Hmânlai chuan : India ram chu Mother of Civilization tih a niin khawvela ram dangte chu Pre-Historic Era (history awm hma hun) a an la chen laiin India mite chu culture changkang tak leh hriatna thûk tak neiin an lo khawsa tawh ṭhin a. Mexico rama thil laichhuahna kaltlanga Imperial State (lalram hlawm khat) an la din hma leh Persia lal chak tak maiin Babylon a hneh hma khan ropui takin India hi a lo vul tawh ṭhin a ni.
Egypt lal ropui Pharoa ten Pyramid an la din lova, Alexander-a lahin King Darius-a hnehin a lalram a la zauh hek lo. India ropui lai hian Roma lalram ropui a la piang lova, china pawhin Forbidden City a la nei bawk hek lo. A vanglai hunah India chu chengin amah leh amah chu Thawnthu Ropui-ah a lo insiam tawh a ni. a ropuina hi tawi taka sawi zawh mai chi ni lo, ropuina a lo tawng tawh a ni. Indus Valley Civilization chu 5000 BC hunlai niin, Mohenjo-Daro leh Harappan Civilization ropuizia kan hria.
Sakhua : Veda lehkhabu thianghlim chu khawvela sakhuana lam hawi thuziak upa ber niin India rama chengte thlarau nun leh khawtlang pianken thulakna hnar bulpui ber a ni a. Ayurveda, Yoga, Astrology, leh Cosmology te chung an zung chu Vedas zirtirna hmangin an kaih nghet a, India rama chengte chu heng zirtirna hmang hian kaihhruai an lo ni ṭhin. Vedas lehkhabuah chuan Philosophy ril ber ber leh thûk tak tak awmin chu chuan mihring a siam changkang ṭhin anih kha!
Vedic Period kan tih mai chu lo awmin sawi dan tam tak awm zinga pakhat chuan he Vedic Period-ah hian Sanatan Dharma sakhua a lo piang ta a. He sakhua hmang hian mipuite chu thliar fel an lo ni ta a ni. Sanatan Dharma hi Hinduism kan tih tak a chu lo ni tain a tawi zawngin mipuite chu Brahmins, Kshatriyas, Vaishyas leh Shudras tiin an lo thliar fel ta a ni. He chi inthliarna avang hian mi ṭhenkhat chu an damchhûnga chan ṭha chang ve thei ngai lo tura ngaih an lo ni ta a ni!
Hnam chungnung zawk tâna hnam hnuaihnung zawk khawih a thian lohna hmunah hian changkanna leh hmasawnna pawh an chana ruat ngam ve ngai lo tur mi maktaduai tam tak awmna hmunah hian khawvel changkanna mila kal a, nun ve chu an sakhaw rindan nena inkalh anih miau avangin kan kawtthler, kan in leh lo, kan incheinna leh kan lawmzawng chu han changkang chi rual a lo ni ta lova ni!
Hindu sakhua chuan hunpui pali a damchhûngin a paltlang a ngai ta a. Brahmacharga hmangin hriatna a chharchhuah a ngai a, ama nunah hmasawnna a thlen tur a ni. Grastha hmangin nawmna lam hawi, innneihna, chhûngkaw indin, damchhûng eizawnna a thlan fel a ngai leh a. Vanaprastha hmangin naupang chu a lo puitlinin thlarau lam zirtirna pêk a ni leh a. Sanngasu hmangin a hun tawp chu khawvel theihnghilh a, chik taka ngaihtuahna nen a hun a khar tur a ni ta a ni.
Hinduism : Hinuism hi sakhua nge ni a sakhaw rindan hrang hrangte khungkhawmna zawk? Christianity, Buddhism, Islam ang hian hrilhfiah a awlsam ve ngawt lo. Rindan chi hrang hrang, philosophy chi dang dang, hnam inlaichinnna leh tihdan pakhat aṭanga hnam dang tihdan leh pawmdan awmna anih avangin chung ang zawng zawng sawina chu a ni mai lawm ni, tiin sawi a ni ṭhin.
Changkang lo chu : Piannawn lehna ring an nih avangin ransa leh ramsa tinreng lakah nêm an inzirtir a, Bawng chuan kan khawlai mawi tak tak chu an duh duha an tualchaina hmunah chhuahin ram dang ang lo takin kan rimchhe vut vut ta mai a. Zawngte lah chu an pathian pakhat ahnumana nena inlaichina an hriat miau avangin zalen takin khuaah an chentir a, an eitur chi hrang hrang ruin khawtlang an tiṭawp ngawih ngawih a. an kutahte chuan an sakhuana nena kaihhnawih, zungbun mawi lo khawpa tam an bun a lo ngaiin an banrekte lah puan hrui ṭhing tak maiin an kaih a lo ṭul a!
Mihringin zalen taka a duh ang zawng zawng a tihtheihna lakbova awmin an hmeichhiate lah khuahkhirh leh an tihawm chin bithliahsak an ni a. Zing thawh hlima Bawng zun hîng tak mai hmanga lua inleih chu tihdan ṭha anih chhûng chuan changkanna chu an tân neih ve ngaihna a awm lova ni! Mihring hriselna atân pawha ṭha lo bati rimchhia chuan an nunah thûk taka zung a kaih a, an chal an hnawih mawi loh chhûng chuan an tân mite anga changkan ve chu thiltheih loh tawp a ni.
Christianna chuan mihring a siam changkan a, finna a pêk laiin finna ngaina inti Hinduism chuan khawvel changkanna leh ṭhanlenna chu a zirin zir chiamin fing eng ang mah se, an sakhaw pawmdan ṭhenkhat avangin chung an finna leh thiamna chu engtikah mah a taka hmang, mahni leh mahni inchher changkan chu an tân tih rual loh a lo ni ta si a ni. an thurin leh an inzirtirna ṭha leh duhawm tak tak, mihring hmasawnna atân pawha ṭangkai chu an thurin leh tihdan pakhat dangin a taka hman theih si lova a siamna, India ram mipui tluklehdingawn khat chuang awmna, Hindu maktaduai 500 chuang awmna hi han changkang chi a lo ni lul lova ni!
No comments:
Post a Comment