Showing posts with label Political (Article). Show all posts
Showing posts with label Political (Article). Show all posts

Friday, October 23, 2026

PU LALDUHOMA RO RÊLNA HNUAIA ZPM POLICY LEH MAHNI THUTIAM BAWHCHHIATNA !


 

‘Mi a nihna dik tak i hriat duh chuan, a kutah thuneihna pe rawh’

 

Mizoram chuan a Political History-a Chief minister lâr ber nei mekin, Social Media lama a chanchin chuanna reng rengte chuan phung zinga piring vawr tlukin bawrtu an ngah a. A bik takin politics tui nû la dâwt phâk chiah lo, Party chhûngril nun inkhaidiat hre phâk tak tak lo ṭhalai leh upa lam, tapchhak zawl politics bak hriatna nei lem loteah Pu Duhoma hi a tla nâ ngawih ngawih a ni ber! CM atân kan lo thlang har lutuk a ni! Hman hmanah khân thuneihna lo chantir tawh tur a nia, tihte hi a chungchang an sawi dan a ni ta.

 

Pu Duhoma hi Vanglaini kal tlanga duhsakna hlan hmasa bertu kha ka ni ve a. Chief Minister kan neih tawh zinga thu sawi thiam ber, an sawi Hitler-a ang maia mipui thinlung deka thu sawi theihna kâ nei a nih piah lamah, Social Media hi Politics hmanraw ṭangkai ber pakhat a ni chho ta tih hre thiamtu a nih bawk avangin, mi dang kal tlanga in direct-a intih lâr a thiam em em a. Intih hotu leh intih lal pawh a thiam narawh e! Tun hnaiah phei chuan India rama State râlmuang berah hian, podium lama thu a sawiin a kiangah Security an ding vah zel tawh a nih hi!

 

Pu Lalduhoma politics zinkawng, ZPM-in sawrkarna an chan hnu aṭanga a zinkawng bika hi a ngaihnawm hle a. A ngaihnawm dana erawh mit var tak tân chuan a hmuhnawm em em lem hauh loh thung! ZPM rawn inzial mum chhoh ṭantirh, campaign vanglai kha chuan thiam takin mi phenah inphah hniam takin a awm mai a. Thu a sawi hunah thiam takin thu a sawi a, hotute thu awih thei ber ang maiin Zoram mipuite hmaah a rawn inlan ṭhin. Tu pawh thurualpui theitu ang maiin a awm hniam thei a, inthlan hma leh sawrkarna an chan tirhte thleng khân ZPM chu Collective Leadership a nihna kan hmu reng a, Pu Lalduhoma pawh a inphah hniam thiam hle.

 

Mahse, hun a lo kal deuh deuh a, a zia a chhuah chho ta tak tak a! A hmasa berin Ministry hnuaia hna lian leh pawimawh zawng zawng a kuta dah vek turin, Restricted Tender chu CM Approval ngaiin a dah a. Amah ngeiin dan 5 bawhchhiatna a tih chu Er Ruata Sailo chhuanlama hmangin Restricted Tender hmangin a mi leh sate a vulh chho ta char char a. 1st Class Contractor an neih mumal miau loh avangin Contract work pangngai ang lo, Dept Works lamah a ṭuan chho ta bawk.

 

Works Dept chang miah si lova Dept mawm a thunun tlat dan chiang takin ka sawi tawh a, la chhiar lo tân chuan Zoram Darthlalang, Utube Channel lamah en theih reng a ni. Chu mai bakah sum hlawm lian awmna zawng zawng; Social Welfare & Tribal Affairs Dept aṭangin Tribal Affairs bik hi la chhuakin Planning Dept (CM Portfolio) ah a behtir. District Council & Minority Affairs Dept hnuaia sum hlawm lian tak tak awmna, PMJVK pawh Planning Dept hnuaiah a dah leh hmak bawk. Restricted Tender zawng zawng CM approval lo chuan tih theih a ni tawh lo a, he mi kal tlang hian Works Depts zawng zawng a thunun fai ta vek bawk.

 

CSR dil tura NGO lamin zalenna zau tak an neih ṭhin kha, tunah chuan CMO Approval lak a ngai zel tawh a. He mi kal tlang hian sumdawng liante’n 2% of Net Profit an sem chhuahte a thunun ta vek a ni. Agriculture Dept hnuaia sum bâwm lian ber zinga mi FOCUS Project pawh tunah chuan Planning Dept hnuaiah dah a ni ta bawk. Chu mi piahah One Bank One Dept kal tlangin Dept 8 zet sum leh pai zawng zawng Finance Dept kal tlangin a thunun fai ta vek a. Dist hrang hranga DC Pisa kal tlanga sum che vel thlengin a thunun fai ta vek bawk. He a chet dan phenah hian sawrkar kal phung hre hneh em em tu emaw chu a awm a ni!

 

Sawrkar lama thuneihna zawng zawng pumhmawm zo mah se, Party lam erawh a kutah a la awm tlat lo. Tichuan, an Danpui anga inthlanna tur chu Block Presidentg ṭhenkhat kal tlanga Boycot-in Party Executive Committee thu rêl meuh pawh sawhsawn niin, inthlan hmaa a duh loh em em tho (Restricted Tender ang kha) mi pakhat kuta CM leh Party President nih kawp theih lohna dan, Val Upa Council ngei pawhin an duh loh chu paihthla lehin, President a rawn ni chho ta! President a rawn nih chhoh phat aṭangin a hma zawnga a lo hman ṭangkai thiam em em, Party thuril ber ber Leak Out (thu leh hla leak out reng reng kha a sâwtpuitu ber chu amah chauh a ni) tih chîngte a rawn vaukhan nghal ngam tawh a.

 

Chhûng inkhawma a thu sawi, Mosia a nihna leh thawhpuite mawi lohna sawi chhuah chîng a tihte a vaukhanna pawh a takah chantirin, ZPM hi MNF leh Congress kan ang tulh tulh ti ngam TBC-ate chu engmah lovah a rawn chhuah chho ta hmiah hmiah a. Amah han ter pha bertu leh ZPM a lo din theihna tura thawh hlawk ber Pu Sapdangate meuh pawh tunah chuan a thawhpui anga en tawh lovin, a hnuaia mi leh sa pakhat tlukah a chhuah thei ta a nih hi! President a ni ngei dâwn tih inhriatna kal tlangin Party EOB ruatna kawngah VUC member ṭhenkhatte mawng hiahsakin, ZNP lama a thurualpui leh, MLA rawn ni hlimte chu Party hotu-ah a rawn dah chho ta bawk. VUC-ah inlungrual lohna lo thlengzui zatin, bâng an awm phah ta hial a!

 

Treasurer ruat danah pawh an Dan bawhchhiatna thleng lehin, an Constitution chu engmah lo mai, a duh dan zawng a nih loh chuan inkaihhruaina dan an lo siamte chu duh hun huna bawhchhiat theih tlukah a rawn chhuah ta hmak hmak a. Party PAC Member ruatah pawh a hmaa Committee member 10 aṭanga 9 ngawt hnawla awmin, chung zingah chuan TBC-a pawh a tel ta chiah reng a. Chungho aiah chuan ZPM a lo sawrkar theihna tura tha an thawh mipui pawhin kan hriat mang loh an rawn awm ta nawlh nawlh mai bawk! Tunah zet chuan a tum ang takin a hlawhtling chho ta kan ti thei ang.

 

Mahse, engkim a kal tluang vek hauh lo. Treasurer ruat chungchanga phunnawina leh lungawi lohna a nasat tak êm avangin, Lalmuanpuia Punte hialin VUC thutlukna pawm hram turin Party mipuite a rawn vau titih ta hial a. PAC Member ruat danah lungawi lohna a nasa leh zual ta zel bawk! Oct ni 5-a Amit Shah lo zin tur leh Pu Duha President a nih hnu lâwk, India ram BJP Politics chiri ber laia a tih tur engmah hriat theih loha Security boss ber Amit Shah lo zin tur hian awmze thui tak a nei ta bawk a nih hi. Tunah zet chuan ZPM kan tih kha ZNP emaw tih mai tur a ni zo ta a nih hi!

 

Heng zawng zawng lo thleng chung pawha Pu Lalduhoma vanneih em emna chu, a Minister rualte fel leh dik zar a zo ta tlat hi a ni. Sawisep han kai hluai leh mipui thinlung ti hnual rawih thei tur khawp che khawlo an awm miau loh avangin, ZPM hrim hrim hmalakna hian mipui lung a la dum rih em em hi a vanneihpui tlat a. Lalna leh thuneihna pumhlum a neih theihna tur kawnga pawisak a neih miah lohna laia pawh, chhun vanglai tak anga chiangin sawi sawi mah ila, politics-a mit delna neiho chuan Pu Duhoma chet dan kan sawi hi a ngaihthlak pawh an ngaithla duh ta hauh lo a nih hi.

 

Zoram mipuite kan khawngaihthlak em emna chu, kan dinhmun hniam lutuk leh sawisaka kan lo awm rei tawh lutuk avangin, kan beisei phâk hi a chaurauin, kan lawmnate pawh a tê tham em em hi a ni. Ram hruaitu lû ber ṭhat leh ṭhat loh thua tehfunga ram hmasawn leh changkang kan tihte’n an hman  ber, mi an thu sawiah an ding nghet chat chat em, an insawi ang takin ram an hruai em, Principle nghet tak neiin chu an Principle-a chu tlakpui dâwn pawh ni se an thlak danglam ve ngai lo a ni tihte hi, kan ram hruaitute lakah kan beisei pha ta hauh lo a nih hi! MNF & Congress hnuaia Contract thawh dan dik lote kha a zual sauh emaw tih tur a nih laiin, sawrkar kal phung dika a kal ta hi kan lawmna a tling tâwk em em tlat a ni!

 

ZPM hian Kal Phung Thar, Policy Thar an tih, mipui hmaa an zawrh ngeia kha engmah lovah an chhuah ta zat zat a. Chu mi sawi mawi nâna Pathian leh Lal Isua meuh Pu Duha’n a han hmang hreh ta lo maite hi, râlkhel dâr ri a ni tih mi tam takin kan hre thei lo. Hitler-a’n German mipui tam zawk a chhimbudawi ang chauh an ni. Tuna ZPM kal mek danah hian han lungawi loh hluaina tur a awm hauh lo. Mahse, party chhûng Internal Politics zawka buaina chingchivet tak awm, Pu Lalduhoma kuta thuneihna pumhlum a awm theihna tura hmalaknain a hrin chhuah zawka hi, nakina ZPM keh darh chhan, phel chhan a ni palh ang tih a hlauhawm ta ngawih ngawih a nih hi!

 

Kan Pathian thuin, mi fing chuan zilhhauhna a pawma a insiam ṭha ṭhin a, mi â erawh chuan zilhhautu a haw hlauh ṭhin a tih zawng zawngte kan Pu Duha hian a nei zo ta emaw tih mai tur a ni a! ZPM kal phung dik tâwk lo sawi chhuak ngamte chu hnawlin an awm ta nghauh nghauh mai a ni hi! Pu Hawla Congress aṭangin a chhuak a, Pu Zorama MNF aṭangin hnawl a tâwk tawh bawk. MPC nen an inzawm laiin Pu |hena paih a tumna a hlawhchham a, ZPM-ah erawh a duh ang tak a ti hlawhtling thei ta a nih hi. Amah hi a lai bera thir hip thei, mi zawng zawng amaha hip khawm vek tumna thinlung neitu, amah zawkin mi dang va pan tumna nei miah lo ang a ni a. Hetia thuneihna zawng zawng a pumhmawm zo ta hi, a ṭha zawnga a hmang a nih ngat chuan Zoram hian hma kan sawn dawrh ang a. A nih loha thuneihna a hmang sual chhunzawm zel a nih erawh chuan, ABSOLUTE POWER CORRUPTS tih zawng zawng kan nei zo dâwn ta a nih hi!

 

Hitler-a thu sawi pakhat – ‘If you tell a big enough lie and tell it frequently enough, it will be believed’ tih zawng zawng nei zovin a kalna apiangah dawt sawi sawi mah se, a thu sawia a din lohzia leh thutak aia dawt a sawizia pawh hmuin hre reng mah se, mi tam tak chuan an pathian tenau en ta tlat tho a nih hi! Heti taka Kohhran Upa ni siin dawt sawi a pawisa miah lote hi, ngaih ṭhat lohna tham a tlin tawh nen, lungmuang takin mi tam zawk kan la awm si a nih hi.

 

Sudden Muanga, Zofate zinga pa daihzai ber mai, thiam thil ngah vei zul, thiam tak tak erawh nei lem si lo, zûn ngah ru riau, nun innghahna bul nei lem lova thli beng zawnga then kual mai mai, ngaih dan nghet nei hman lek lova nimina a thil duh em em, vawiin lamah erawh hremhmun ang maia a duh loh ni leh mai thei, engkimah mahni inthiam chawp tura hmui themthiam hmingthang, a dinhmun a zira a ngaih dan sawh sawn zung zung ṭhin, hlep ru theia a awm laia hlep tum ran, help ru thei lova a awm ve leha hlep rûk dodal nasatu ber anga inlan leh thei mai, Pathian thu lah kawi tin mil hre zul, nuthlawi leh pitar lungkuai thei khawpa thu sawi thiam, a chânga sawhthing cho, a chânga banker ni leh mai thei, mihring mize tinreng fuankhawmna leh inrem taka Laisaizawka’n mi pakhata a luantir zana mihring namailo tak ang khân Zoram a hruai ta mek a lo ni e!

Saturday, October 23, 2021

𝐖𝐢𝐥𝐥𝐢𝐚𝐦 𝐖𝐨𝐫𝐝𝐬𝐰𝐨𝐫𝐭𝐡-𝐚 𝐏𝐨𝐥𝐢𝐭𝐢𝐜𝐚𝐥 𝐏𝐨𝐞𝐭𝐫𝐲 𝐫𝐨𝐩𝐮𝐢 - 𝐋𝐨𝐧𝐝𝐨𝐧, 𝟏𝟖𝟎𝟐 𝐥𝐞𝐡 𝐌𝐢𝐳𝐨𝐫𝐚𝐦 𝐡𝐢.

Milton, tunah la dam ni teh la aw,
England chuan a mamawh êm êm che hi,
Dum, chirh uiha khat tlat ang lo niin,
A sakhuana, sipai chakna, thu hla,
A in ropui, a inchhuanna zawng zawng,
A hlimna kulhpui nen a chim tak hi!
Mahni hmasialnain kan khat ta bawk,
Tho la, kan hnenah lo kir leh teh khai,
Nun dan dik min han zirtir leh ang che,
Nang chu hmar arsi ang maia duhawm,
Tui fawn ri anga thu ropui sawi thei,
Vanthengreng anga thianghlim leh ropui,
Pathian hriatna nena laitual lêng ţhin,
Inngaitlâwm taka thângchhuah i nih kha! 


French Revolution sulhnu râpthlâk tak takte a hmuna a va hmuhpui hnuin, Romantic Poet ropui berte zinga mi William Wordsworth-a chu chau leh ngui takin London lamah a kir leh hnak hnak a. French mipuite’n an chunga rorêltute an paihthlâk dan, lal leh rorêltute’n mipui retheihna leh pachhiatna hre lék lova nuam an tawlna, mipui chunga hleih nei taka ro an rêlna leh mipui chunga tawrhna an thlentir zozaite chuan mipuite kai harhin, an lal leh rorêltute chungah dimna leh lainatna tel hlek lovin phuba an la ta kha a ni a. Kan ram pawh hetiang renga kan kal zel a nih chuan, History repeats itself tih hi a taka tawng ve thei reng kan ni ta!

He Sonnet hi Italian hla hril phuah dan, Petrarchan Sonnet an tih hmanga rem niin, a rhyme scheme chu ABBAABBACDDECE a ni. Iambic Pentameter (unstressed/stressed) hmanga tlar tin hi rem an ni. Chu mi awmzia chu, lambi hnih zela lambi hmasa zawk hi ri hniam, a lambi hnihna ri sâng hmanga rem tihna mai a ni. Mahse, Wordsworth-a hian a hla tlara thumal ţhenkhat erawh, Iambic ni lo, Trochees (stressed/unstressed) zawka rem a nei nual! A hla bul ţanna thumal, Mil/ton tih pawh hi Iambic ni lovin Trochess a nih daih hi! Ţhangthar zinga thu leh hla lama ţhangharh mêkte’n, awmze neia hla phuah kan ngam a hun ve ta hle mai.

Hla hril hi amah ngawtin a mawiin hna a thawk thei ngai lo a. Hla rua leh hla chei mawina hmanraw chi hrang hrang ruai thiam apiangte hla hian, ngaihsân an hlawh bakah hla hril ropui an nihna an hril ţhin. London, 1802-ah pawh hian Wordsworth-a hian hla thu chei mawina chi hrang hrang a leklam nual a. He hla hril bulţanna thumal, Milton tih hi Apostrophe (mihring emaw thil dang, thi tawh emaw a tak awm lo sawina) a ni nghal a. A chhan pawh Wordsworth-a’n he hla hril a phuah lai hian, Milton-a hi kum tam tak liamtaah a boral tawh vang a ni. 

He hla hrila tlar thumna kan en chuan, England khawpui chu Wordsworth-a hian dum nen a tehkhin thu kan hmu a. She (England) is a fen tiin, hla hril chei mawina Metaphor kan hmu a nih hi. Simile leh Metaphor hi tehkhin/khaikhinna hmanrua ve ve mah ni se, hriat pawlh awl tak an ni roh a. Rose pâr a iang e, Rose pâr ang a ni (She is like a rose) tia tehkhinna hi Simile niin, Metaphor nena a danglamna kan hmu thiam thei ang. Hla hril tlar 9-naah pawh, Thy soul was like a star tiin, Milton-a chu vanthengrenga arsi danglam leh êng bik nen a rawn tehkhin a nih hi. Tlar 10-naah pawh a voice whose sound was like a sea tih kan hmu bawk. 

He hla hrilah vek hian Wordsworth-a hian England chu mihring angin a rawn Personify bawk. England hath need of thee: she is a fen, tiin England chu hmeichhia angah a rawn chhuah a. Hla hril chei mawina kan hman thiam loh pâwl tak tur, sentence laklawh laia chawlh awm miah lova thu chheh dan; Enjambment an tih pawh Wordsworth-a’n a hla tlar hnihna - she is a fen leh tlar thumna - Of stagnant waters sawi chhunzawm nân a hman dan khi i hmu thiam em?  Tlar hnihna tawpah hian coma (,) a dah miah lova nih hi! Tlar 5-na tawp leh tlar 6 bulţannaah pawh a hmang bawk tih i hmu thiam tawh mai em? 

Hla hril chei mawi nân hian, hla rua hmanga thil ţhenkhat, an hming hmerh hmang si lova ţawngkam dang hmanga an nihna sawina ang hi Metonym an ti a. Wordsworth-a pawhin England kohhran, sipai chakna leh thu leh hla, a in leh lo sawi nân - altar, sword, and pen, Fireside tih thumalte a rawn hmang ta a ni. Tun hnaiah PC Thangzikpuia Grammar lehkhabu chuan nasa takin thu leh hla huangah harh tharna a rawn thlen ta a. A bik takin grammar kan lo hriat ţhan dan leh, thumal ziah zawm leh ziah zawm loh chungchang thua inkaihhruaina kan hman mêkte chu, heti zawk hian tiin kawng thar min rawn kawhhmuh ta a.

Dungtawia’n (JF Laldailova) Bible Thlirna lehkhabu a tihchhuah achinah, PC Thangzikpuia lehkhabu ang reng renga inhnialna chawk chhuak nasatu lehkhabu a la chhuak lo a nih hi! Thu leh hla khawvelah inhnialna ropui tak tak leh ngaihnawm tak tak chhiar tur an piang ta zawih zawih a. A lawmawmin, Zofate thu leh hla khawvelin bung thar a kai tih loh rual a ni lo. Mahse, ziah zawm leh ziah zawm loh chungchang thuah ngawt kan thu leh hla a tawp ang tih a hlauhawm a. Rhetoric, Prosody leh Figure of Speech pawimawhnate leh hman thiam dan kawngah tun aia kan ţhangharh hunah, kan thu leh hlate’n bung thar lehzual an kai chauh ang tih ţhangtharte’n i hri ang u.

He hla hril ka han lak chhuah chhan hi, tun huna kan ram dinhmun thlir chunga ţah hla phuah hran tawh lova, Wordsworth-a hla hril hmanga lûngngaihna han puan chhuah ka duh vang liau liau a ni! Industrial Revolution kha 1970 aţanga rawn inţana, kum 80 vel lai daih hmasawnna kawnga mihringte kan ţhanharh lai hun a ni a. He hunah pawh hian England kha nasa takin a ţhang lian a. Mimal nun a ţhang a, vantlâng nun pawhin chak takin hmasawnna lamtluang a zawh bawk. Chutih mêk lai si chuan, mihring chhûngril nunah tlâkchhiatna nasa tak a rawn thleng tel ta tlat si a ni!

Ram buai a han reh hnu, UT aţanga State-a hlankai kan nih hnuah, Zofate pawhin chak takin hmasawnna lamtluangah ke kan pen hmawk hmawk a. Hma kan sawn chak poh leh England mipuite ang bawkin, mahni hmasialna leh duhamnain kan khat tlat emaw tih mai tur a ni zo ta a nih hi. Duma tui chu khawiah mah a luang chhuak thei lo a. Tui lo luang lut lah a awm bawk hek lo. Chuvangin, rei rial lovin duma tui leh chirhte chu an uih thâng huam tawh mai a ni. Chutiang chiah chu England leh a chhûnga cheng mipuite nihna a nih thu, Wordsworth-a hian min hrilh ta a ni. Mizoram leh Zofate nen danglamna reng kan awm lo! 

Changkanna leh hmasawnna hnuaiah nunphung hloh zovin, mihringa ţhatna leh duhawmna awm ve zawng zawng, felna leh dikna, thianghlimna leh rinawmna zawng zawng nen, diriam tak leh lainatna nei hauh lovin kan nun ata khaw laiah kan ui thisâwn paih ta hmak hmak a. Chutiang dinhmuna England a han ding ta mai chu Wordsworth-a hian a thlir liam ngawt thei lo. Mangang takin a hui pap pap a, a tawpah kum zabi 17-na hun laia hla hriltu duhawm ber pakhat, John Milton-a thlarau chu chhanchhuahna hna rawn thawk turin a au ta láwm láwm a nih hi! 

Zep leh ih nei hauh lovin a hmangaih England chu mualpho thei ang berin, a suahsualna zawng zawng nen chhun ên vanglai takah a phawrh mualpho ta a! A nungchang mawi lo leh tenawm ber berte pawh khuh mawisak tumna pakhatmah a nei bawk hek lo. England-in a lo chapopui leh a chhuan êm êm; sakhaw mi tak a nihna te, indo thiam tak a nihna, thu leh hla thiam a nihna, a in leh lo ropuina zawng zawngte chu, a chhûngril nun a tlâkchhiat miau si avangin engmah lo mai a nihzia leh, chung a ropuinate chuan a tanna chirhdum aţanga an chhanchhuah theih si lohziate lam Milton-a hnenah hian a phawrh fai ta léng mai a ni! 

Tichuan, Milton-a hnenah ngenna urhsun tak thlen tain, England leh a chhûnga cheng mipuite chu, nun dan dik leh ţha, khawsak mawi leh zahawm rawn zirtir thar leh turin Milton-a hi a ţahawh  ta ngawih ngawih mai a ni! Milton-a England leh Zofate chenna Mizoram hian danglamna reng an nei ta lo. Chhûngkaw tinin suahsualna hliam kan tâwk a, kohhran upa leh pastawr chhûngkua pawh an bang bik chuang lo. Kan Kristiannain sual a ngam lo a, kan intih thlarau mina lahin sualna umbo turin thiltihtheihna a nei bawk hek lo. Veng tin inhungna kan biak inte chuan, thlarau damna min pe thei lo a.

Kan thuchah ngaihthlâk zozaite pawhin kan nun a siam ţha thei bawk hek lo. Lemchan dawhsana lemchang thiam ber ang maiin, kan pawn lam lan dan ngawtah chuan Hollywood kan kawtkaiah kan chhawp hi a ni hrim a. Mahse, kan hmaithinghâwng phena kan nihna erawh, dum hmuna chirh uih thâng huam ang maia tenawm leh bawlhhlawh a ni lawi si. Ram rorêltute leh kohhran hruaitute lah, nitin hri kai kan pun zawih zawih lai leh, thlanmuala vung thar kan chhuah nitin lai hian, harh dan tur dikin an harh chhuak thei bawk hek lo. Kan Baibulin damna lamtluang chiang taka min hrilh zawh turin, ke an pen thei hlawl lova nih hi! 

Wordsworth-a’n England leh mipui chhanchhuak tura Milton-a a auh lai hian, keini hian tu nge min chhanchhuak turin kan auh ve tak ang le? Auh tur dik pakhat chiah kan nei a, a lam erawh kan hawi thei si lova nih hi! Pu Zoramthanga, Pu Lalthanhawla leh Pu Lalduhawmateah hian Zoram damna pakhatmah a awm lo tih hre reng chungin, an lam kan hawi lui ţalh reng a. CM in nih chhawkate pahnih lah hian, a taka kan ram hruai dam tumna pakhatmah an nei lo tih pawh hre reng mah ila, an lam kan hawi lui hram zel a nih hi. Inngaihtlawmna nun kal tlanga sual simnaah chauh kan ram damna hi a awm tih hre mah ila, chu sual simnaah chuan chânna leh nih tur ang nih phâk lohna a awm tlat si avangin, Zoram hian dam ni hmêl reng a hmu ngai dâwn rih lo a ni hi! 


Friday, October 22, 2021

𝐏𝐮 𝐋𝐚𝐥𝐝𝐞𝐧𝐠𝐚 𝐤𝐡𝐚 𝐂𝐚𝐬𝐡𝐢𝐞𝐫 𝐚ţ𝐚𝐧𝐠𝐢𝐧 𝐚𝐧 𝐛𝐚𝐧 𝐧𝐠𝐞 𝐚 𝐢𝐧𝐛𝐚𝐧 ?

            Pu Bualhranga Lehkhabu - Khuarei Sulhnu

            Rambuai hnuah kan mi hmasa tam takte'n, an tawnhriat chanchin an ziakna lehkhabu (Autobiography) ngaihnawm leh beng tivar tak tak a lo tichhuak tawh ţhin a. Tun hnaiah a tharlam ber tih tur, 'Khuarei Sulhnu' lehkhabu, Pu Bualhranga ziak, phêk 914 zeta chhah chu a lo chhuak leh ta a ni.
       
            Vanglaini lamah Pute PL Liandinga, HC Vanlalruata leh ziaktu dang dangin he lehkhabu an lepsena ngaihnawm tak tak a lo chhuak tawh a. Rambuai chungchanga ţan lam hawi nei lo, a nihna ang taka thil thleng tarlanna lehkhabu a chhuak zeuh zeuh tawh a.

            Chung zingah chuan, 'Rambuai Literature' khân rambuai laia thil thleng tam tak, mipuite'na kan la hriat loh min hrilh nual a. 'Khuarei Sulhnu' hian kan la hriat loh, hriat kan châk si, a hriate'n an sawi lan duh si loh a rawn tarlang ta nual a, a lawmawm hle. A ţul dan angin kan tarlang turah ngai ang.
                
            Tichuan, Pu Laldenga chanchinah Pu Saprawnga CEM-na hnuaia District Council-a Cashier a nihna aţang khân ban a ni nge, amahin a hna kha a kalsan zawk, eng thil chiah nge thleng tih kha Pu Bualhranga hian phêk 700-naah a rawn tarlang ta a ni. Pu Ch. Saprawnga hnenah a dam laiin he zawhna hi a zawt a lo ni a.

            Pu Saprawnga chuan, District Council pisa intuamhlawmna kha mipuite aţanga leiman (tax), kum khat atâna cheng 4 an khawn khawm aţanga nei thei an ni a. "Ţum khat chu zin ka tum a, ka jeep petrol man tur cashier (Pu Denga) hnenah peon hmang bawkin ka mamawh zât ka va ziak a.

            Peon chu hlawhchhamin a lo kir leh a, kan cashier chuan, 'Pawisa kan nei hauh lo mai' tiin a lo chhang a. Chu ve leh, 'Engvangin nge pawisa kan neih loh?' tiin cashier chu ka room-ah kovin ka zawt a. Ani chuan, 'Leiman chu mi kha mi bialte chuan vawiin thlengin an la pe lo, chuvang chuan pawisa kan tlachham a ni' tiin min chhang a" tiin a inziak a.

            Tichuan, Pu Saprawnga hian leiman chu va khawn turin a CA-te tirchhuak nghalin, Pu Denga'n leiman la pe lo a tih khuate lah chuan, receipt fel tak nen leiman an lo pêl vek tawh dan an lo hriattir ta si a. Pu Saprawnga ţawngkam takin, pawisa bo chungchang thuah cashier chalah phûng a tawp ta chat mai a lo ni.

            Pawisa bothlau zat hi cheng 3000 aia tlem lo ni ngei tur a ni a. Kum 1952-60 hun lai chuan a tlem fahran lo hle. Pu Rawnga hian tun lai ang chu ni se, pawisa hi chawitir mai tur kan ni a. Mahse, Kumpinu hun lai kha chuan kan thinlungah corruption huatna thûk tak a bet tlat a, thil zahthlak tawpkhâwkah kan ngai si a. 

            Lushai Hills bawrhsapte pawhin chutianga inhnamhnawihte chu, muanna leh diknaa rorêlna atâna thil ţulah ngaiin an hnawt chhuak tawp ţhin, chuvang chuan Pu Denga pawh kan ban ta tawp mai a ni, tiin a sawi ta a ni. He mi chungchang thu khêl hian Cabinet ţhutkhawm meuh an nei hial a. 

            An ţhutkhawmnaa ziaktua an hman hi, Pu Denga ţhian hnai tak a lo nih si avangin, an thurêlte chu a lo hrilh ta a. District Council lamin banna lehkha, Pu Denga hnena an pêk chhuah hmain cashier aţanga banna a lo theh lut ta a ni. Cabinet-a an thutlukna hian nghawng pawi lutuk a neihzui tak si avangin, Pu Saprawnga pawhin a CEM chhûnga a thil tihsual lian ber pakhat a nih thu a sawi ta hial a nih hi. 

            District Council aţangin Pu Saprawnga vangin ka bang tih thu changchawiin, Mizo Union huatna kha Pu Denga thinlungah a lian chho ta hle reng a. Pu Rawnga phei chuan India laka a hel chhan pakhatah a ngai hial a lo ni. Chu miin nghawng râpthlak tak a neih dan chu, rambuai kaltlangin ţhangtharte'n kan lo hre ta a nih kha.

𝐏𝐮 𝐁𝐮𝐚𝐥𝐡𝐫𝐚𝐧𝐠𝐚 ‘𝐊𝐡𝐮𝐚𝐫𝐞𝐢 𝐒𝐮𝐥𝐡𝐧𝐮’ – Ţ𝐮𝐥 𝐡𝐚𝐮𝐡 𝐥𝐨𝐯𝐚 𝐧𝐮𝐧𝐧𝐚 𝐜𝐡𝐚̂𝐧𝐧𝐚 !

 ‘𝑶𝒑𝒆𝒓𝒂𝒕𝒊𝒐𝒏 𝑯𝒎𝒖𝒉 𝑻𝒉𝒆𝒊𝒉 𝒍𝒐𝒉’

Pu Bualhranga’n ama chanchin a ziahna ‘Khuarei Sulhnu’ kaltlangin, UT sawrkar aţanga Pu Laldenga ban a nih dan leh, Pu Laldenga’n zalenna sual loh a rawt dan kan tarlang tawh a. Tun ţumah ve thung chuan ţul hauh lo, Pakistan sawrkar tihlûngawi nân chauha hnam pasalţha tam takin nunna an chân dan, phêk 220-a mi kan bihho leh dâwn a ni. Engvangin nge heng thu mu hnu hi rawn thar thawh leh ţhin nge ka nih kan tih chuan, ţhangtharte’n kan histawri, a bik takin ram buai lai chanchin dik tak kan hriat ka duh vang a ni.

Kum 1970 May thlaah Pakistan sawrkarin MNF sawrkar chu râlthuam rawn pêk pahin, Mizorama Operation nei turin thupêk khauh tak a rawn pe ta a. Mizoram pum huapin India sawrkar chawk buai thei ang ber tura, lei leh inkalpawhna kawng leh thil dang dang tichhe turin, Operation Hmuh Theih Loh tia hming an vuah chu ruahman a ni ta a. A hun thu hlaah fur lai a nih avangin, chet vel a harsat lai tak a ni a. Pu Bualhranga’n he beihpui chanchin a ziak dan hi a ngai ngaiin han tarlang ta ila.

“Ka ngaihtuahin fur chhe lai taka Mizorama underground-a han tal vel harsat dan tur leh hlauhawm dan tur kha, kan kum 3 tawnhriat aţangin a hriat loh theih loh a. Fur lai chuan hnu thup a har êm êm a, tui lian kân a har bawk. Ngaw hnuaia mei chhemin kan awmna hmun chu hmelmate tân mei khu kha hmuh a awlsam êm êm mai bawk si a. Kan President, nupui kawngchilh zuta Dhaka-a awm mai mai chuan khangte kha tawng ve hek lo, ka hrilh pawhin a haider lui tlat a. 

Chu bakah India sipai chhuanlam tur tingin kawngpui leilawn pakhat tê pawh han bomb chhe zauh se, kha lai hmun aţanga bial zau tak chhûngah khân, hlo thlawh ţul vanglai takin carfew an puang ngei dâwn a. Kan mipuite retheih tawh nak alaiin he operation hi ţampui hmahruai a ni dâwn tih alang reng mai bawk si a. Ka tih ngai vak loh angin hmaichhanah kan President nen pawh, beng sen khawpin kan inhnial phah hial a. Ani chuan a thuneihna hmangin Operation Hmuh Theih Loh chu fur chhe lai takin a pute, ISI awfisar-ho thu angin tihtlang ngei a tum tlat a.

Keiin kan sipai chhuanvawr ber berte, rah chhuah nei ţha vak si lova an nunna hlu tak Pakistan-ho thu avanga boral mai tur angin ka hmu bawk si. Kan inhnial lai pawhin, ‘Independent kan puan tawh avangin independent sawrkar kan ni a, India sawrkar mai ni lovin Pakistan sawrkar lakah pawh independent kan ni. Chuvangin kan sipaite operation hmun leh hunah pawh Pakistan rawn inrawlh hi ka ngai thiam lovin ka remti thei lo. Ruahtui hul hun kan nghak ngei tur a ni’ tiin ţan ka khawh ve a. 

Keini ang duangte thu sawi chu barah a khawn vak lo. Amah chawmtu leh hrai tlaitute duh dan ang chuan operation chu a kal tlang ta tho a ni. Nidanga ka la tih ngai reng reng loh, operation-a chhuak tur kan nauteho chu thui takin ka han thlah ve a. Thlanmuala mitthi vui tur angin ka inngai a ni. Chutah chuan ka sikul naupang hlui, group khat Commander Lalţhakima chu ka hmu fuh hlauh mai a, kan inţhen dâwnah chuan, ‘Ţhakim, han thi reng reng suh’ tiin ka thlah tawp mai a ni. Zoram pana kan nauteho chhuak chu ka khawngaih lutuk a, ka mittui a tla hial a ni.

Ka hlauhthawn ang ngeiin fur chhe laia operation  an han nei kha, tum angin Subotous Operation chu an ti hlei thei ta lo a, kan awfiser ţha tak takte chuan nunna hial an chân ta zawk a, a dam chhuakte chu an rawn hawng kir leh a ni. Heng thute leh mipuite leh keini, tih tak taka Mizoram zalenna sualtute’n kan thihna leh tawrhna zawng zawng ka ngaihtuah hian, keini leh India sipai kutthlak tuara boral te, kuttualleichham, piangsual tate chhûngkua engzat nge retheihna ruamah um luh an nih tak?

Hliam kan tawrh dan ka ngaihtuahin, chung zawng zawng bul chu kan President pu Laldenga leh a chhûngte nuamsa tâwka an khawsak theihna tura a man kan pêk hi a to êm a, a lei nân mihring tak chuan hriat thiam a har ka ti hle mai. Tunah erawh Lalpa zarah thlir hahdam dan ka thiam ta e. Amaherawhchu, hnam pa tih kher hi pai ţawih har ka la ti fan a ni” tiin a ziak a. He operation an han neihnaah hian mi 97 an kal a. Mi 14 kahhlum an ni a, mi 8-in man an tâwk bawk. India sipai hnena inpe mi 8 an awm bawk. 

Pu Bualhranga vek hian he operation chungchanga a ngaihdan heti hian a ziak bawk. “He operation hi keini ang hnam tenau tân mihring tlem si-ah chuan chhiatna râpthlak a tling a. MNF underground chhûng zawnga military operation tam tak hmelma kan beihnaah khân, hmuh tawh angin chhiatna râpthlak ber a ni. A chhan leh avang, a bul bâl hre lo tân phei chuan heti êm hian em ni naute nun kan lo ren loh le, tih váwng váwng loh theih a ni lo. Kan sipai ţha ber berte kan hloh bakah, kan sipai zingah moral nasa takin a tihniam a ni” tiin! 


𝐊𝐡𝐚𝐰 𝐩𝐚𝐤𝐡𝐚𝐭𝐚 𝐫𝐨𝐫ê𝐥𝐭𝐮 𝐩𝐚𝐭𝐡𝐮𝐦𝐭𝐞 𝐜𝐡𝐮 !

Khawvel Map han thlir vang vang hian; 23.1645° N, 92.9376° E leh, 23.727106 L leh 92.717636 L lai bawr velah hian khaw pakhat a awm a. Chu khuaa rorêltu lû ber hming chu Pu Rorêlliana niin, a thuneihna hnuaia rorêltute zingah rau rau pawh, Pu Themthiama leh Pu Thawktu Liana te nena an inlaichin dan chingchivet tak chanchin hi ka han hrilh dawn che a ni.


He khua hi ka tlawh lohna pawh a rei thaw khat ta viau mai a. Mahse, he khua hi khaw ngaihnawm tak a nih tlat avangin, a chanchin hi ngaihthah ngawt ai chuan hriat chian law law tum a finthlak zawk a. Pu Rorêlliana hi pa hmui themthiam tak, ramchhuah nikhua-ah pawh sa kap miah lo chunga, a khaw mipuite leh a hnuaia hnathawkte sa lû lam lâwm hlimna chantir thei khawpin a hmui a hmûi ţha a.


Pu Rorêlliana hi pa fing tia sawi tur a ni lo nangin, pa taima rumrût a ni thung a. Tuin emaw ruahmanna fing deuh leh, remruatna ţha niawm tak, amahin hlawkna a tel ve theihna tur ni bawk si an sawi hmuh chânga, ngaihtuahna fim pu hman lo lêka bawng kawlh ang maia hma lam sik thut ching a ni. Pu Themthiama hi he khuaa mi hausa berte zinga mi a ni thung a.


Pawisa ţona mual a hreh fuh bik emaw tih mai tur khawpa sum ngah a ni a. Pa fing  tak a nih miau avangin, pawisa hian thil tithei ve bawk mah se, thuneihna (power) pumhlum erawh a lei thei lo tih a hre thuai a. Politics + Money = Absolute Power Formula ngei kha,  Theory maia duh tawk lovin, a taka chantir (Practical) tumin a han bei ta tak tak a! A tum ang takin he khaw rorêltute zingah pawh a ţhu lawr pawl a ni ta thuai reng a.


Pu Thawktu Liana ve thung hi chu, an pathum zinga zirna lama thleng sâng ber, chu a zir sân thiamna hmang thiam zet mai a ni a. Ram inrelbawlna peng a chelh apiangte chu, Grep hrui peng rah duh berah a chhuah thei zel a. He khaw rorêlna fawng vuan tawhtute zingah rau rau pawh, tu ma hnial rual loha mi chak leh thiltithei berte zinga an chhiar kumkhua tawh tur a ni. 


Heng rorêltu pathumte hian inanna an nei tlan chu; an taima rumrut, an hausa tawkin, mahni ţanghma hai an thiam tlannate an ni. Pu Themthiama hi pa hausa leh remhre tak, fing phakâr thiam tak a nih avangin, rorêltute zinga a han tel phat aţang rengin, Pu Rorêlliana kaihza vengtu berte zingah a invawrh nghal thuai a. Chu dinhmun chelh tur erawh chuan, Pu Rorêlliana thluak sûksak a ngai tih a hai lo.


Tin, nakin zela a dinhmun tur a ngaihtuahna lamah, a tâna mi hnawk, a aia tawnhriat ngah zawk leh thiltithei zawk, amah aia a ngaihna hria leh chak zawk, an pawla thuneihna ţhutphaha ţhu phate zingah rau rau pawh Pu Thawktu Liana chu, thiam tak maiin a er chho ta nghal a. Ruahmanna fing zet a ngaihtuah chhuak thuai a. Ama hming lang miah si lovin Pu Rorêlliana thinlungah Pu Thawktu Liana huatna chî a thlak a, a chî tuh pawh a lo ţiak ta thuai reng a ni.


Tichuan, Pu Themthiama thil tum pawh a hlawhtling chho ta zawt zawt reng a. He khuain sum leh paia harsatna a han tawh a, hnathawhna tur sum vân ber lai leh, rorêltu dangte pawhin hnathawhna tur sum an neih loh vanga, an bialte fanga hun hmasa lama rorêltute hmalakna puitling tawh an hawn tak mai mai lai pawhin, Pu Rorêlliana kaltlangin Pu Themthiama erawh chuan, hmasawnna hna thawhna tur sum a nei a nei ta reng a ni. 


Hetia Pu Thawktu Liana, a mi er deuh ber Pu Rorêlliana hmanga a han nek chep hnuah chuan, ram rorêlna (Politik) hi chu, a ruh no no chhuakah tihna hmun a nih tlat avangin leh, rorêltu dangte  chu er thamah a ruat lem loh avangin, a duh ang thâlin chet a chhuah chho ta a. Rorêltu dangte’n hna chhe tê tê bak thawh tur an neih loh lai pawhin, Pu Rorêlliana leh pu Themthiama te chu an che thei par par hle reng a ni.


Hun a han liam deuh hnu chuan, tawnhriat ngah tawh leh a ngaihna hria, Pu Thawktu Liana erawh a lo awm mai mai bik hauh lo mai a. A khât mawi tawkin a hmalakna chanchin hriat tur, chu khaw mipuite chuan an nei leh ţhin a. Chu achhapah Pu Thawktu Liana vanneihna ni a lo her chhuah belh em ni tih turin, he khuaah hian hripui a rawn lêng zui ta a. Chutah zet chuan he khua hi a ngaihnawm zual ta sawt a! 


Pu Thawktu Liana chan lam a nih avangin, he hripui a han buaipui chhoh danah mipui mit a tlung chhovin, a hmalakna chak takah mite fak a hlawh chho ta hle a. Pu Rorêlliana leh Pu Themthiamate tân chuan ngaihmawh tham a ni ta tlat a. A theih dan danin Pu Thawktu Liana chu, hripui beihletna tur sum hmangin han hrek ţhin bawk mah se, Pu Thawktu Liana lah â bik hek suh, fak tlak khawpin a hma a su kaw duai duai reng a, tlawm mai a tum lo.


Pu Themthiama pawhin awl mai mai a tum bik lo. A chanpual lamah hnathawhna tur sum lian tham hailuh dan ngaihtuahin, hnathawh tur lian tham a hmuhte chu thiam takin, Pu Rorêlliana a pe hmiah hmiah a. Ram rorêl tura mipui thlante meuhin mual an laiin, hna an thawk an thawk ta mai a. Mahse, vantlâng titina hmun luahtu ber, Pu Thawktu Liana luahlan thei tur khawpa hmalakna vüng chhuah tur erawh a vâng rih si. 


Pa fing ta nge nge chu, a mimal senso hmangin mi retheite ţanpuiin mite titi luah tham thiltih a nei chho ta a. Mahse, hripui a lên miau avang leh, sumpai a harsat miau avangin, Pu Thawktu Liana luahlan tham khawp thawm neih reng theih a ni chuang lo. Pu Rorêlliana hian a hun hmasa lama mahni a inhaivurna, Chakai Thlam a sak vangin sawisel a lo hlawh chiam tawh a. Mahse, sum atchilh nun vulh liantu ber duhamna chuan, khua reng a hmuhtir leh thei ta lo!


A rorêlna hnuaia hmalakna lian ber tur a tih, Vawk Vulh Farm kaltlangin, Pathian nung bia inti tak tak chinin an tih ngam ngai loh turah, â tak maiin amah vek hian a ram, Chî Ţhat Mualah vawk tê vulh len tur eng emaw zat, mipui sum hmanga leiin mi a enkawltir ta a. Pu Thawktu Liana hming ri chhen beng hniam nân a ti nge, mipui hnenah vawk tê chî ţha sem a ni dawn ta, tiin  vawk tê semtu tur dân ang thlapin  a zawntir ta a. 


Mipui hnena sem tham vawk tê vulhtu chu amah chauh ni hek, mipui sum hmanga vawk tê chî a lei khawl, amah ngeiin a enkawl chu mipui sum bawk hmangin a hnena mi vek lei chhuah a tum ta roh a. Tin, tun hma aţang reng pawha Pu Thawktu Liana a duh lohna, an sakhaw biak dan inan lohna ngei hmang khan, a thinlung an kheuh an kheuhsak ta a, an hlawhtling hle reng a ni. Pu Thawktu Liana pawh mahni kohhran ţan ti-nâ ve tak, Upa atân kohhran mipuiin an thlan tlin hial a lo ni ve leh zel a.


He khuaa cheng mipuite hi an mak khawp mai. Vanram kai loh hlau tawk lekin Pathian an hria a. Hremhmun aikaih tur ting siin, thih dawn aruaia ngaihdamna chan beisei chungin, sual huat aia sual kaltlanga nawmsak thlang an tam êm êm mai a ni. Pathian ai mahin an lawina kohhran an chhuangin an  ngai ropui zawk a. An ram hruaitu lû ber atân an kohhrana mi chauh lo chu tiin, sawi chhuak lo mah se, an nungchang aţangin an remti bur lo tih hai rual a ni lo. 


He khuaa thil thleng ka han thlir ţhin hian, mak tih deuh deuh ka nei a. He khuaa rorêl mekte pawla mi challlang tak tak lo ni tawh ţhinte chu sahthlak an ni a. Pu Rorêlliana’n mihring hmaizahna nei miah lova, mipui sum pumhmawm a tum lai leh, rorêltu dangte an khawro êm êm lai pawha an pawla mi thar ber berte zawk an mâwm zul lai hian, tu mahin eng mah an sawi ngam lo hi a ni, mak ka tih ber chu! Tin, thinlung taka Pathian ţihmi, Lalpa hmangaih avanga sual hua pakhatmah an awm lo pawh hi, mak tak tho zu nia!


Wednesday, August 26, 2020

𝐊𝐚𝐧 𝐏𝐡𝐮 𝐓𝐚𝐰𝐤 𝐑𝐚𝐦 𝐇𝐫𝐮𝐚𝐢𝐭𝐮 𝐊𝐚𝐧 𝐍𝐞𝐢 !




            Kan ram chanchin chuanna phek kan thlir chuan, hun kha leh chen sawrkar apiang duh khawp lohna leh sawiselna, pen tui sena thai rânin phek tin a khat tlat emaw tih mai tur a ni! Mahse, engvangin nge mi pangngai nia kan ngaih, Zoram hmasawnna duh tak taktute nia kan hriatte pawhin, nula hmaifang mâm taka khuavang chhinchhiah dum tluka langsâr thiltih bawlhhlawh an neih tlat lawi si, tih erawh mi tam zawk ngaihtuah duh loh a ni thung!

 

            ‘𝑷𝒐𝒍𝒊𝒕𝒊𝒌 𝑺𝒊𝒂𝒎𝒕𝒉𝒂𝒓 𝑳𝒆𝒉𝒏𝒂’ tih lehkhabu pân tê, phek 60 emaw leka chhah hi Mizorama MLA kan neih tawhte intelkhawmna; Former Lagislator’s Association (FLAM) chuan, kum 2005 daih tawhah khan an buatsaih ţhin a. He lehkhabu tluka Zoram Politik dinhmun tarlang chiangtu leh tarlang dik, lehkhabu dang a awm leh tawh chuangin a rinawm loh! Anni tluka Politik Khawvela Zoram mipuite nihna hre chiang an awm thei tawh chuang lo ang. Zep leh ih nei miah lovin heti kan nihna an puang ta a :

 

            ‘𝑇𝘩𝑙𝑎𝑛𝑔𝑡𝑢 𝑚𝑖𝑝𝑢𝑖 𝑙𝑒𝘩 𝑝𝑎𝑤𝑙 𝘩𝑟𝑎𝑛𝑔 𝘩𝑟𝑎𝑛𝑔, 𝑘𝑜𝘩𝘩𝑟𝑎𝑛 𝑡𝑒̂𝑛𝑎𝑢 𝑑𝑒𝑢𝘩 𝑙𝑒𝘩 𝑖𝑛𝑓𝑖𝑎𝑚𝑛𝑎 𝑙𝑎𝑚𝑎 𝐴𝑠𝑠𝑜𝑐𝑖𝑎𝑡𝑖𝑜𝑛/𝐶𝑙𝑢𝑏 𝑙𝑒𝘩 𝐶𝑎𝑛𝑑𝑖𝑑𝑎𝑡𝑒-𝑎 𝑠𝑖𝑎𝑚𝑡𝑢 𝑃𝑎𝑟𝑡𝑦-𝑎 𝑚𝑖𝑡𝑒 𝑛𝑔𝑒𝑖 𝑝𝑎𝑤𝘩𝑖𝑛, 𝐶𝑎𝑛𝑑𝑖𝑑𝑎𝑡𝑒 𝑙𝑎𝑘𝑎𝘩 𝑠𝑢𝑚 𝑎𝑛 𝑏𝑒𝑖𝑠𝑒𝑖𝑖𝑛 𝑎𝑛 𝑑𝑖𝑙 𝑛𝑔𝑎𝑤𝑖𝘩 𝑛𝑔𝑎𝑤𝑖𝘩 𝑡𝑎𝑤𝘩 𝑎! 𝐻𝑒𝑡𝑖𝑎𝑛𝑔 𝑘𝘩𝑎𝑤𝑝𝑎 𝑠𝑢𝑚 𝘩𝑖𝑎𝑛 𝑀𝑖𝑧𝑜𝑡𝑒 𝑛𝑢𝑛𝑎𝘩 𝑖𝑛𝑡𝘩𝑙𝑎𝑛 𝑙𝑎𝑖𝑎 𝑟𝑜 𝑎 𝑟𝑒̂𝑙 𝑐𝘩𝑢𝑎𝑛, 𝑖𝑛𝑡𝘩𝑙𝑎𝑛 𝑙𝑜𝘩 𝑙𝑎𝑖 𝑝𝑎𝑤𝘩 𝘩𝑖𝑎𝑛 𝑘𝑎𝑛 𝑛𝑖𝑡𝑖𝑛 𝑛𝑢𝑛 𝑙𝑒𝘩 𝑘𝘩𝑎𝑤𝑡𝑙𝑎̂𝑛𝑔 𝑛𝑢𝑛𝑎𝘩 𝑚𝑎𝑤𝑖 𝑙𝑒𝘩 𝑚𝑎𝑤𝑖 𝑙𝑜 𝑝𝑎𝑤𝘩 𝑛𝑔𝑎𝑖𝘩𝑡𝑢𝑎𝘩 𝑡𝑎𝑤𝘩 𝑙𝑜𝑣𝑎, 𝑠𝑢𝑚 𝘩𝑚𝑢𝘩 𝑛𝑔𝑎𝑤𝑟 𝑛𝑔𝑎𝑤𝑟 𝑡𝑢𝑚𝑛𝑎 𝘩𝑖 𝑎 𝑙𝑖𝑎𝑛 𝑐𝘩𝘩𝑜 𝑧𝑒𝑙 𝑑𝑎𝑤𝑛 𝑎 𝑛𝑖’  tiin, kum 20 hma lam khan hrilh lawkna rintlak ber tur thu an lo chham daih tawh!

 

            ‘𝐾𝑢𝑚 𝟧 𝑐𝘩𝘩𝑢̂𝑛𝑔 𝑠𝑎𝑤𝑟𝑘𝑎𝑟𝑎 𝑡𝘩𝑢𝑛𝑒𝑖𝑡𝑢 𝑛𝑖 𝑡𝑢𝑟 𝑙𝑒𝘩, 𝑑𝑖𝑛𝘩𝑚𝑢𝑛 𝑝𝑎𝑤𝑖𝑚𝑎𝑤𝘩𝑎 𝑘𝑎𝑛 𝑑𝑎𝘩 𝑐𝘩𝘩𝑢̂𝑛𝑔𝑖𝑛 𝑚𝑖𝑝𝑢𝑖 𝑡𝑎̂𝑛 𝑒𝑛𝑔𝑚𝑎𝘩 𝑎𝑛 𝑡𝘩𝑎𝑤𝑘 𝑛𝑔𝑎𝑖 𝑐𝘩𝑢𝑎𝑛𝑔 𝑙𝑜. 𝐼𝑛𝑡𝘩𝑙𝑎𝑛 𝑐𝘩𝘩𝑢̂𝑛𝑔 𝑛𝑖 𝟤𝟢 𝑣𝑒𝑙 𝑙𝑒𝑘𝑎 𝑎𝑛 𝑛𝑒𝑖𝘩 𝑘𝑎𝑛 𝑙𝑜 𝑐𝘩𝑒𝑛𝑠𝑎𝑘 𝑣𝑒 𝑐𝘩𝑢, 𝑒𝑛𝑔 𝑛𝑔𝑒 𝑖𝑛𝑡𝘩𝑖𝑎𝑚 𝑙𝑜𝘩𝑛𝑎 𝑘𝑎𝑛 𝑛𝑒𝑖𝘩 𝑙𝑒𝑚 𝑎𝑛𝑔? 𝑚𝑖𝑝𝑢𝑖𝑖𝑛 𝑎𝑛 𝑙𝑎 𝑡𝑖𝘩 𝘩𝑢𝑛𝑎𝘩 𝑐𝘩𝑢𝑎𝑛, 𝑠𝑖𝑎𝑚 ţ𝘩𝑎𝑡 𝑟𝑢𝑎𝑙 𝑙𝑜𝘩𝑖𝑛 ţ𝘩𝑒𝑛𝑎𝑤𝑚 𝑆𝑡𝑎𝑡𝑒 ţ𝘩𝑒𝑛𝑘𝘩𝑎𝑡𝑡𝑒 𝑑𝑖𝑛𝘩𝑚𝑢𝑛𝑎𝘩 𝑎𝑛𝑔𝑎𝘩 𝘩𝑖𝑎𝑛 𝑘𝑎𝑛 𝑑𝑖𝑛𝑔 𝑡𝑎𝑤𝘩 𝑎𝑛𝑔’ an tih ang takin thil a lo thleng dik ta a nih hi! Hei hi zep leh thup rual loha Zoram mipuite nihna a nih tawh laiin, mipuite zawk dem lova Politician-te chauh demtu, nang Kristian suak, harh rawh!

 

            ‘𝐻𝑒𝑡𝑖𝑎𝑛𝑔 𝘩𝑢𝑛𝑎𝘩 𝘩𝑖𝑎𝑛 𝑚𝑖 𝘩𝑎𝑢𝑠𝑎 𝑒𝑚𝑎𝑤 𝑚𝑖 𝘩𝑎𝑢𝑠𝑎 𝑠𝑢𝑚 𝘩𝑚𝑎𝑛𝑔𝑎 𝑡𝑙𝑖𝑛𝑔𝑡𝑒 𝘩𝑖, 𝑚𝑖 𝑓𝑒𝑙 𝑙𝑒𝘩 𝑟𝑖𝑛𝑡𝑙𝑎𝑘 𝑏𝑒𝑟 𝑏𝑒𝑟 𝑝𝑎𝑤𝘩 𝑙𝑜 𝑛𝑖 𝘩𝑙𝑎𝑢𝘩 𝑠𝑒, 𝑠𝑢𝑚 𝑡𝑎𝑚 𝑡𝑎𝑘 𝘩𝑚𝑎𝑛𝑔𝑎 𝑡𝑙𝑖𝑛𝑔 𝑎𝑛 𝑛𝑖𝘩 𝑚𝑖𝑎𝑢 𝑎𝑣𝑎𝑛𝑔𝑖𝑛, 𝑎𝑛 𝑇𝑒𝑟𝑚 𝘩𝑢𝑛 𝑐𝘩𝘩𝑢̂𝑛𝑔 𝑛𝑔𝑒𝑖𝑎 𝑎𝑛 𝑠𝑢𝑚 𝑠𝑒𝑛 𝑘𝘩𝑎, 𝑎 𝑙𝑒𝑡 𝑡𝑎𝑚 𝑡𝑎𝑘 𝑠𝑎𝑤𝑟𝑘𝑎𝑟 𝑎ţ𝑎𝑛𝑔𝑎, 𝑎 𝑑𝑖𝑘 𝑒𝑚𝑎𝑤 𝑑𝑖𝑘 𝑙𝑜 𝑒𝑚𝑎𝑤 𝑡𝘩𝑙𝑖𝑎𝑟 𝑡𝘩𝑒𝑖 𝑙𝑜𝑣𝑎 𝑎𝑛 𝘩𝑚𝑢𝘩 𝑙𝑒𝑡 𝑙𝑒𝘩 ţ𝘩𝑖𝑛 𝑎 𝑛𝑔𝑎𝑖𝘩 𝑑𝑎𝑤𝑛 𝑎𝑣𝑎𝑛𝑔𝑖𝑛, 𝑚𝑖𝑝𝑢𝑖𝑡𝑒 𝑐𝘩𝑎𝑛𝑎𝑖 𝑐𝘩𝘩𝑢𝘩𝑠𝑎𝑘 𝑎 𝑛𝑔𝑎𝑖𝑖𝑛 𝑠𝑎𝑤𝑘𝑎𝑟 𝑠𝑢𝑚 𝘩𝑚𝑎𝑛𝑛𝑎 𝑘𝘩𝑎 𝑑𝑖𝑘 𝑙𝑜, 𝘩𝑙𝑎𝑤𝑘 𝑡𝑎𝑘𝑎 𝑠𝑖𝑎𝑚 𝑟𝑒𝑚 𝑎 𝑛𝑔𝑎𝑖 𝑡𝑎 ţ𝘩𝑖𝑛 𝑎 𝑛𝑖’ tiin, an dinhmun khawlhzia thup thei tawh lovin an inpuang ta râwih a nih hi!

 

            He ngaihdan avang hian kan Politician-te leh Party-te rilru ngei pawh a lo danglam zo ta! Inthlan dawn hnaiha insengso ngam lo tân, Politician hlawhtling tak a nih theih loh tlukin kan khawlohna a nasa ta a nih hi. Zoram hmasawnna duhtu leh, a taka hna thawk \hin RK Lianzuala (Fâm)-te meuh pawh hnawlin an awm phah ta a nih kha! Benjamin Disraeli-ate’n hman hmanah, ‘𝑻𝒉𝒆𝒓𝒆 𝒊𝒔 𝒏𝒐 𝒈𝒂𝒎𝒃𝒍𝒊𝒏𝒈 𝒍𝒊𝒌𝒆 𝒑𝒐𝒍𝒊𝒕𝒊𝒄𝒔!’ an lo tih tawh ang ngeiin, Zoram Politik chu Inthâpna hmunah kan chhuah zo ta a nih hi!

 

            Khawvel puma hrilêng vanga ram tina hnam tin chungah thihnain thla a zar mek lai leh, ei leh bara harsatna, chhûngkaw khawsak buaina leh nunphunga harsatna a lo thlen mek lai hian, kan hma lawka LC/VC Inthlan lo awm tur thlir ran chungin, MNF sawrkar pawhin hmun hrang hrangah hma lain, hmasawnna hna an thawh dan chanchinte chu Minister/MLA rualte’n uar takin kan hnenah an puangzar a nih kha. Hetiang zawnga ke pen lo thei lova Party leh an Candidate-te siamtu chu mipui kan ni tlat a ni!

 

            A hnuaia hnathawkte hlawh batsak hial ngai khawpin a ei bel phai mah se, sawrkar lai tâna LC/VC Inthlana hnehtu nih zawh loh tluka tlawm thlak a awm miau loh avangin, hming chhiat pawh huamin hmasawnna hna a thawk mawlh mawlh hi dem lem suh! Congress hun lai pawhin an tihdan ve tho a ni tlat! Sawrkar lai tân inthlan dawn hnaiah hmuihmer tel miah lova an bialte tâna sa ruhkawl nen chauha ruai buatsaih chu, mahni lû zawrh tluka dinhmun hlauhawma dinna a ni tlat tih an hai lo a ni zawk.

 

            Zoram mipui tam zawk; duham vanga khua reng hmu thei lo, huamhap luat vanga rinna hralh duh hial, nawmsakna tlem tê thlakhlelh vanga mahni pawh inhralh hreh miah lote hian, kan phu tawk reng ram hruaitu kan nei tih hi, mahni hnar tlukin i hre chiang tawh ang khai! Chuvang chuan a ni, inthlan dawn hnaih apianga hmalakna kan hmuh ziah tak reng ni! Buaithlak zual ta êm êm chu, Politician zingah mipui nungchang thlak danglam tuma bei ngam an awm lo leh zel hi a ni!

 

            Anthony Trollope-a’n lungphâng tak chunga, ‘𝑀𝑖𝑝𝑢𝑖 𝑡𝘩𝑙𝑎𝑛 𝑟𝑜𝑟𝑒̂𝑙𝑡𝑢𝑡𝑒 𝑧𝑖𝑛𝑔𝑎 𝑚𝑖 𝑎𝑛 𝑛𝑖𝘩 𝑡𝑎𝑤𝘩 𝑝𝘩𝑎𝑤𝑡 𝑐𝘩𝑢𝑎𝑛, 𝑎𝑛 𝑙𝑢𝑛𝑔𝑎𝑤𝑖𝑛𝑎 𝑡𝑢𝑟 𝑧𝑒𝑙𝑎 𝑡𝘩𝑖𝑙𝑡𝑖𝘩 𝑎𝑛 𝑡𝑎̂𝑛 𝑡𝘩𝑖𝑎𝑛𝑔 𝑡𝑎𝑤𝘩 𝑡𝑙𝑎𝑡𝑎𝘩 𝑚𝑖𝑝𝑢𝑖𝑡𝑒’𝑛 𝑎𝑛 𝑛𝑔𝑎𝑖 \𝘩𝑖𝑛’  a lo tih ang tak kan ni zo ta a nih hi. Chuvang chuan a ni, ‘𝑾𝒆 𝒇𝒐𝒓𝒈𝒆 𝒕𝒉𝒆 𝒄𝒉𝒂𝒊𝒏𝒔 𝒘𝒆 𝒘𝒆𝒂𝒓 𝒊𝒏 𝒍𝒊𝒇𝒆’  tia Charles Dickens-a’n a lo sawi tawh ang ngei khan, mi nawlpui zinga a tam zawkte hi chuan, kan phu tawk ang tak ram hruaitu kan nei tih hriain, i phunchiar lo ngam tawh ang u!

 

            Politik hi a bawlhhlawh êm vanga inhnamhnawihna tlaka ngai lotu nu leh pa, \halai leh upate pawhin hei hi hre reng \hin tawh ang che u. ‘𝑷𝒐𝒍𝒊𝒕𝒊𝒌-𝒂 𝒊𝒏𝒉𝒏𝒂𝒎𝒉𝒏𝒂𝒘𝒊𝒉 𝒅𝒖𝒉 𝒍𝒐𝒉 𝒓𝒂𝒉 𝒄𝒉𝒉𝒖𝒂𝒉 𝒄𝒉𝒖, 𝒎𝒊 𝒍𝒂𝒌𝒕𝒍𝒂𝒌 𝒍𝒐𝒉 𝒛𝒂𝒘𝒌𝒕𝒆 𝒂𝒘𝒑𝒆𝒉𝒂 𝒂𝒘𝒎 𝒕𝒉𝒐 𝒕𝒉𝒐𝒏𝒂 𝒂 𝒏𝒊!’ tia Greek mi fing Plato-a’n chutiang mite a deusawhna thu hi! Kurt Vonnegut-a’n, ‘𝑻𝒉𝒆 𝒍𝒂𝒔𝒕 𝒕𝒉𝒊𝒏𝒈 𝒊 𝒆𝒗𝒆𝒓 𝒘𝒂𝒏𝒕𝒆𝒅 𝒘𝒂𝒔 𝒕𝒐 𝒃𝒆 𝒂𝒍𝒊𝒗𝒆, 𝒘𝒉𝒆𝒏 𝒕𝒉𝒆 𝒕𝒉𝒓𝒆𝒆 𝒎𝒐𝒔𝒕 𝒑𝒐𝒘𝒆𝒓𝒇𝒖𝒍 𝒑𝒆𝒐𝒑𝒍𝒆 𝒐𝒏 𝒕𝒉𝒆 𝒘𝒉𝒐𝒍𝒆 𝒑𝒍𝒂𝒏𝒆𝒕 (𝑴𝒊𝒛𝒐𝒓𝒂𝒎) 𝒘𝒐𝒖𝒍𝒅 𝒃𝒆 𝒏𝒂𝒎𝒆𝒅 𝑩𝒖𝒔𝒉, 𝑫𝒊𝒄𝒌 𝒂𝒏𝒅 𝑪𝒐𝒍𝒐𝒏 (𝑷𝒖 𝑯𝒂𝒘𝒍𝒂, 𝑷𝒖 𝒁𝒐𝒓𝒂𝒎𝒂 𝒍𝒆𝒉 𝑷𝒖 𝑫𝒖𝒉𝒂)’ a lo tih hi kan chungah a thlen ve ka hlau hle si a!

 

Zofate kan thiang zau (Liberal) tial tial hi !

        Nula pakhat chu mualpho takin Social Media lamah, a chhe zawngin a lar chiam a. Mahse, ṭ hangthar tam takin an lo dawnsawn dan era...