Friday, October 23, 2026

Zofate kan thiang zau (Liberal) tial tial hi !

 


      Nula pakhat chu mualpho takin Social Media lamah, a chhe zawngin a lar chiam a. Mahse, ṭhangthar tam takin an lo dawnsawn dan erawh a thiangzau halh mai a ni! "Pawi ti suh, i vanduai palh bik a nih kha. Nangmah anga che sual, vanduai ve lo an tam lutuk!...." tiin mi tam tak chuan thiam loh an chantir tawh lo.

 

       Tehfung an lo kham kha a thiang zau hle a, a tunlai ta tulh tulh mai a ni. Mi tam takte pawh an mualpho loh avang ngawtin, an fihlim tihna a ni lo. Mi tih loh dan pawh a ni lo tiin, thiam an chantir ti tih fel der tawh. Sual pawh kan ngaizam tial tial a, Baibulin i lum leh lum la, i vawh leh vawt rawh tih hi an rawn paihthlâk tumna a nasa ta tial tial a nih hi.

 

      Tunlai kan nun dan hi Post Modern Age niin, he hunah hian Absolute Truth (Baibulin a sawi thu tak leh thu dik) bik a awm tawh lo. Thu tak leh thu dik zawka chu tuna kan nun dan (culture),  tawnhriat (experience) leh thil awmze thlir thiam dan (perspective) azir zawkin thu tak leh thu dik kan tihte pawh hi a danglam a danglam tawh zawk tih ngaih dan kan nei lian ta em em a lo ni. Hei hi tunlaina kan tih mai chu a lo ni ta a ni.

 

      Tuai leh patil, mawngkawhurna hi lo en ta ila. Chhul aṭang renga hetianga lo piang, naupan lai aṭang tawha kan nihna a ni a. Chuvangin, kan nihna (identity) hi lungawi takin kan pawm mai tur a ni. Kan duh vang renga hetiang tura lo piang kan ni lo tiin, mahni lam thiam intihna a lian ta tial tial a nih hi.

 

      Pathianin mihring hi mipa leh hmeichhiaah bak a siam lo a, a siam ngai bawk hek lo. Mahse, Eden bawhchhiatna avang zawkin, Pathian siam loh ang mihring an lo piangin an lo awm ta zawk a. Mahni anpui kawptu leh ittu an lo chhuak ta zawk a nih hi. He sual hi an nihna (identity) a ni lo a. Bawhchhiatna rah a ni zawk tih hi, Baibul zirtirna thu tak leh thu dik zawk chu a lo ni e.

 

 

       He tunlainaah hi chuan, mi tinin mahni ngaih dan leh pawm dan aia dah san, dah chungnun zawk an nei tawh lo a. 'Nang i dik a, kei pawh ka dik' an ti hmiah hmiah ngam tawh tlat. Tu emaw nun dan dik lo nia i hriat kha, anmahni hma ngai takin va sawisel ngawt teh. Ka nun danah hian i lo sawi ve tur a awm lo. Ka nun a nia, ka duh dan danin ka khawsain ka nung ang tiin an lo ṭim let erh mai ang che.

 

      Khawvel lahin mimal dikna leh chanvo a humhalh nâ tial tial a. Human Rights tih te, Individual Rights te, Individual Freedom tihte a lo ri sek tawh mai a nih hi. Tunlaina khawvelah zet chuan, naupang hrem pawh a theih tawh hlek lo a nih hi. Heng zawng zawng hi sual hnathawh, Setana leh a ṭhuihhruaite'n Pathian lak aṭanga mihring chhuah zalen an tumna, Pathian thu tak aṭanga mihrantir an tumna a ni tih hre miah lo kan tam tulh tulh ta bawk.

 

      He tunlaina hian sakhuanain mihring a awpna, politik kal tlanga ram leh mipui thununna leh enkawlna, science thiamna kal tlanga thu dik puanzarna leh, thinlungin dik leh ṭha tia a nundan a thununna zawng zawng a rawn dodal fai vek a. A mimal nun leh a mimal zalenna khuahkhirhtu leh dodaltu reng reng a ngaithei tawh lo bawk.

 

     Chutah tak chuan Pathian thu ngei pawh, mahni rilrem zawng leh kan nun dan nena inmil tura hrilh fiahna, thutak lak zamna leh pawisak tawh lohna, zau taka Pathian thu pawmna leh mahni nundan mila Pathian thu nunpui tumna a lo thleng nasa ta em em a. Kohhran kal tlanga puithu tak leh, thu tak runa Pathian biak leh fak an ngaithei lo tial tial ta bawk.

 

     Mizoram Youth Festival, Aizawl leh Lungleia an buatsaih tak aṭang khân, ṭhangtharte'n he tunlaina hmanga Pathian chibai an bûk duh dan leh, an fak duh dan a lo lang chiang ta em em a nih kha. Engkim a leng vek a, engkim a thiang vek bawk a ni ber. Kha Festival buatsaihtute rilru kha dikin thianghlim viau pawh lo ni mah se, a chhimtu tam zawk an tunlaizia kha thlarau mit keute tân lo chuan hmuh pawh a har hle reng a ni.

 

      Mahse, he tunlaina, engkim pawm zauna, thian zauna, kohhran zirtirna leh inkhawm dan lak aṭanga zalen zawka Pathian biaka chibai bûk châkna hi, Pathianin amah a siam dana a lungawi loh vanga Pathian laka hela, bawhchhiatna hmasa ber lo chawk chhuaktu Setana zia a ni tih kan hre chiang bal tur a ni. He tunlaina thupui ber chu, mahni lawmna zawna mahni lawmna anga nun hi a ni bur tawh mai a ni.

 

      Pathian thu aṭanga kan en erawh chuan, mana lei i nih tawh avangin, i duh dan dan, i rilrem zawng zawngin i nung thiang tawh lo. Pathian thuin ti suh a tih te, tih tur a tih te, nun dan tur dik leh fel min zirtir zawng zawng te, Pathian chibai bûka amah fak dan tur min hrilh zawng zawngte hian, mimalin 'Ka' a tih hi a rawn kalh zar zar si a ni. He Liberalism hian kawng engkimah, Liberation a rawn thupui ber chho tulh tulh bawk ang.

 

      Tunlaia Pathian ngaihsak inti tam takte nun dan hi lo chik rawh. Pathian kal tlanga anmahni lawmna tur zawng vek, an nun hlimna tur ngaihventu hlir, Pathian chibai an bûkna kawngah pawh anmahni an hlima an hlawk chuan duhtâwk zo fel der hlir an ni tawh ang. Thlarau bo veina tak tak nei lo, Chanchin Ṭha hril tumna nei reng reng lo an ni zel ang.

 

     He tunlaina leh thian zauna hian, khawtlâng inenkawlna leh inkhuahkhirhna, kohhrana kan inenkawl dan zawng zawng a rawn ngaithei lo tulh tulh a. A rawn dodal nasa tial tial bawk ang. Baibul zirtirna kalh tlatin mimal zalenna, mimal nun ngaih pawimawh berna leh dah chungnun berna a rawn chawi sâng tial tial ang a. Mi dang tâna a nun hlantu Lal Isua zia kha, an nunin a hlat tial tialin, a ngaisâng lo tulh tulh bawk ang.

 

       II Timothea 4:5 - Nang erawh chu engkimah fimkhur la, hrehawm tuar la, Chanchin Ṭha hriltu lam hna thawk la, i rawngbawlna kha hlen rawh.

𝐁𝐢𝐛𝐥𝐞 𝐒𝐭𝐮𝐝𝐲 - 𝐓𝐡𝐮𝐩𝐮𝐚𝐧 20:4-5


(Sakawlh lo lan hun leh Lal Isua lo kal lehna chungchang)

 

Sakawlh ro rêlna hnuaiah Krista kohhran an tlu lut dâwn nge, sakawlh lo lan hmain mi thianghlim lawr a lo thleng ang tih thuah, inhnialna tawp thei lo a awm reng a. 

Khawvel huapin sakawlh lo lan hmain kohhran seng an ni ang (Pre Tribulation) tih ringtu tam berin, 25-35% vel ni anga chhut an ni. Sakawlh hnuaiah kohhran an lut ang (Post Tribulation) tih ringtute hi, 15-25% an ni thung.

Mizorama kohhran tam zawk hian, Pre Tribulation ni an ring zawk a. Sakawlh awpna hnuaia hrehawm tuar turah kan inngai lo. Pre Trib rinna hi, Evangelical kohhran zingah a lar ber a. Post Trib erawh ringtu hmasate leh baibul mi thiam (scholar) zingah a lar thung. 

Roman Catholic leh Eastern Orthodox kohhrante erawh chuan, hetiang hawi inzirtirna hi an nei ve lo thung.

Revelation 20:4 Amplified Bible – 

[4] And I saw the souls of those who had been beheaded because of their testimony of Jesus and because of the word of God, and those who had refused to worship the beast or his image, and had not accepted his mark on their forehead and on their hand; and they came to life and reigned with Christ for a thousand years. [Dan 7:9, 22, 27]

THUPUAN 20:4 MIZCLBSI

 

[4] Isua thu an hril avâng leh Pathian thu avânga lu tante thlarau ka hmu a, sakawlh leh a lim be ve lo, an chalah emaw, an kutah emaw a chhinchhiahna awm ve lote thlarau ka hmu bawk a. Chûng chu an lo nung leh a, Krista hovin kum sâng ro an rêl ta a.

 

Pre Tribulation rinnain min hnehzia chu, Vanglaini-a article ziak ṭhin, thu puiah pawh 'The Bible Says So' tih hmang ngat, Upa F. Lal Thanzuala'n tun hnaiah article 3 ngawt hmangin, sakawlh lo lan hma ngeia kohhran seng kan nih tur thu, Evangelical rin dan a rawn tlângaupui chiam a nih hi. Mahni irawma an ziak a ni mawlh lo e. He rinnain Mizote min hneh chhan ber chu, PC Biaksiama lehkhabu vang a tih theih ngei ang.

 

Tu rin dan mah ni lo, Baibula inziak kan enin kan zir dâwn a ni. Thupuan 20 thu han en hian, sakawlh lo lan tawh hnua khawvela thil thleng chanchin kan hmu tih a hriat a, hnial rual a ni lo. Sakawlh ro rêlna hnuaiah, Lal Isua ṭan avang leh sakawlh number - 666 put ve duh loh avanga thahte an awm thu chiang takin kan hmu bawk.

Thupuan bung 20 thu ang bawk hi, Thupuan bung 6:9 chhovah heti hian Pathian thu kan hmu bawk.

THUPUAN 6:9-11 MIZOVBSI

 

[9] Tin, chhinchhiahna pangana chu a han phelh veleh, maichâm hnuaiah chuan, Pathian thu avâng leh an pawm hriattîrna thu avânga thahte thlarau chu ka hmu a; [10] tin, anni chuan aw ring takin, “Aw Lalpa, mi thianghlim leh dik tak, eng chen nge rorêl lovin, leia awmte chungah kan thisen chhuahna phuba chu la lova i awm dâwn le?” tiin an au va. [11] Tin, an hnênah chuan puan vâr an pe ṭheuh va; tin, an bâwihpuite leh an unaute, anmahni ang bawka thah tûrte chu an thah kim hma loh chuan an la nghâk rih tûr a ni tih an hrilh a.

 

He lai thu kan en hian, sakawlh ro rêlna, sakawlh lo lan tawh hnua thil thleng chanchin bawk min hrilh tih kan hmu leh a. Ringtute chanchin, tihduhdahna an tawrh thu leh, tihhluma awm, martar-ho chanchin min hrilh a nih hi.

 

Tute nge kawr fual var an pêkte hi kan tih chuan, Thupuan bung 7:13 ah, hrehawm râpthlâk tak aṭanga lo chhuakte (martar-ho) an nih thu a rawn sawi lang nawn leh chiah bawk. Eng vangin nge tawrhna an chungah a lo thlen kher?

 

Rom bung 8:17 chuan, Amah kan tuarpui ve tak meuh a nih chuan, a hnenah chawimawiin kan awm ve ang tia a lo sawi lâwk diam vang a ni. II Tim 2:12 thu pawhin, Kan tuar hram htam chuan, Amah nen ro kan la rêl ang. Amah kan phatsan chuan, Ani pawhin min phatsan ve ang, tiin tawrhna kal tlanga ro rêl tur kan nihzia a rawn nemnghet leh a nih hi.

 

Thupuan bung 20 thua kan hmuh leh chu, sakawlh avanga martar-te an lo nun leh thu, chu chu thawhlehna hmasa chu a ni (20:5) tih thu hi a ni. Thawhlehna hmasa tih awmzia hi Paula'n engtin nge a sawi kha?

 

I Thes 4:15 MIZCLBSI [15] Lalpa thuin hei hi kan hrilh a che u: Keini Lalpa lo kal thlenga nung dama lo la awm rengte hian muhîl tawhte chu kan lehkhalh tawp lo vang, tiin. Baibul thu inkawp remzia kan hmu thiam nghal mai em?

 

Hei hi mi thianghlim lawr, Lal Isua'n lei rap lova a mite a lawr sawina ngei chu a ni. Lal Isua lo kal hun tur, a ni leh darkar chiah chiah hi, Pathian chauhin a hria. Mahse, a lo kal dâwn hnaiah khawvel awm dan tur engkim erawh, chiang taka hriattir kan ni. Chuvangin, lo chhut lâwk theih vek a ni ta tlat a.

 

2 THES 2:3, MIZCLBSI [3] - Tu ma'n eng kawng mahin hruai bo che u suh se. Pathian laka helna chu a lo thlena, Dânbawhchhepa, Boral tûra chu a lo lan zet hma chuan chu Nî chu a lo thleng dâwn si lo va.

 

II Thessalonika 2:3 -Tu ma'n engmahin tihder che u suh se; tluksanna chu a lo thlen hmasak zeta Dan Bawhchhepa, boral fapa chu a lo lan loh chuan chu mi Ni chu a thleng dawn si lo va.

 

Thes lehkhathawn kan en hian, Lal Isua lo kal leh Ni lo thlen dan tur min hrilh chiang hle. He Ni a lo thlen theihna tur chuan, Dãn Bawhchhepa (sakawlh) a lo lan phawt a ngaih thu chiang takin min hrilh ta a nih hi.

 

Mahse, he Lalpa Ni tih hi zawlnei Zakaria leh Joela bu kan en chuan, Lal Isua lo kal lehna thu ni ngei mah se, lei rap lova a lo kalna nge, Harmageddon indona hmachhawn tura Olive tlâng a rawn rah phel hun tih thuah, mi mal ngaih dan a pawimawh tawh ang.

 

Thupuan bung 14:9 aṭanga kan en chuan, sakawlh leh a hote, a chhinchhiahna putute chunga Pathian thinurna Berhbu 7 leih buak a niha, ngaihsak an nih tur thu kan hmu ta a. Mahse, châng 12 kan en chuan - Mi thianghlim, Pathian thupêk awihtute leh Isua zuitu rinawmte tân hetah hian chhel a ṭulzia a lang, tih thu kan hmu tel tlat a nih hi!

 

He thuin min hrilh chu, sakawlhin ro a rêl lai hian Isua ringtu leh zuitute, he khawvela an awm thu a ni! Mi thiam ṭhenkhatin mi thianghlim lawr hnuah, martar huama Isua ringtu leh zuitu an awm tur thu an sawi erawh hre ta ila. Mahse, khawngaihna kawng khar a nih tawh hnu, a mi thianghlimte a lawr tawh hnuah, khawngaihna kawng hawnin a la awm leh zel dâwn em ni? Hei hi baibul mi thiam leh mi hmasate chuan an pawm lem lo.

 

Thupuan 13:15 Tin, Sakawlh lem chu a ṭawng theihna tur leh Sakawlh lem chibai bûk lo apiang a tihhlumtir theih bawkna turin Sakawlh lem hnenah chuan thawkna pêk phal a ni, tih thu kan hmu leh bawk si.

 

Châng 10 thu kan en chuan - Tu pawh sala awm tur chu salah an awm ang, tupawh khandaiha thi tur chu khandaiha tihhlum a ni ang. Hetah hian mi thianghlimte chu chhel tak leh rinawm taka an awm a ṭulzia a lang, tih thu kan hmu leh a.

 

Thupuanah hian, sakawlh ro rêlna hnuaiah ringtute chhel a ṭulzia leh rinawm a ngaihzia, thih thlenga rinawma awm tura fuihna vawi 2 ngawt kan hmu a ni! Vana lawr tawh kan nih si chuan, eng nge chhel leh rinawm a ṭulna chhan tur ni ta ang le?

 

Hengte hi baibul aṭanga ka han hmuh theihte chu an ni ta a. Sakawlh lo lan hmain, a kohhrante lawrin kan awm dâwn kan ti bur lo a. Sakawlh ro rêlna hnuaiah kohhran kan awm dâwn kan ti bur hek lo. Ngun takin lo zir ve la, ṭawngṭaiin Pathian han dawr ve teh khai. Hun hnuhnunga thil thleng tur chungchang thuah hian, tun huna thu hriltu lar tak tak zingah, Pathianin min zirtir a, ṭawngṭaina nen Pathian dawrin min hrilh fiah tia hun hnuhnung chungchang thu sawi tawhtute hian, Pre Tribulation Theory chiah chiah an rawn sawi chhawng zel a. Anmahniin tuna ka sawi ang tak hian baibul keuin an zir chhuak hauh lo tih ka chiang hle.

 

Eng pawh ni se, a pawimawh bera chu Pathian tâna rinawm hi a ni. Nula thianghlim 10 tehkhin thu aṭang khân, piang thar, Lal Isua nghaktu ṭheuh ṭheuh zingah, inthlahdah, hnungtawlh, Lal Isua ngeiin, "Nangni ka hre lo che u" a tih tur erawh kan awm ngei dâwn tih hriain, inring renga ngaihven hi kan tihmákmawha ni tih hriain, i insangmar deuh deuh ang khai.

 

North Korea mipui hnena Isua inlârna leh ringtute !

 

            Thuneitute’n an rama baibul awm zawng zawng an hal ral a, biak in zawng zawng an chhut chhiatsak chinah, van Pathian a awm hle hle thei lo a. A mite thlavang hauh tur leh thlamuan turin, van hmun ropui aṭangin Lal Isua chu N. Korea rama ringtute leh mipuite hnenah a rawn inlâr ta a ni. N. Korea rama Kristianna lo awm ṭan dan, tun hun hnuhnunga Lal Isua rawn inpuanna chanchin kan sawi dâwn a ni. Mi tam tak chuan N. Korea ramah hian ringtu an awm ngam pawh kan ring lo a ni maithei e. Mahse, Pathianin mi zawng zawng a hmangaih a, N. Korea mipuite pawh an bang bik chuang lo tih kan thlir dâwn a ni.

 

            N. Korea ram leilungah Kristian sakhaw hniak laih chhuah a nih dan, Kim Il Sung-a chhûngkaw thurûk leh N. Korea rama ringtu tam takte testimony kan ngaithla dâwn a ni. N. Korea leh an ram hruaitute chuan an ram mipuite hnenah, sakhuana reng reng ram dangina N. Korea leh a ram mipui tih chhiat an tumna hmanrua a nih thu an hming tluka hriat chiantir tumin theihtawp an chhuah a. Sakhuana leh a kaihhnawih reng reng khap bur niin, hremna a nat êm avangin mipui thinlung chu an hmin taah an inngai a.

 

Mahse, chu chu thu dik tak a ni reng em? A nih leh N. Korea ramah hian Kristiannain hnuhma a nei miah lo tihna em ni? Tunah hian N. Korea ramah ringtu an awm miah lo tihna em ni ta? Heng zawhna chhang tur hian kum 1907-ah kan kir vang vang ang a, histawri kan thlir let dâwn a ni.

 

Kum 100 chuang liam daih tawhah khân N. Korea khawpui Pyongyang khi Communist kulhpui nghet ni lovin, khawvel chuan hming dang daih, nihna dang daihin a lo hmel hriat tawh a. Pyongyang chu Jerusalem of the East tia hriat a lo ni tawh ṭhin a ni. Asia khawmualpuia Kristian sakhaw hmunpui ber a lo ni daih tawh zawk a. Chu thu chu theihtawp chhuahin Kim-a chhûngkua khian a darh zau zel loh nân, theihtawp an chhuah mek reng a lo ni zawk.

 

Histawrian-te chuan The Great Pyongyang Revival, Pyongyang rama harhna lo thleng chanchin an lo chhinchhiah kiau a. He harhna lo thlengah hian N. Korean mipui sâng telin Lal Isua an zui a. Biak in 3000 chuang din niin, kawtthler tinah sipai auhla ni lovin Pathian fakna hla sakin a lo awm tawh ṭhin a ni. Kim Il Sung-a khân Pathian awm ring lo ram a rochung reng reng lo a. Mahse, thuneihna a lo chan achinah a theihna zawng zawngin Kristianna tih chhiat tumin tha a chhuah a lo ni zawk.

 

Mahse, he ramah hian Lal Isua chuan kum 1900 hma lam daih tawhah khân bu a lo khuar reng tawh a lo ni a. Kim-a leh Communist sawrkarna hnuaiah Kristianna nuai bo tum hle mah se, leilunga Kristianna leh a sulhnu phuma awm erawh a nuai bo zo lo a ni zawk. Silla Dynasty hunlaia an ram khawpui, tun huna Gyeongju khawpui (Seorabeol tia hriat ṭhin) ah khian Archeologists, hmanlai sulhnu lai chhuaktute chuan hmun hlui an laihna lamah Kristianna sulhnu an lai chhuak ta a.

 

Leilungah chuan lung hmanga siam kraws te, Kristianna nena inkaihhnawih thil tam tak an lai chhuak a. Europe rama misawnari-te’n America ram an luh chhuah hma daih, khân Assyrian misawnari-te chuan Korean Penninsula-ah Chanchin |ha hrilin rawng an lo bawl daih tawh tih an hmu chhuak ta a ni. Chung thu hriatna hnârte chu Korean ram leilungah vawnhimin an lo la awm reng a lo ni a. Kim Dynasty lo pian hma daihin, Korea ram khian Lal Isua a lo hmel hriatin, Lal leh Chhandamtuah a lo pawm tawh ṭhin a lo ni.

 

Chu mai bakah Kim Il Sung-a leh a thlahte khian, a thawi hlek pawha i sawi chhuaha a i nunna an lak nghalna tur thu rûk an lo nei reng a lo ni a! Kim Jong Un-a pu, Kim Il Sung-a hian ama irawm chhuakin N. Korea ram kaihhruaia enkawl dan tur a lo duang chhuak reng reng lo a lo ni! N. Korea ram awp tura ngaihtuahna a neih zawng zawngte kha, baibul aṭanga a neih an lo ni zawk tlat!

 

 

Kim il Sung-a nu leh pate kha ringtu ṭha tak an lo ni reng mai a. A nu Kang Pan-sok-i kha Presbyterian rawngbawltu niin, a hming pawh Petera (Lungpui) tih nena chhûng khat kual a lo ni. N. Korea chuan tunah  hian Kim-a nu kha ‘Mother of the Revolution’ nihna pein an chawimawi hnuhnawh a. Mahse, Histawrian-te chuan ringtu ṭha tak, naupang hnena ṭawngṭai dan leh hla zirtir ṭhintu a nihzia an rawn hmu chhuak ta si a ni! Kim-a pa Kim Hyong-jik-a pawh biak ina inkhawm peih em em ṭhin a ni bawk. Kim-a pu pawh Presbyterian kohhrana inhmang tak a lo ni leh zel bawk.

 

Kim-a pawh biak inah inkhawm ṭhinin Pathian fakna hla a sa ṭhin a. Thu sawi ngun takin a ngaithla a, baibul kal tlanga lalte ro rêl dan leh ram awp dante a lo zir ṭhin a lo ni. Kristian sikulah lehkha a zir ṭhin a, baibul zirtirna engkim a hre bel hle bawk. Mahse, Japan-in Korea a rawn awp hnu khân a ngaihtuahna nasa takin a rawn danglam chho ta a. Communist zirtirna chuan a thinlung a hneh chho tial tial a, sakhuana kalh tlat zawngin a rawn puitling chho ta a ni.

 

Thuneihna a rawn chan chiah khân baibul thu leh hlate chu rawn entawnin, ama hamṭhat nân a rawn hmang sual ta a lo ni! Pa Pathian aiah amah chu Pa leh Pathian angah a rawn insiam ta a. Fapa Isua aiah a fapa Kim Jong Il-a ruat ta bawk. Sinai tlânga Mosia’n thu pêk 10 a lakte chu a duh dan takin a siam danglam a. A ram mipuite tâna zawm ngei tur thu pêk 10-ah a siam ta hlauh a ni.

 

Chung thu pêk zinga ṭhenkhat chauh lo tar lang ta ila. Kim-a zirtirna chu zirtirna dik lo thei lo a ni. Kim-a lakah mi tin an rinawm bur tur a ni. Kim-a thu pêk zawm chu mi tin mawhphurhna sâng ber a ni. Hruaitu thu leh hla reng reng, hnial miah loha zawm zel tur. Heng thu pêkte hi Mosia dän 10 nena inzawmna nei vek an nihzia miin an hre thiam tulh tulh mai a ni. Heng thute hi N. Korea leh Kim-ate chhûngkaw thu rûk, khawvel hriat an duh loh em em chu a ni ta a ni.

 

Hengtea vang hian N. Korea chuan Kristian sakhua bik hi a haw ngawih ngawih a. Ringtute chuan N. Korea inkaihhruaina hi Kristian sakhaw zirtirna aṭanga lo piang chhuak, nau piangsual, kal sual tia an hriat tlat vang a ni. Kum 20 chuang zet chhûng chu N. Korea hi khawvela ringtute tihduhdah kawnga che râpthlak ber, tihduhdahna nasat berna ram a lo ni ta a ni.

 

Mahse, Rom vanglai taka thil thleng kha eng nge ni kha? Tihduhdahna a nasat poh leh Thlarau Thianghlim hnathawh a thleng nasa thung ṭhin. Tunah hian baibul lo kawl chu thihna hmanga hremna tawrh theihna a nih mai bakah, chhûng inthlah chhawng 3-na thlenga tan in râpthlak Gulag-a tan theihna a ni mek a. Biak in zawng zawng chhut chhiat an ni a, Pastawr zawng zawng thah an nih loh vek leh Gulag-ah hrehawm taka tantir an ni zo ta.

 

Hetianga an hmalakna kal tlang hian N. Korea leh Kim-ate khian Pathian chu tih bo theihah an ngai a. Khawvel pawhin N. Korea ramah ringtu an awm an ring ngam tawh lo hial a ni. Mahse, an hriat loh lian ber chu, Pathian thute hi lehkha pheka thu mal inziak, nem kai satliah, thil tih theihna nei lo emaw an tihna hi a ni. Pathian thu chu a nunga, thil a ti thei a, khandaih hriam tawn ai mahin a hriam zawk tih a takin a thleng dâwn tih reng an hre lo!

 

Lehkha pheka Pathian thu nung, lehkhabu chawpa tih bo an nih a, Pathian thu hriltu tu mahin a ram mipuite hnen an thlen theih tak lovah chuan leh, Kristian sakhua lakah ramri hung phui vek a han nih takah chuan, Chatuan Pa lei leh van lal ber chu a awmna hmun aṭanga lo chhukin, amah ngei chu a mite hnenah a rawn inlâr ta thung a! Lehkha pheka a chanchin an ziaha ngei chuan an hnenah Chanchin ṭha a rawn hrilh ta thung a ni! Lal Isua meuh chu ramri hungna leh sipai chakna hmanga lo dodal theih a ni lo a, eng hmanrua mahin a dang zo ta lo!

 

Kum 2000 chhova Human Rights pawl hrang hrangte leh S. Korea misawnari-te thil hmuh chhuah chuan, engkim mai a rawn kalh zo ta vek a. N. Korea chhuahsan tumtute’n Yalu tuipui, a vawh vanga khal vek an zawh kai a S. Korea an luh hnuin anmahni lo kawmtute chuan, thil mak chanchin an hre ta. Heng mite hian an pian achinah N. Korea an la chhuahsan ngai lo a, Lal Isua chanchin an hre ngai bawk hek lo. Chung mite chuan thu khat vua ang hrim leh inlungrual tlâng ang hrimin, an chunga thil inang thleng chanchin an sawi chhuak ta a ni.

 

Heng mite hian an nuna thim a chhah lai ber, tan in hrehawm takah ril ṭama an awm lai leh vuak an tawrh mek laiin, thihna zawnga hrehawm pumpelh an tum lai takin an tanna pindan zim leh thim ruih maiah chuan êng nasa tak a lo awm a. Chu êng tak aṭang chuan mi pakhat, kawrfual var em em ha, a hmêl lainatnaa khat tlat lo kal chhuakin, an hnenah thlamuanna thu, theihnghilh an nih loh thu leh hmangaih an nih thu a rawn hrilh ta a ni.

 

            N. Korea chhuahsan an tum laiin thim hnuaiah kal ngaihna reng hre lovin an awm a. Phaizawl zau tak, rah puah bomb-a khat tlatah an tan laiin, chu mi êng tak chu an hnenah rawn inlârin an kalna tur kawng a rawn hrilh ta a. Kal kawng him ber a rawn zawhtir a, hmun himah a rawn hruai thleng ta a ni. Mahse, chu mi chu tu nge a nih an hre lo a, amah chu hmuh pawh an la hmu ngai bawk hek lo.

 

Tichuan, S. Korea ram an luh hnuin biak inahte an inkhawm ta a. Biak in darthlalang leh banga Lal Isua lem ziak an han hmuh chiah chuan, hunt him ber leh harsatna an tawh laia anmahni chhandamtu kha he mi ngei hi a ni tih an hmu ta a ni! Heng mite chanchin khawvelin a hriat rualin, N. Korea leh Kim-ate hlauhthawn ber a lo thleng ta. N. Korea ramah Lal Isua a nung a, a mite a kanin a awmpui ṭhin tih phat rual a ni ta lo. N. Korea ramah Kristianna a thi lo a, hmun biru leh lei hnuaiah rinna kalpuitu ringtu an awm mek tih hriat a ni ta bawk.

 

Tihduhdahna nasa tak hnuaiah tunah hian N. Korea ramah ringtu mi 300,00-500,00 an awm nia ngaih a ni a. Ri lovin an ṭawngṭai a, Pathian thu an hmuh chhun apiang an thinlungin an vawng a. Chung lehkha themte chu vengtuin an hmuh loh nân an ti chhe nghal zel ṭhin. Khawvelah tihduhdahna tuar nasa ber mah se, Thlarau Thianghlim hnathawh thlen natsatna ber ram pakhat a ni mek a.

 

Khawvel puma ringtute’n an thlithlai reng a. Ramri kianga inkulh misawnari-te chuan zanah GPS hmanga thunun balloon hmangin Pathian thu chuanna an thawn lut a. Baibul bakah Pathian thu awmna USB leh ei tur an thawn lut reng a ni. Van aṭanga manna lo tla ang mai a ni, vengtu sipaite’n heng ballon hi kah chhiat tum mah se, Chanchin |ha ti tawp turin theihna reng an nei lo.

 

 

           

 

Post Modern Age leh tunlai khawvela kan nihna !


       "Tunlai thil awmzia, muhil thawh harh a hun tawhzia" tia Paula thu sawi awmzia hi eng nge? Thil a tih hi ṭawng bulah chuan Hun awmzia tihna a ni a. Kan tun hun awmzia hi eng nge ni ta le? Tunlai khawvel kan tih taka hi, eng a sawina nge ni ta? Kenneth Mayer-a chuan Tihduhdahna (Persecution) avangin, Rom hun lai khan ringtu nih ngam kha a harsa em em a. Tunah erawh nawmchenna (Pleasure) avangin ringtu nghet nih a harsa leh em em thung tiin a sawi thung.

 

       Tun hunah hian khawvel pahnihah kan cheng mek a. Pakhat chu lemchanna (Virtual Life) niin, pakhat ve thung erawh chu a tak tak (Real Life) a ni thung. Social Media leh internet kal tlangin, Virtual khawvelah kan cheng tam láwtlak a. Virtual khawvelah chuan kan hmêl dik tak thupin, mi mit la thei ang ber turin, veng khata hmêl en reng renga puak hi miah lote pawh, khaw khat nula tlangval chhuanvawr leh hmêl ṭha ber angin kan inlan a.

 

       Rethei leh pachhe ber berte pawh, neinung leh awm thei amg berin Internet khawvelah kan inlan vek tawh a. Kan nihna tak tak ang lo hlira mi hmuha intar lanna khawvel, miin kan nihna dik tak an hriat hlauhna khawvel, mahni dik bera inngaihna, mimal zalenna leh inngaihhlut berna, miin min ngaihsana min ngaihhlut theih nâna nun her danglamna, internet hmanga mi zawng zawng nena inzawm theihna hun, mahse kan nihna dik tak erawh khawharna khawvela chen hun a ni ta mek a ni.

 

      Tun hma chuan khawtlâng zahna a nasa hle a. Kan inchei dan leh mi zinga kan awm dan thlengin, mahni duhna aiin miin min hmuh dan tur ngaihtuahnain kan nun dan a khuahkhirh ṭhin. Tunah erawh chuan, miin ama duh danin engkim a ti a, a nung a, a khawsa hmiah hmiah tawh mai a ni. Tun hma chuan miin nalh min tih turin kan inchei a. Tunah erawh chuan mahni nalh intih dan ber leh duh dan hlirin kan inchei zo ta.

 

       A dawt lehah chuan tih suh tih leh phal loh dodalna nasa tak a thleng ta. Kohhran, YMA leh Pâwl inkaihhruaina nghet tak duh lohna, ngaihtheih lohna a nasa ta em em a. Khuahkhirhna, khapna thupêk, mi min khakna leh zilhhauna kan ngaithei lo a, tu ma zilhhau loha nun, 'I dika kei pawh ka dik' tih hi tunlai mite nun nghet a ni ta mek a ni. Mi tam tak Social Media-ah an nihna ang ni hlek lovin an inlan a. Zahpah an nei lo a, huaisen tak takin an puak phawng phawng a. Aia upa zahna a awm tawh bawk hek lo. Belhchian dawl kan tlem tial tial a nih hi.

 

       Kan ṭawngkam kan duhtui lo em em a. Fake Account phenah kan biru a, nâ takin mi kan sawisel bawih bawih ngam tawh tlat. Mahse, kan fake account phena kan nihna dik tak, mi dawihzep leh mi nep kan nihna erawh, engti kawng mahin kan kalsan thei chuang lo. Social Media kal tlangin patlingin pa a nihna ang te, nutlingin nu a nihna angin a inlan tawh lo a. Hmaichhana kan sawi ngam loh ṭha ṭha kan sawi a, kan huaisen em em a. Mahse, chu mi phena kan nihna dik tak erawh a pangngai reng tho. A taka kan nepzia, dawizepzia chu a pangngai reng a ni.

 

       A dawt lehah chuan reality aia virtual khawvela khawsak nuam ti tawh zawk kan ni. Kan kiang hnaivaia awmte aiin, lamhla taka mite va kawm thlang tawh zawk hlir kan ni. Bula mite nena inkawm melh melh aiin, kan bul hnaia awm lo apiang kawm kan duh tawh zawk a. Mimal ngaih dan apiang dik bera ngaihna a lo piang a. Virtual khawvelah chuan duh hun hunah kan nihna kan thlak kual vel mai mai tawh a nih hi.

 

       Nihna ang ni miah lovin Virtual khawvelah kan inlan a. Chuta kan lemchan chu miin kan nihna tak tak emaw tiin, kan han inbel chiang a, virtual lama kan nihna anna pakhatmah kan lo nei si lo. Kan nuna ṭha lo leh fel lo thup reng rengin mi hmuhah kan inlan a, mi tak tak kan vâng tial tial ta mai a nih hi. Chu mai duh tâwk lovin Fake ID kan siam a. Mi huaisen ber thâwkin kan thaw a. A takah erawh mi nep tak, dawihzep, engmah ni lo, belhchianawm nungchang nei lo hlir kan ni ta fur a nih hi.

 

      Hlawhtling nia kan inngaihna chu, follwer leh like-tu ngahah kan teh tawh a. Mi zawng zawng nen internet-ah inzawm mah ila, a takah erawh mi khawhar ber ber kan ni lawi si. Thutak (truth) kan tih lah, a hniak tam apiangin dik kan tihah a chang zo ta. Virtual khawvel hian mi nunah mi pawimawh leh eng emaw ni ve tlata inhriatna min neihtir a. Duh duh sawi theihna power min pe bawk. Mi hriat hlawh ve nia inngaihna min neihtir a. A taka kan nun tlansanna berah kan hmang ta vek a nih hi.

 

       Virtual khawvel chuan i duh ang nun nei theiah a inngaihtir che a. I hlutna pawh miin i hlimthla an faka an chawisannaah awma hriattirna a neihtir ṭhin che a ni. A tawpah phei chuan, virtual khawvela i inlan ang ang kha, a taka i nun emaw a tihtir ta hial che a. Mahse, a taka i bulhnaia awmte erawh chuan, i nihna dik tak an han hmuhin, mi dawihzep, mahni nihna dik tak anga lang ngam lo, belhchian dawlna tak tak nei lo, veng khata parawn kai chu sawi loh, thurawn chhe tê lak nân pawha laktlak loh kan lo ni si.

 

       Zofate nun chu huau huau, huho, haw haw nunah a chang zo a. Engkim mai hi intihhlimna (entertainment) a ni fai tak vek mai bawk. Nuam kan tih apiang ka chawlhni tuk sa hmeh bawh zo a. Virtual khawvela mite hriat hlawh ni châkin, an mit lakna tur ngaihtuah reng rengin hun kan hmang liam reng ringawt ta mai a nih hi. Mi in chhawng sarih hnuai bera cheng chungin, mi lian leh hausa, thil ti thei leh hre ber thâwkin kan thaw a. Dam loh nikhuaa thla khat inenkawlna pawh nei zo lo kan ni fur lawi si.

 

       He Post Modern Age-ah zet hi chuan, ringtu nghet leh tlo, Pathian ṭih nun neih kan harsat em em a. Tunlai loh hlauhna hnuaiah ringtu ṭha leh chhenfakawm nih a har ta em em a nih hi. Kohhran ṭhalai prawkrem pawh entertainment-ah kan chhuah zo vek tawh a. Intih hlim tum reng rengin kum kan chhiar liam zo ta. Fianriala baibul kawm melh melh a, ṭawngṭai malh malh nun nei thei alawi kan awm ta mang lo. Pathian nena thuhnuairawlh taka len dun phei chu, a peih hian kan peih hlawl tawh lo. Chuvang tak chuan, "Nang erawh chu engkimah fimkhur la, hrehawm tuar la, Chanchin Ṭha hriltu lam hna thawk la, i rawngbawlna kha hlen rawh" tia Paula'n Timothea a fuihna anga nung hi, Zoram khawvelah uihum zat lek kan awm ta a lo ni e.

Mawngkawhur leh Tuai leh Patilte danglamna !


 

            Tun hnaia mipat mipatna tenawm tak lo darh ta hi, ka hma hun kum 10 aia tam tawh lang lo ruama thil inmung, Zoram mipui tam zawkin a ngaihtuah pawh kan ngaihtuah phâk loh leh rin phâk loh, a tenawm leh bawlhhlawh êm avanga sawi pawh kan sawi rik zen duh loh, mipat mipatna kawnga inhnamhnawih an tamzia, mipat mipatna a rûka hluar êm êm tawh lo puak darh ta mai a ni tih hi kan pawm a hun ta hle a ni.

 

            Pastawr Chhawna inlârnaah chuan, hun hnuhnunga nau piangsual kan rama an pun nasat turzia a lo sawi lâwk dim diam tawh a. Heta nau piangsual a tihte hi, pianphunga rualbanlo a sawina ni lovin, hmeichhia leh mipa an nih tur ang ni lova nungte chungchang a sawina a ni. Kum 2020 khân Zozam Times chuan Mizoram pumah mipa inzuar ţhin mi 500-1,000 an awm thu a lo chhuah tawh a nih kha!

 

            “Mahni mipatpui kawp ţhinte zingah hian hna pangngai tak thawkte pawh an awm a. Hna nei lote pawh zirlaite niin, an phâk tâwkah anmahni pawh an intodelh…” tiin a ziak kalh a nih kha. MSACS sawi danah chuan, mahni mipatpui kawp chîngte zingah hian damdawi ti an awm meuh lo a. Zu erawh an in thei deuh vek a, ngawlvei erawh an awm meuh lo thung. Tin, mipatpui kawng chîngte hian an nihna an zahpui lem lo a, an chhûngte pawhin an hriatpui nual tih Zozam Times hian a ziak bawk.

 

            Tuai leh patil kan tih nazawngte hi an hur lem lo. Hei hi mawngkawhurte nena an danglamna a ni. Nula leh tlangval nazawngte hi kan hur chuang lo ang tho hi a ni. Tuai leh patil kan tihte hi natna chi khat vei anga kan enkawl a ngai a. An pianpui nihna hi sinmtir theih an nihzia pawh hriat a ni tawh bawk. Chutih rual erawh chuan an damna kawng hi a thuiin, dawhtheih a ngai êm êm thung tih erawh hriat a ngai a.

 

            Vantlâng (society)-in anmahni kan en danhi a pawimawh ta êm êm a ni. Kan pipute hunah khân tuai leh patilte hi an awm tawh ngei tih, thu ziak leh thlalak aţangtein hriat theih a ni a. Mahse, tun lai angin an langsar ve lem tlat lova nih kha. A chhan pawh khawtlângin anmahni an en dan a danglam a. An nihna anga pawm an ni lo tih vantlângin an lantir tlat avangin, tuai leh patilte kha an pawngpawrh lo mai niin a lang.

 

            Tun hunah erawh zalen takin kan zingah kan khawsaktir mai a ni lo, an nihna ang hian kan pawm emaw tih mai tur a ni zawk a. Hei hian nasa takin a pawngpawrhtir phah ta tih loh rual a ni lo. Chutih laiin mawngkawhurte erawh an dan a dang daih a. Mi hurherh leh awmngaihna hre lo, tenawm tak leh bawlhhlawh taka khawsak châk tlatna thinlung neitu an ni a. Rom lehkhathawn kan en chuan, hetianga an khawsak hi Pathian pawhin a phal niin alang.

 

            Pipute mahin an do rem thei chuan, keini pawhin kan do rem theih lohna tur a awmin a lang lo. Mahse, tun dinhmuna tuai leh patil kan en danah hi chuan, anmahni kan fuih phur zawk emaw tih mai tur a ni thung si.

 

 

High School zirna kalphung thlâk danglam a hun hle.


            Tun hnai Matric result a chhuah rual chiah khân, zirlai naupang pawisawi lo leh duhawm tak tak, taimak chhuah kawnga mite aia nep bik hauh lo tur ţhenkhatte chu, Kothari Commission thurawn anga High School zirna kalpui a nih miau avangin an pass zo lo emaw, an compartment phah a nih hi. High School-ah chhiarkawp (maths) hi Compulsory Subj a nih miau avangin, subj danga mark sang tak tak hmu, chhiarkawp thiam si loh avanga pass zo lo emaw compartment ta zirlai naupang kum tin, a za tel kan nei ta ziah mai a nih hi.

 

            Chutiang bawkin zirlai naupang zingah Science leh chhiarkawp thiam êm êm, mahse Social Science leh History etc subj lam tui hlawl lo leh thiam ţha hlei thei lo zirlai naupang pawh, SS subj avangin a pass zo lo emaw a compartment phah hlauh thei bawk. High School thlenga subj zawng zawng zirlai naupangte’n an zir hi, tun hma lam hun ngaihtuah chuan a ngaiin a ţul hliah hliah a ni thei e. Mahse, hma lam panna chuan danglamna a rawn paipawn tel tlat a. Hma lam pannaah kalphung ngai reng pawh hnawmhnawk satliahah a chang thei tlat a nih hi.

 

            Higher Secondary aţanga zirlai naupangte’n an tuina subj an thlang nalh thei hi, tun hma, hman ni deuh lâwk thleng kha chuan a la ţhain a aia ţha zirna kalphung neih a ţul hauh lo pawh a ni thei e. Mahse, khawl thluak nei awpna hnuaia zirlai naupang ţhanlen chak dan, an thluak sawizawia a awm dan, an tui zawng an hriat hma tawhzia, an chem kalna an hriat zung zung tawh dante hi, ngun tak leh uluk taka kan thlithlai a va hun ta êm! He an nungchanga danglamna lo thleng mêk azir zela zirna huangah pawh kalphung thar kan duan chhuah thiam a ţul ta hle mai.

 

            Tunlai chhanah exam pass dan azira zirlai naupang thiam leh thiam loh teh chhuah tumna kalphung hi, ram changkang apiangah an thlauhthla deuh zel tawh a. Kan ramah erawh a vawng tam thei apiang lehkha thiamah kan la chhuah mêk thung! Sikul ţha tehfung kan hman dante hi ţhiah a va hun tawh tak êm! Education tum bulpui, zirlai naupangte mi hmantlâka chhuah tih lam hawi ai chuan, Subj tina mark sang tak hmuh kha zirnain a tum ber a han ni ta hlauh mai a nih zawk hi!

 

            Matric Exam-a subj zawng zawng deuh thawa Distinction mark hmuhte hi a ropui viau nangin, a hmantlâkna erawh a tam viau chuang lo. Miin a tuina subj bikah mi hmantlâk ni tura thiamna a zir chhuah aia hlu leh pawimawh a awm lo tih zirlai naupangte hian an hriat chian a hun takzet a ni. Thiamna lama zirna vawrtawp han tawng pha Dr Krista Roluahpuia chuan, “Zirna hian a tum ber chu mi puitling, mi hmantlâk ni tura buatsaih hi a ni. Chuti ang ni thei tura inbuatsaihnaah chuan darkar 3 chhûnga inteh hi a misleading khawp mai! Mizoramah phei chuan a vawng tam tam tih ţhatna a ni. I man thiam em?” tiin, tuna kan zirna kalphung a duhkhawp lohzia a aupui mêk a nih hi.

 

            Thu leh hla (Literature) lama tui mi la ni tur te, Administrator ţha tak la ni tur te, infiamna lam hawia ke la pen tur te, histawri lam la buaipui tur te, politician la ni tur te etc tân hian High School-a Maths Subj bika pass ţhat hluah a ngaihna reng reng a awm hran lo. Maths a thiam loh avang zawka zirna a bei nawn leh tur, chu miin a rilru a khawih pawisak dan tur zawka hi ngaihtuah ngai êm êm a ni ta a nih hi. Chuvang tak chuan, High School chinah zirlai naupangte hi duh thlang thei tura kan siam a hun ta hle mai. Chutianga zirna kan kalpui thei a nih ngat chuan, zirlainaupang ţha tak tak kan neih phah ngei a rinawm zawk a nih hi.

 

            Zirna hi Science, Arts leh Commerce huangah ţhen an nih ang hian, HS chinah Subj Combination siam fel a hun ve ta hle. Additional/Optional Subj anga Arts lama kal turte tân Science leh Maths Subj-te hi dah nachâng hre tawh ila. Chutiang bawkin Science leh Maths lama tui zirlai naupangte tân Arts Subj har an tihte pawh dah ve theih an ni bawk ang. Hetianga H/S zirna kan kalpui a nih chuan, ţul lo taka rilru natna ang te, ţul lo puia fail angte pawh a bo thei ngei ang. Zirlai naupang pawhin rilru hahna nei miah lovin, a subj tui zawng tak kha taima takin a zir theih phah ngei bawk ang. Tun dinhmunah rih chuan a tuina subj bikah a ngaihtuahna leh lehkhazir a tuina zawng zawng luangliam ţhin mah se, Maths leh Sc bikah a dinhmun hniam tlatna chuan nasa takin ngaihtuahna leh nungchang thlengin a pawt hniam ţhin lawi si a nih hi. 

 

            A tawp berah chuan hei hi i ngaihtuah tlâng teh ang u. Tuna kan zirna kalphung hi chu a vawng tam tam, note vawn kawnga a rilru chak chakte lehkha thiama an chhuahna a ni a. UPSC leh Civil Service Exam lamah erawh vawn sen loh khawpa tam subj hriat a ngaih si avangin, lehkha thiam tia kan chhalte hian engti kawng mahin heng Exam-te hi an paltlang thei lo a nih ber hi. Ram changkanga zirna kalphung ţhaah chuan zirlai naupangte’n an lehkhazir an hre thiam hmasa phawt a. Chu an hriat thiamte chu mahni ngeiin an ziak chhuak par par tawh mai a. An vawn sen loh kha an hriat thiam tak achinah awlsam takin exam an chhang thei ta mai ţhin a nih zawk hi.

 

            Tin, exam hmanga zirlai naupang thiam leh thiam loh teh chhuahna kan la kalpui chhûng hi chuan, mi hmantlâka zirlai naupang chhuah kan nei tam thei ngai dâwn lova nih hi. Dr Krista Roluahpuia vekin, “Exam hi bo tawh se ka ti ngawt mai! University-a ka luh hian class ka lak hmasa bera thu hma ka neihnaa ka thu sawi tel ţhin chu 'I dont believe in Exams' tih hi a ni. Naupang hian an hre thiam lo fo. Ka thu chu nise Assignment leh Project ang chi chauh hian naupang hi ka Grade ţhin ang. Kan zir tam zawk hi chu kan theihnghilh leh vek a, kan mamawh hunah kan revise leh ţhin mai a ni” a tih hi, kan zirna kalphung innghah nân a rintlâk ngei ang le.

𝐙𝐚𝐫𝐢 𝐉𝐚𝐢𝐥 𝐃𝐢𝐚𝐫𝐲 𝐁𝐢𝐡𝐜𝐡𝐢𝐚𝐧𝐧𝐚.

 


            Khawvel hnam fing hmasa leh changkang kan tihte chuan, an ramin indona a paltlang kal tlangin thu leh hla ropui tak tak an lo ziak tawh ţhin a. Chutiang bawkin Zofate pawhin ram buai denchhena lehkhabu ţha tak tak kan lo ziak ve tawh bawk. Chutih rualin, kha rambuai avanga hmeichhe lamin lehkhabu an ziah erawh chhiar tur a tam lo hle.

 

            Tichuan Pi Thlamuani’n hman ni deuh khân, ‘A kutphah ropui chhûngah’ tih lehkhabu rambuai behchhan a lo ti chhuak tawh a. Tun hnai lâwkah, ‘Zari Jail Diary’ tih lehkhabu chu C. Lalawmpuia Vanchiau leh Hmingthanzuali, thiamna lama Doctorate degree nei ve vete’n an lo buatsaih leh ta a ni. Tun ţumah chuan Zari Diary hi kan bih tlâng dâwn a ni.

 

            C. Zama lehkhabu ‘Zoram a Ţap’ tih kan chhiar chuan, rambuai avanga hmeichhia tan ina tang kan hriat theihte chu; Thangrikhumi, Zokhumi, Zachhingi, Laldinpuii, Sikulthangi, B Thanpuii, Lianhnuni, Zoremthangi, Lalrinsangi leh Zarite hi an ni ta a ni. Anni bakah hian tan ina sipai lamin an khung hmeichhe ang an awm ngei a rinawm hle.

 

            𝐓𝐮 𝐧𝐠𝐞 𝐙𝐚𝐫𝐢 𝐜𝐡𝐮 – A thlalak han en mai chuan nula âwmnêm hmêl tak, nula zawiawi ni ngei tur Nl B. Vanlalzari hi Tualcheng khaw chhuak niin, kum 1952 khân khawvel êng a rawn hmu ve ţan a. Rambuai laia thil thleng pawimawh leh chhinchhiah tlâk ber zinga mi, Mizoram sawrkar hnuaia Police lal pathum MNF lamin an phil hun lai tak khân, IGP pisa-ah LDA cum Typist hna thawkin an pute thah thubuaiah thiam loh chantir niin, kum 6 zet tan inah tantir a ni ta a ni.

 

            Tan ina a tan lai hian Diary a ziak ta a, chu chu lehkhabuin kan lo hmu thei ta a nih hi. He lehkhabu hi phêk 255 a chhah niin, Zorin Computergraphics-ah chhut a ni a. Lehkhabu kâwm hi a felfai hle bakah lehkhapuan chhah chi hman a nih vangin, thu ziak pawh chhiar a nuam hle. Mi thiam pahnihte’n uluk taka an siamrem (edited) a ni bawk a. A chhûng thute pawh chhiar a nuam fu mai.

 

            Tun laia thumal ziah zawm leh ziah zawm loh thuah inhnialna a chhuah mêk lai hian, thumal ziah zawm leh ziah zawm loh tura thu chiangsa kan neih anga ziak ni lo thumal hmuh tur awm zeuh zeuh erawhin mit a ti kham deuh hlek a. Tin, mimal diary a nih ang ngeiin ngaihnawm ti taka chhiar hleih theih a ni lo bawk. Chu tih rual vekin thu ziak ţhang ni si lovah chuan, Zari diary hi a chhiar tlâk hle lawi si.

 

            A chhûng thute hi i chhiar thui tulh tulh ang a, mak tih i ngah telh telh ang! Chu tih rual vek chuan Mizo nih nawmzia leh ropuizia te, hnam angin kan rin ai aiha min ngaih ropuizia te, mi hi kan hriat ang leh rin ang an lo nih vek lem lohzia te, nula pakhat ve mai siin Mizo nih a inchhuana a ram a hmangaihzia leh a ngaihzia te i chhiar ang a. A châng chuan i nui ang a, a châng leh i mittui a hnâm sáwk sáwk ngei ang.

 

            𝐓𝐚𝐧 𝐢𝐧 𝐧𝐮𝐧 𝐜𝐡𝐮 – Zari hi Capt Lalhleiate’n Police lal 3 an phil kaihhnawiah kum 1975, January ni 18 zan khân an chenna in Dawrpui Veng Tharah vai sipaite’n an man a. Chawlhkâr 2 chhûng police kutah ni lo, Brigade hmunpuiah hren phawt a ni. Chu mi hnuah CRPF kutah hlan a ni leh a, sipai camp-ah hian kum khat zet hren zui a ni ta a ni.

 

            Kum khat hnuah mi sual turu buru kan tihho an dahna hmun, Chite kama New Jail-ah an sawn leh a. He tih chhûng hian rorêlna lamin a chungthu hi rêl felin, dam chhûng (chu chu kum 20 a rei a ni) bakah kum 10 leh cheng 2000 chawi tura hrem a ni a. Tichuan, Zoram pawna Assam State tan in, Tejpur tan inah tantir a ni ta a ni.

 

            𝐍𝐚𝐬𝐚 𝐭𝐚𝐤𝐚 𝐬𝐚𝐰𝐢𝐬𝐚𝐤 𝐧𝐮𝐥𝐚 𝐫𝐢𝐚𝐧𝐠𝐯𝐚𝐢 𝐜𝐡𝐮 - Zari hi an man phat aţangin sipaite hian an dâwpna lamah kut an thlâk nasa thei hle a. Mipa ang maiin an hnekin an bêng a, a hate lam an hnek balsak vek a ni! “Khua an ên chuan le a lang lo thei si lo a Ka hmai khabe hmui beng tih vel chu a kâra rawng (tisa) pangngai euh lo lang pheuh pheuh lo chu, a lo duk dum vek mai!” tia amah ngeiin a ziah hian a sawi chiang awm e.

 

            Zari diary aţanga kan hmuh theih chu nula âwmnêm awm têa lang si, a rilru lam paukhauhzia, tawrhchhelzia, a tan in tang zwwk ni chung sia a nu leh naute a ngaihtuah zawkzia aţangte hian chiang taka hmuh theih a ni. A tan tirh aţanga hun rei fe chhûng chu paukhauh takin a awm thei mai a. Mahse, a han tan rei tak hnuah erawh a thinlung no lai takte chu insum zo lovin, lang theiin an rawn hnâm chhuak ta tiam tiam a nih hi!

 

            Mizorama a tan lai hian nitin sawisak a hlawh emaw tih mai tur a ni a! A tawpah phei chuan ama thla ngei pawh hai rum rum khawpin an sawisa rethei ta a ni. Chu ti chung chuan Richard Wumbrant-a ang maiin vawi khat tê pawh a rilru a sawhsawn duh chuang lo. A chângin an vau a, hriamhrei nen an rikrâp thul! A châng leh an thlem a, a châng leh a vau bet thul! Nula mai tawrh atân chuan a lutuk a ni kan tih mêk laiin, Iron Lady ti hiala an koh Margaret Thatcher-ite i rilruah an lo lang thung si ang!

 

            𝐈𝐧𝐝𝐢𝐚-𝐢𝐧 𝐞𝐧𝐠𝐭𝐢𝐧 𝐜𝐡𝐢𝐚𝐡 𝐧𝐠𝐞 𝐙𝐚𝐫𝐢 𝐚𝐧 𝐧𝐠𝐚𝐢𝐡 – A hmêl han en reng reng pawha nula pawisawilo tih hriat êm êm si kha, India chuan chutiangin a lo ngai ikhaw lo! “He nu hi hmeichhe sual ber fing ber huaisen ber a nih hi! He hmeichhia hi a fingin a huaisen si a thiam loh engmah a nei lo a nia. A kut leh keah kawl bun tlat ula, tukverhah sâwn inchi 1 leh a chanve-a zingin thing kheng bet vek rawh u Chu ti lo chuan in silaite kha a chhuh ang che u a, a kap hlum vek mai ang che u!” tiin a chungchang thu an sawi ţhin!

 

            A châng leh “She is a very brave girl she is a patriot” an ti ang a. A châng leh fing chalâk si, sual si, huaisen si an ti bawk ang! A châng leh Zari’n sten gun 1 leh pistol 1 a nei an ti bawk! Vau zam tuma, “Hlauh i nei a ni maw?” tia an zawhnate lah chu, “Pathian lo chu hlauh êm êm pawh ka neih ka hre lo” tiin a chhang ang der ang! He ti êm êma vaihovin Mizo nula an buaipui dan hi a mak tih loh rual a ni lova ni.

 

            “Ka pindanah chuan ni zung tak ngial pawh a lo lut ngai lo reng reng a. Ka khur bauh bauh ţhin, tukverh awmchhunah lah chuan ka dak thei si lo. Zingah chuan Pawite Kapten kha a lo kut leh a. A hnungzuitute chuan towel huh leh balţin lian zetin tui an rawn khai lut a. Ka kawr phelh turin min ti a, ka uh lo tih pawh sawi zawh hmain ka ri no chak chak a. Ka hnung an khirh sawk sawk a, towel huh chuan ka hmui, hnâr leh hmai zawng zawng an han cher ta bur mai a. Tui chu min han leih ta a, ka hak barh barh mai asin. Eng chen leh eng zat nge min leih tih ka hre zui ta lo a, a tihzia ngawt asin!” tih i chhiar zawngte hian, i ţang ţung ngei ang le!

 

            Zari’n a chunga tawrhna thleng a han ziah chhuah duh dan hi han en la, a lâp thei ang ber zelin a chunga thil thleng dawnsawn tumin a rilru a chher hriam tih i hmu thiam ngei ang. Mipa tam tak hian chu chu kan thei hauh lo ang tih ka chiang hle a, Zari hi hmeichhe namailo tak a nihzia hai rual a awm mawlh lova nih hi! Heng bakah hian a chunga thil thleng râpthlâk tak tak thur chhuah tur an va tam êm!

 

            𝐓𝐚𝐤𝐬𝐚 𝐩𝐢𝐚𝐡𝐚 𝐫𝐢𝐥𝐫𝐮 𝐥𝐚𝐦 𝐫𝐢𝐤𝐫𝐚̂𝐩𝐧𝐚 𝐫𝐚̂𝐩𝐭𝐡𝐥𝐚̂𝐤 - A taksa lam theihtawpa an sawisak mêk reng lai hian, a rilru lam chawh buaia sawisak tum reng rengin sipaite hi an hmanhlel bawk! A châng leh chanchin chhe pui pui, a chhûngte leh a nute chungchang thu, a naute chanchin râpthlâk tak tak an hrilh reng bawk a. Ani tân thu dik an nih leh nih loh hriat theih a ni si lo. Chu taka chu a taksa tawrhna ai pawha tawrh har a tih leh a nun ti hreawm ţhintu chu an ni ta a ni.

 

            Chu mai a ni lo! Chu tia tan ina a tan lai mêk chuan a chungchang thuah thuthang dik lo tak tak a lo lêng nasa mai a lo ni a! “An mi benna leh thisen hial min chhuahnate khân rilru natna leh inchhirna, pawi tihna, lungngaihna, zahna min thlen lo reng reng” ti hialin, kawng dang hmanga an rikrâpna a tawrh nat dan i lo en dawn teh ang.

 

            𝐀 𝐜𝐡𝐢𝐩𝐮𝐢𝐭𝐞'𝐧 𝐚𝐧 𝐫𝐢𝐤𝐫𝐚̂𝐩𝐧𝐚 𝐜𝐡𝐮 - Tan ina a tan lai hian Zari hian Zorama, Thangi, Tluanga, Dinga leh Thanga intite hnen aţangin lehkhathawn namailo zet zet a dawng ţhin a. A chanchin chu a tuihnai lo thei ang berin an rawn sawi ta ţhin a ni. “Vaihovin min man ni aţangin ka ţhiante chu thi lek leka an sawisak laiin, kei ve chu an duhtâwkin min pâwl ţhin a. Ka thi lek lek a, ruak ngalngatin zangthalin min ţawn bet a, an duh hun hunah min bei (mipat hmeichhiatna hmanpui) mai a. An mi bei lai thlate pawh an la nasa hle a, Zemabawkah a zualkai ber. Mahse, ka zep tlat avangin lainat ka hlawh lohzia te, tuna Tejpur Jail-ah ngei pawh an duh duha vaihovin min la pâwl ngei nia an rin thute lehkha min thawn kûr lêk lû mai a ni” tiin!

 

            Mahse, Zari hian hetiang hian a chungah engmah a thlen lohzia hriatpuitu atân lei leh van leh a siamtu Pathian an awmzia bakah, Pi Neihthangi te, u Thanţhuama te, Pu Rualkhuma leh Dr Challiankima-te an awm thu a sawi chhuak ve thung a. “Ka chan hi a chau êm a, min diriam zel in duh pawhin ka hnial lo e. Mahse, Pathian min hruaina ropui tak avang hian ka lungngai lo” tiin a dinhmun a ziak chhuak hial a ni.

 

            Zari hi Nationalist dik tak a nihzia hmuhhmaih theih a ni lo bawk. A chhan chhiat leh chauh lai ber hunah pawh, “Aw, Mizo fate nun mawi ber mai kha ka ngai zual ţhin. Ţhian chhan thih ngamtute kha” tih rilru a pu thei tlat a ni. A hringnun ti hreawm zual turin a tanpui vaiho lah an sualin an chimawm êm êm reng a. “Itsiknain an khat a, pakhatin pakhat in ti bik a ti a. Pakhatin chuti bawk. Awi, rilru fim a put theih loh” tiin, vaiho zinga tan hreawm a tihzia min hrilh ta hial a nih hi.

 

            “A kâra han mut zawk lah hian Wareni JM hian mi kai tho zel a, mut chhuak reng reng hian engti rei nge ka awm ang? am lohna hreawm ber chu a va ni êm!” a ti tlawk tlawk mai a nih hi. Eng vangin nge kan ramah min dah loh tiin vawi tam a ţawngvai a. “Zoram, i chhûnga lên ka nghakhlel ber mai” tia a duhthusamte hi a va ropui êm! “Mizo hmêl hmuh ringawt pawh ka thlahlel” ti ngawih ngawih khawpin Zari hian a lo tuar a nih hi. Chu tih mêk lai chuan, “Vawiin chu ka lo cher ta takzet tih ka inhre ta a. Pitar ang maiin ka biang a thawp sát mai” tiin a taksa lam pawh a awngrawp zo ta.

 

            “Eng chen tak vaiho kam chhe tleuh nân awm ang i maw aw? A châng hi chuan rilru hi a sa euh phât ţhin” a ti duh lek fang erawh, mi rilru paukhauh tawpkhawk a nihzia min hrilhtu a ni thung. Vawi duai lo, “Kan rama insawn a ni ka duh ber mai ni” tiin, chhang lettu awm lo bang hnenah a duhthusam a hrilh awl lo a, chhangtu hmêl reng an lo lang thei si lo. Mihring ni ta fam chu, “Vaiho râpthlâkzia hi sawiin a siak lo. Aw, ka ning hluah hluah” tiin, khaw lum lutuk hnuaiah a â lo chauh ţhin a nih hi! Khaw lum tawrh har a tihzia mawlh maite hi. “Aw tih vawng vawng mai hi ka tih theih tâwk a ni si a, sawi ngaihna a awm lo” a ti thlawt mai a nih hi. “Aw, Zoram boruak thlum veng veng mai hip ka va han châk ber mai êm” tia duhthusam mai bak tih theih a nei si lo.

 

               𝐌𝐚𝐧 𝐚 𝐧𝐢𝐡 𝐜𝐡𝐡𝐚𝐧 𝐥𝐞𝐡 𝐜𝐡𝐡𝐚𝐧𝐜𝐡𝐡𝐮𝐚𝐡 𝐚 𝐧𝐢𝐡 𝐝𝐚𝐧 - Zari an man chhan hrang hrangte chu; Murder, Armed, Concealing Knowledge, Waging war against the state tihte an ni a. Mahse, a tawi zawngin a hnuhnung pahnih hmang hian convict a ni ta a ni. A tawi zawng zelin sawi ta ila, a chungchang thu hi Zirlai Pâwl lamin an lo hre ta a. Supreme Court lama a case chinfel a nih theihna turin Zoram mipuiin pawisa kan thawh khawm ta ruih ruih a. A tawpah bail hmanga chhuah zalen a ni ta a ni.

 

            Heng lai thute hi a ngaihnawm êm êm mai a. Hre chiang duh tân chuan a bu hi lei ve mai tur a ni ang. Tan in aţangin a lo chhuak ta cheng a, khatih laia Mizoram sawrkarin hmelma ang maia a lo en hlauh dan te, chuti chunga mipuiin man pawh huama Zari Mizorama an lo hmuah dan chanchinte hi a ngaihnawm ngang mai. Tin, MNF ţanpuitu anga puh a nihna hi thu ik a ni chiah em tih zawng zawngte i hriat duh chuan, ngaihnawm tak, ngaihtuahna ti buai thei khawp thu hla chhiar tur he lehkhabu tawp lamah hian chhiar tur an awm a ni.

 

            Aw le, lehkha chhiar lama thatchhe tak Zofate tân thu kan ziak thui ta mah mah e. Ziah uh ka la ngah hle chungin duh tâwk ta mai ila. A bu tawp lam thu hlate hi ngaihtuahna seng tak chunga chhiar ngai an ni a. Nangmah ngeiin thutlukna i siam theih nân, he lehkhabu cheng 300 man hi lei ve phawt mai rawh le. Hun leh hmasa berah Pi Thlamuani lehkhabu, “A kutphah ropui chhûngah” tih hi kan bihchiang leh dâwn nia. Lehkhabu ziaktute hi fingvar deuh chu ni se, an lehkhabu hi a rang lama kan chinleh theih nân min han thawn vang vang ţhin tur hi a nia!

 

 

Zofate kan thiang zau (Liberal) tial tial hi !

        Nula pakhat chu mualpho takin Social Media lamah, a chhe zawngin a lar chiam a. Mahse, ṭ hangthar tam takin an lo dawnsawn dan era...