sawi har tak a ni. Ni, tleirawlte awmdan hi hriatthiam a har takzet zet a ni. Rin phak bak hian an khawsa ta fo mai hi a mak a, chumai bakah an nu leh paten a heti tak maia an han thlah zalen leh an ngaihzamsan mai hi a mak ka lo ti ve em em thin a ni. Nu leh pa tan chuan he lehkhabu hi chhiar ngei chi a ni.

A dawt leh ah hian Mizoram dinhmun rapthlakzia a rawn tarlang leh a. Thalai, a bikin hmeichhia ten hei hi chhiar ngei se a va tha dawn em! Sex-ah kan tlan nasa tih chu kan hre vek, mahse nau tihtlak tam ta lutuk mai leh AIDS natna darh chak ta lutuk mai hi Kristian rama thleng chi a ni ngai dawn em ni? Kan ram hi a dam mawlhlo a ni ber mai, khawilai mai pawh hi pan vei ang vek ni ta mai hian ka hre thin. Nu leh paten an eiru a, fanu fapa ten kan lo chenral a, sualbawihah kan tang ta dul dul ni berin a lang.

A dawt leha mi Salvation Camping nge kan mamawh Counselling tih hi inhnialna tichhuak thei tak a ni. Salvation Camping lo hian kan piangthar thiam tawh tlat lo mai a, kohhran pawn a thlakna tha zawk tun thlengin a la hrelo chu a ni bawk si. Mahse rei daihlo, lu tihai em em tu anih tlat avangin Counselling neih a rawt ang hian kal ta ila enge kan an ang tih hriat a chakawm khawp mai. Camping neihdan tur thurawn pe ngam khawpin a huaisen a, a rilru-ah a vei lian hle tih a lang. Tin, kan pianthar dan nia a sawi hi thudik tak niin a lang, piangthar der kan tam hle dawn a lo nih hi tihtur a ni.

Retheihna chungchang a ziah hi a tha leh pek hle mai. Harsatna leh manganna thlentu anihna a phochhuak thiam riau mai a, retheihna avanga miten an tihduhloh an tihfo thin nachhan pawh a sawifiah tha khawp mai. Chuti taka buaina thlentu chu hnualsuata, umbo daih a duhna hian a mihringpuite laka a rilru puthmang dik tak a tarlang chiang hlein ka hre bawk a, a thil thlir dan ang hian thlir thiam ta theuh ila retheihna hi kan umbo thei mai ang em? 

Then thumna hi chu ka tuina leh ka ngaihven loh lampang tak a ni. Sawi tur pawh ka nei em em lo, mahse hetiang ang hlachham chi phuahchhuak ve tur hi chuan theihna ka neilo tih ka inhre chiang em em a, chu chuan ka thiana hi mi special tak a ni tih a tarlang nawn leh a ni ber mai. Thuziak mite reng reng hi mi dawihzep an awm ka hre ngai manglo, mahse han at-huai ta vak erawh an awm chuang bawk lo. Lehkhabu chhuah ngam chin erawh risk la ngam, mi huaisen dik tak an ni, chutiang mi thian a ka nei leh Lunglei thalai zingah an awm hi a lawmawm hle ani.

Lunglei ziakmi i nih chuan chan pawh huamin Lunglei-ah ngei Lehkhabu Release thin la, zai mi inih chuan Lunglei-ah ngei hian Release Function huaihawt ngam ang che. Aizawl lama va release awt awt ho hi Lunglei mipuite pawh hian hriatthiamna chin kan neih a hun tawh khawp mai. Tin, MLA ni lo, a taka i thu leh hla tuipuitu che tlangzarhna-ah sawm ngam la, mi vantlang tena an chan ve theihna turin i theihtawp chhuah thin bawk ang che. Risk la ngamlo tan hlawhtlinna mualah ke pen ve theih a ni ngai lo. 

A tawp berah chuan, he lehkhabu tlawm tak anga lang, mahse a ruka hlu em em si, chhiar phawt loha hriatthiam theih ni si lo leh a hlutna hmuhchhuah theih si loh hi lei la, chhiar la, nunpui la, midang tan malsawmna thlentu ni ang che.