Autograph by Zirsangzela Hnamte.

Ka zawt a, ka chikin ka zir bawk a. Miten kut an lo thlak tawh mial dah law maw ti chungin hun rei tak ka ngaichang a. Mahse he hla sawizauna lam chi reng reng ka la chhiar miau loh a, tuman an sawi that duh reng reng loh avangin thiam lo chung chung leh insit tak chungin he hla hi ka han thet ta a ni e.

Autograph chu eng nge ni reng reng? Lehkhabu pakhat, thlalak tarlan theihna leh mahni kutziak hnutchhiah theihna a ni a. A thenah kha chuan Aim in life tarlanna te, hmangaihna chungchang ziakna te leh thil dang dang tarlannate pawh a awm tel thluah thin kha. Sikul kal lai hun, a bikin High School leh College kal lai khan kan uar hle thin. Mahse, tunlai angin thlalak erawh tar mai mai a har deuh a, keimahni leh thiante thuziak khan a khat dal thin anih kha.

Zirsangzela hian eng hunlaiin nge he hla hi a phuah ka hre lo, mahse puitlin tawh hnua phuah a ni tih hairual a awm lo. Ni khat chu a chenna in-ah eng eng emaw khawihin a tul hle a, hna a thawk mawp mawp ni ngei tur a ni. Chutia a tulbuai vanglai tak chuan chhuar emaw khum hnuai emaw a Rangva hmanga siam thingrem hlui tawh tak, tuiek ten an bawm chiai tawh chu a haichhuak ta nawlh a.

Muangchangin chu thingrem upa tawh tak, thil hlui dah thatnana a hman chu a hawng ri ta riai riai a. Chu thingrem chhungah chuan a naupan lai leh rawlthar hun lai, sikul a kal lai leh college a rah lai hun thlenga hriatrengna, hriangnuna tawnhriat hlu tak tak a lo paltlang pui tawh; a dahkhawm thil chi hrang hrangte chu tuaihnumtu leh lainattu nei lo tih hriat tak mai hian a tira fel taka rem an nih ang thlap khan khawhar takin an lo awm niaih a lo ni a.

Chung tawnhriat duhawm tak tak a lo hmanpui tawhte zingah chuan lehkhabu pakhat, a hlui tawh vanga chul chhe lek lek tawh, a kawm pawh tlabal nasa tak, a phek thenkhat phei chu sazu ten chaw atana an rin tawh ni ngei tur chuan a mit a la fal bik nalh a. Vawilehkhatah Zirsangzela khawvel chu Thlanmual ang maiin a reh tlawk tlawk a, suangtuahna leh ngaihruatna thlarau ten a pumin an fanchhuak ta nghal a.

Ka-in a sawifiah thiam rual loh, tawng tluang pangngai hmanga sawichhuah ngaihna awm lo khawpa lunglenna lo thleng chu hlain ti hian a han chhamchhuak ta a, hlarua tin mai leh a thluk chen hian an va mawi chungchuang tak em!

Tuahrem laisuih, chun ro iang a,
Bawm thir hnuai chhung chang tawh hnu;
Ai emaw! ka dawn ni a,
Tuan tul lai tak ka hawn nia le?

Thingrem sawi nan Bawm thir rawn hmangin Laisuih, lehkhabu sawi nana hman thin a rawn hmang bawk a. Helaia Laisuih a tih lai tak hi a thu ngun taka enin Lehkhabu ni lovin  Chun ro - Nu ber rohlu zinga pakhat, Inneih Certificate, Thingrem mawnga dah that tawh hnu a kawk ngei ang tih a rinawm ta a ni.

Chuti anih chuan a nupui nena an induhna tipuitling tura an Nu leh pa ten Nupui Pasal atana an  Tuahrem a sawina lo niin, Chun ro iang a tih pawh hi Nu ber tana hlutna tawp nei zinga pakhat, Hmangaihna a char hnan lehkhaphek tihna a lo ni thei ang.

Tuahrem tih hi fel taka remkhawm tihna lam a hawi thei a, Laisuih tih pawh lehkhabu tihna a ni bawk tih mawi em emin kan la hmu ang. He hla chang khatna tlar khat hian a sawitum tak bera chu Mihringa hmangaihna tipuitlinna kawnga pawimawh ber Nupa a insiamna lantir a, nemnghettu Inneih Certificate, a hlut ang hua tarlan reng leh leklam reng hlawh hauh si lo, innneih zawh hnu lawka en leh zen zen ngai tawh loh tura dahthat thin ang maia hlutna pai, ngaihsak hlawh tawh lo, Lehkhabu, Autograph chanchin a ni ta a ni.

A-i, mihring min mawlh tlattu sawifiah thiam rual si loh hmanga hla chang a han remkhawm hi a mawi tak zet zet a ni.

Chu lehkhabu hlui tawh tak, a hlutna erawh chhutchhuak phak rual loh kaltlang chuan Pa berin fate hnena hmangaih leh duhsak taka thil a hrilh ang mai hian hun liamta-a hringnun duhawm ber ber, hlimawm ber ber, ngaihawm ber ber chanchinte chu he hla phuahtu hnenah hian a hrilh ta mawlh mawlh mai a.

Autograph biahthu zua iang hriltu, tihlai a zuai ang hriltu kan tih hi zua iang tihtur a ni tih i hre thar ang u.

Chung hun liam tawh, kohkir rual lohte chuan hlim zai a vawrpui, lawmzai a relpui, tahzai a tawhrpui a thiante nena lungkham nei lek lova an khawsak thin lai nun a ngaihtir ta vawng vawng a. Lunglenna vawrtawp a nunah rawn thlengin khawharna namen lovin a pumin a rawn luah ta nghal bawk a.

Lehkhabu chhunga thlalak hlui tak takte chu a han thlek vawng vawng a. Suangtuahna mitthla-ah a thiante hmel an rawn inlar sup sup a, an nui hmel, an thinrim fiam hmel, an lungngai hmel zawng zawngte chu chiang takin a zuk hmu thar leh a. Nimin ang maiin engkim mai chu a nunah an la fiahin tu’n an la nawhreh sak lo tih a va chiang em!

Tunah zawng thenkhat ten zamual an liam tawh a, thenkhat an tar chak lo tawhin an hmel pawh a zur chhe tawh hle ang. Then erawh hun rei tak chhung an chanchin reng reng a hre ngai lo a ni dawn si a.

Chu lehkhabu te-ah erawh chuan an vanglai, an duhawm zual lai hmel kha chiang takin a lang hnaivai a! Chu hunah chuan he hla phuahtu khawvel chu Rorelna In-ah changin Lunglenna chu Thupui bera hmangin Rorel Agenda dang reng reng chu hunah chuan chhawpchhuah a rem lo. Rorelna chu nileng pawn an zo thei lo, a leng vawng vawng em a lo ni!

Lunglenna rawn thlentu lehkhabu ngei mai chu hlain tihian a han chawi ta a.

Autograph biahthu zua iang hriltu
Rual kim len lai min ngaihtir e;
Thlir changin lunglen ni rel a rei,
Hai ang tar lo, rualhlui sakhmel.

Hun liamta-ah chambangin he lehkhabu a lei dawn lai khan Sial ang maia hlutna pai anih vangin roh em emin a lei anih kha. Ti ema lunglenna thuchah pai tur a la ni ang tih erawh a suangtuah phak ngai lo reng reng! Chuvang chuan he hla phuahtu hi chu lunglenna khawvel lo thleng phutah chuan cham hlen a chak ta ngawih ngawih a, mahni hmasial tak maiin nitina a nunphung kal lai lam titawp hial turin chu Lehkhabu chu tur hmanhmawh ta a! Chu chauh ni lovin a nuna lunglenna rawn thlentu Lehkhabu vek chu a lunglen hnemtu a tang turin a ngen ta lawm lawm mai a ni!

Nunhlui mual liam tawh leh tun hun chu mawi em emin tihian hlain a han chawi ta a ni.

Hmana sial ang ka lei laiin,
Ka duang nem che maw - lunglen
Kalsiam chang tin reltluang khama'n,
A hnemah tal ?uan nang che aw.

Tu’n an lai dai pawh loh ramhnuai pilril, ngaw tha pui pui hnuaia Thingse kua-a Bu khuar Khawivah lo seilian ten Thlasik chhung zawng Thingse kung an belh hnuah, Thlasik a lo tawpin Thingse kua atangin hmun hrang hrang, mahni saseh mual hran hran an pan darh sang sang thin.

Chulai thusei tak mai chu tawifel takin tihian a han khaikhawm thiam hi chhut ngun poh leh a ril ting mai a ni - Ram loh siahthing vahkhuai iangin.

Chutiang chiah chuan hmun khata tualchai za a, khaw khata tudang mah ngai lova lenlai nite chu hmalam pan reng Hun chuan rawn nangchingin mahni seh seh mualah, tuanna mual hrang hrangah anmahni tlat tlata tla theuh turin a thawn darh zo ta.

Khawiah nge a lenrualte chu an awm zawh tak ang le tiin ngui tak chungin he hla phuahtu hian a hringnun a hmang tih hai theih a ni lo.

Zan tlai nem leh Thla en zana hlim taka Ukulele leh Tingtang tukchawp nena hla a sakpui thinte chu khawnge an awm zawh tak? Chu a chhungrila lunglenna boruak inpha man chho zut zut maite chu tihian hlain a han chawi leh ta a.

Ram loh siahthing vahkhuai iangin,
Sikpui kan tawng kan tin zo ta;
Khawia'n ?uan ve ang maw aw?
Hmana lungrual zai vawr za kha.

Lunglenna khawvel chuan suangtuahna ramah chentir mah se chu lehkhabu vek chuan duhsak takin a hringnun khawvelah a hruai let leh ta a. Lehkhaphek tin maite chuan rohlu tha ber ber an kawlta em ni tih mai turin phek tin maite chuan a nunah hlutna an pai a lo ni.

Phek tinte chuan thu tha leh duhawm ber ber, ngaihawm leh lungtiawi ber ber an kawl vek a. Chung lehkhaphek tina chuangte nena hringnun hlawhtlinna an chanlai ang reng reng kha a nunin a tawng leh tawh ngai lo tih a hrechhuak a.

Chang tawp ber tlar khatnaah hian Chang khatna tlar hmasa ber a hla thu hman kan hmu leh a. Mahse a hma angin a hmang ta hauh lo. Laisuih tuahrem khar tin hawngin, a ti ta daih a. A hma kha chuan Tuahrem Laisuih a ti a ni si a!

Helai taka Reverse Verse a hman dan hi a ril ngawih ngawih a, hmuhchian pawh a har hle. Thumal inang reng awmzia inzul em em, mahse thil pahnih inang lo em em sawina a ni si a. A hma kha chuan Nu leh pa sawirem hmanga kutsuihna chungchang a sawi a, tunah erawh chuan Lehkhabu, Autograph phektin chungchang a sawi tih ‘Laisuih tuahrem khar tin hawngin’ a langchiang hle a. Heti taka miril anihna hi chhuichhuah anih chian hian a ropui zual zel zawng a lo ni e.

Autograph phektin ten a hringnuna ropuina an chan vanglai, hringnun hlawhtlinna an tarlan a rawn sawi lai Philosophy han rilzia hi chhut ngun ngai tak a ni.

Hringnun Hlawhtlinna chu Hringfa hausakna leh ropuina lamah in nghat lovin midang itsikna nei lo, huat nei hek lo, induhsak tawn taka tupawh an len dial dial theihna nun chu a ni si a. Helai a hmufiah lutuk hi a van ropui ngai em!

Laisuih tuahrem khar tin hawngin
Biahmâng thu tin zai ang hril e;
Hei ang renga than ngur hlan hi
Ka hringnun hian tawng leh ang maw?

Chuti taka hringnun hlawhtlinna chu kan hmufiah lovang tih a hlau em em a ni. Helai, Hei ang reng a than ngur hlan hi, tihlai Philosophy hi rei ngial ka ngaihtuah hnua ka hriatthiam chauh a ni. A hla thu hi Zirsangzela Hnamte Hlabu a mi lakchhuak a ni e.

A-i emaw - A eng ber kher nge, a eng emaw
Bawmthir - Thirthingrem, rangva a siam hmanlai mi kha.
Biah mang - Thu tha leh duhawm
Biahthu - Inbiakna thu
Chun - Nu
Ro - Thil hlu
Kham - Dal, tawksir
Laisuih - Lehkhabu,
Ramloh - Ramhnuai, ngaw
Rel - Sawi, rorel
Hai ang tar lo- Upa lo/chul lo
Sial ang lei - Thil lei
Sikpui - Thlasik
Siahthing - Thingsia
Than ngur - Hlawhtlinna, hmingthanna, dinchhuahna
Tuahrem - Siam rem, rem fel, kutsuih, sawirem
Vahkhuai - Khuaivah
Zai vawr - Hla hrang hrang sa

Suihlunglen by C.Vansanga

He hla hi chai ka chakna a rei tawh hle. Chhan pahnih a nei a, pakhatnaah chuan a hlarua hi a har hle a, a nalh ka ti a. Pahnihnaah chuan heti taka lunglenna a phuahchhuak thiam hi a ni. He hla hi Dokamlova phuah a ni e. A thluk hi lungti leng lutuk mai a ni a, tawrh a har hliam hliam teh a sin!

Tuar thiam a har ka suihlunglen,
Hmangaih par lawm a rei lo em;
Engtin lo tuar i maw lunglen,

Aw a na, tuanna tlang a dang tawnnni awm si lo;
Ngaiin ka au che, mahse dar ang tawn nan kar a hla,
Nikhumchhingpa val lunglen, iang hian e;
Nang ngai reng hian, Nghaki leng iang nau ang ka lo tap.

Chang khatna a tlar khatna han ngaihthlak phat atang hian he hla siamtu lunglenzia hi sawiin a siak lo tih a langchiang lutuk! Chu a lunglenna chhan pawh a duhber nena an hun hman chhung tawi luat vang a ni tih hai rual a ni hek lo!

Engvanga chu hmangaih parlawm chhung chu reilo em em nge a nih tih pawh chu khaw khata cheng reng thin kha, chhan eng emaw vangin tlang hranah a hmeichhia zawk hian a pemsan tih a chiang hle si a.

Kar hla atang zawngin khaw khat chendun lai anga a in auh eih mai mai theih si loh kara Awithangpa ang maia a inchan hi a va awm ngawih ngawih em. Nikhumchhingpa tia Awithangpa hi koh a ni bawk a, pa a zawnga lungleng thei ber mai, a lunglenna hlaa chawia nalh lungrun lungkuai taka a lunglen hla hril thin a ni a, he hla phuahtu hian intehkhin tur a va hre nalh em aw!

Awithangpa khum zakin zuk han lungleng a maw le! Nghaki leng ianga nui dun her her thin kan thu leh hla kha her danglamin Nghaki leng iang a tap ta ngawih ngawih a ni! Duhber ngaih luat avanga insumna tel hauh lova tah buak hawk hawk zawng a mawiin a duhawm riau si a!

A thar zel thin nang ngaih lai hi, 
Hmangaih nunnem tha sensiri;
Cho har thuva ianga nunnem leh nuimawi,
Hlim thing ang sirah ka bel, zawl har di lenmawi;
Ka suihlunglen a cham in runah,
Rengva kul biahzai relin zarva leng;
A sawm e chiar nghian an, kei ka sawm tleitiri khiangawi nan.

Tahna avanga lunglen kiam ta awm ngai em ni? Nitin maia a then tak a lungdi a ngaihdan han duhawm leh pek zia hi aw! Hmangaih nunnem tha sensiari han tih hian a lungdi a va han sawifiahin, a thinlunga a sakruang thla a nemkai chu a va hmeltha tehlul em!

Chuti maiin a lungdi nihna tarlan kawngah duhtawk a la ngah mai lo! Thuro ang maia nunnem leh zaidam niin a chhuah ta hial a, chuti anih hrim chuan he nula hian he hla siamtu hi a nghilh mai mai bik ka va ring lo em!

Awmngaihna reng a hre lo! Tlangtin mualtin a chuan phak a chuan a, chung hmunahte chuan a nula, sihhnipna reng reng nei lo leh fel, zawl har di lenmawii ngei mai chu a chanchin a han hrilh ta a. Thing hlim hnuaiah thuin a ngaihtuahna zawng zawng luah khat tlattu anihzia zak hauh lovin a puangchhuak ta a ni.

Ka suihlunglen a cham in runah tih hian a hril zovin ka va hre thin em! Kha leh chen zantin phur taka a va len thinna, a sulhnu chambang bak hmuh tur awm tawh lohna hmunah chuan a hmangaih ber a ngaihnate chu riang takin an chambang lungleng a ni si a!

Vakul hi Savate Lal tia kan hriat a ni a, zarva erawh Vazar kan tih hi a ni ang. Vakul bul hnaia Vazar lo awm thin a han hmuha, amah leh a bialnu a hmehbel chho mawi fahran lutuk mai hi kan hmuhhmaih ang tih ka va hlau em! Hlim fahrana chung sava pahnih an han chiar dun, inlem vel ang chiah chuan a bialnu pawh a nupui atan a sawm ta a ni si a!

Chungmu iang lenthiam i la aw,
Ka chuan ngei ang in run sumtual;
Huiva iangin hram thiam i la,
Zoawitu sang thing lera'n ka au nang che;
Riakmaw va lengin maw zankhua lo tlai kai nan run a vai,
Thing tin tanglai a dil iang in;
Chun nunnem, kaina va dil ve la anka tui ang dam mi hawn rawh.

He hla siamtu hi a va duhthawh ngawih ngawih em aw! Lunglenna vawrtawp chuan duhthusam nun a kengtel thin a. Vansangah Mu angin han thlawk del del ila, ka duhtak-i awmna hmun ka han kal tur. Vahui ang maiin hram mawi thiam ni ila, thing ler tawp atanga nang ngaih hla ka sa tur a han ti ta a, a len hian a leng vawng vawng em a ni!

Riakmaw sava hi tlai lama savate an tin dawn hian belh tur thingkung a vai thin tih kan hria a. Chutiang chiah chuan a pian a seilenna khuaah ngei chuan lungdam tak leh hlim taka chuankaina a hmuh loh zia a sawichhuak mawi em em a.

Riakmaw savain ramhnuai leh dai a thingtin hnena riahna hmun nuam leh him a dil ang chiahin a Nu hnenah ngenna siamin chutiang ang taka ka duhber chenna hmuna ka lawi ve theihnan va kal ta la, anka tui ang dam, hlimna leh lawmna thlentu ngei chu mi hawn rawh aw a ti ta a ni.  Thing tin tanglai a dil iang in tih hi a nalh lungrun hi ka ti a ni!

Kumtluang par ang vul zel la aw,
Hawilopar thliak la zaleng dang zawng tan;
Awmhar nau ang tahlai ka bang nang e,
Rinawmin lo awm la, danten tawnni a her leh ang a;
Biahzai tluangtin hril dunin,
Lendun zai i relve tawh ang;
Aw aw lenghermawii,
Min la ngai ve che maw?

A thunawnah hian duhsakna a zawnga duhsakna fet ber mai, mahni hmasialna a khat tlat, mawi duhawm em em si a chhakchuak ta a! A lungdi hnenah chuan amah lemtu zawng zawng hnenah Hawilopar lo thliakin an lam lo hawi lul suh aw. Chuti anih chuan nang ngaia naupang ang maia ka tah thinna hi bansan zai ka rel dawn nia, tiin a han chham khum ta a.

A bialnu chu rinawm takin lo awm se, engtik emaw chuan an la intawng leh ngei ang a, chutih hunah chuan hlim takin thinlunga thu leh hla an kawl zawng zawngte la inhrilh dunin laitual an mawi ve dawn a ni tiin ngaihtuahna duhthusamin a han chhu zui zat a.

La a zawnga nula fel leh nalh ber mai Lenghermawii chuan a la ngai ve ngai ang em le?

Lawm zel tang e by Zirsangzela Hnamte (L)

He hla hian tukin chu lam hla taka thian ngaihawm em emin min rawn zawngchhuak a, titi zai kan vawr dun ang mai hian min rawn nangching a. Ka ngaihthlak chian poh leh hmangaihna hi a lo va ngenngawlin a nun a lova tlawm chiang tak em aw, ka ti leh vawng vawng thin! Zirsangzela Hnamte em em hi chu tu’n an chhing zo ngai dawn lo a lo nih hi!

Hlim taka laitual an lendun lai hun leh hun hlimawm ber an chendun lai nite khan zamual an liam tawh. Hmangaihna erawhin mual a la liam si lo! Hmangaih nun khawhar tawp chuan ngenna a zawnga ngenna ngenngawl ber mai a chhamchhuak ta!

Aw vawikhat tal intawng leh i la,
Hlimten laitual ka len ve nan;
I anka nem vawikhat chauh tawng i la,

Vawikhat chauh a ni a hmangaih thin hmel hmuh a, a nui hmel thlir a, a tawngkam mawi a tih em em thin ngaihthlak a, a sakruang a chul nin theih ngai loh han thlek leh a dil ni! Nimahsela, a hmangaih thin nia a hriat, nunnem zaidam ber mai khan a zia a lo thlak ta nge, hriatchianna chu hriatsualna zawkin a lo chawi thin, a dilna tlawm tak chu rawng tak leh thip taka hnawlsak a lo ni ta!

Tia ka dil a thlawn mai maw lo ni?

Zawhna a zawnga zawhna zawh chakawm loh tawp a zawh a ngai zui ta! Kum tam lemchanna nun em ni a hmangaih ber hian a lo hmanpui a, tawnhriat duhawm zawng zawngte pawh inlemna der mai mai em ni tih zawhna chu chemte luzuma tisa nem lai vih ang sawk sawk a na, thihna em thlen si lo a va ni chiang em!

Thuva ianga zaidam nunnem, 
Nia ka lo hriat thin che kha;
A der mai em lo ni bawihte,

Ni, a hmangaih beri kha zawng hmeichhia a zawnga hmeichhe nunnem ngilnei ber, thawk a lak zawng ngawt pawha inthlahrung mi, a tawng zawnga zah vanga sen ap ap thin, a thlarau chena zawiawi leh ngaihnobei, mi pawisawi ngai reng reng lo kha a ni si a! Chutiang mi chu misual tawpkhawk, nunrawnnaa khat anih zawng a ring thei mawlh lova ni.

Ka thinlai ril hian a ring thei lo!

Rin theih lohna nun chuan Ngenna ngenngawl lo chhuah chhan hrilhriat chu a tihmakmawh a ni tih a hai lo, a hai mawlh lo! Kumpui tal tawp duhtaka a lo chul tawh hnu, hmangaih thumawi tinreng hlan tawh, a hringnuna tawnhriat duhawm ber a la tih fan chu vawikhat chauh han hmuh leh a chak em a tin a ni zawk.

A hnena lo kir leh a, an tunhma hun anga hmangaihte laituala hlimtawp vawrpui zawng a beisei ngam mawlh lo ve. Hmangaihna atanga lo chhuak mahni inphat a midang dah chungnunna, duhsakna tinrenga thuammawi, ngaihsakna tinrengte a cheimawi hmangin thenna thu chham chhuah a tum a ni zawk si a! A ngai thiam lo palh mai mai zawk a ni, a demawm mawlh loh!

I ngaithiam lo a ni e, lalnunnem,
Lam ang let an ka beisei lo che a;
I lungdumtu ka tlin si loh chuan,
Hlimtea then ka tum zawk che a sin.

Hmangaihna chu insumtheihna tawp, dawhtheihna thuk ber, chhelna huaisen a thuam ni thin mah se lunglenna thlipui hrang lakah chuan a chan a tha thei ngai mawlh lo! A chak lohna bulpui ber pakhat, a hmelma kumhlun a tukdawl zawh ngai loh Lunglenna Hripui chu Hlimtea then a tumna chuan a kengtel tih erawh hria se a va duh tak em!

Kei zawng lunglen tuar tur reng hian maw,
Khuanu’n mi duan a lo ni e;

Zawhte pawh a hram a hram chuan pum puarna a hmu thin a, Ui pawn ek thing a tawng leh nge nge thin. Mipa anih anga hmeichhia tawng tura Pathianin a siam chhan ngei pawh mawhchhiat chakawm a tihna lai takte hi na ka va tihpui em! La dang han tawng thin mah se, hmangaih liamta nena khaikhinna lo thleng thin chuan mittui a ko chhuak a, Aigupta hripui ten Aiguipta mite an sawisa rethei ang maiin a tawn thar apiangte chuan an sawisa ziah thin a ni si a!

Hmangaih lungdi tawng thin mah i la,
Ka tan tahna mai an chang leh thin!

Thlahna thuchah hnuhnung ber hi hmangaihna atang lo chuan a lo chhuak thei ngai lovang! Hringnun thim vanglai ber, tawrhna chhumpui an chhah vanglai, tahna mittui a buaka an buak hawk hawk lai ngei chuan Hmangaihna chu Hmangaihna anihna a lo lang chhuak a, a eng zungzam mawi lutuk lakah tu hringfa hi nge chapova inluling thei ngai ang le?

Kei zawng hle lai chang hian William Shakespeare a Sonnet hmingthang ber a khum lohna ka hre lo va, John Keats a Love Letter hmingthang ber berte aia an ropui lohna ka hre mawlh lo a ni!

Aw le i lungdum tu ngei chu,
Suihlung siin lo pawm ta la;
Ka hmangaihna vang che hian maw
Hlim ten i len chuan lawm zel nang e.

Collection of Blank Verse Poetry for C!

1. For Thee My Verse C!

Engkim ral hun a lo la thleng dawn e,
Thlarau nei tawh phawtte tawpna hunah;
Lalte ropuina vaivutah changin,
In ropuina ngetin a kerchhiat a;

Hmelthatna pawh rose par thliah hnu iang a,
Mawina leh itawmna reng nei lo va;
Mifing finna leh mimawl atna pawn,
Hlutna reng an neih loh hunah chuan;

I tan ka hlahrilin awmzia reng reng,
Hlutna nen an nei tawh dawn si lo va;
I mitmeng la, i thinlung tivar rawh,
Lungtenawm dawtthuleng tinreng lakah;

Hmangaihna ngenngawl thutaka thuam chu,
Mawilo takin i hnungchhawn reng ang maw?

2. For my verse speaks thee C!

Ka duhtak thinlung pangpar huan mawi chu,
A hual velin parmawi rimtui an leng;
Hriatrengna par duhawm chawm seilen nan,
A mittui thianghlim a surtir thin a!

Chung hmunahte chuan hlimten nui hiauva,
Zal chang ni ten parmawi an parvul thin;
Hmangaihna par rimtui fawn vel changin,
Vanram chu leiah a rawn insuan thin!

Khawvel beng hriatna chuan hre mawlh tehse,
Hmangaihna a awm ngai anih si chuan;
C, i tan ka hmangaihna ka hlan ang,
Hmangaih vanga pachhia an awm em ni?

Nang chauh hian a ni ka thinlung ril ber,
A ruala phut ran muantir thei awm ni!

3. Dearest C. . . .

Tlangvalte hmelthatna chauh hi zawngin,
Hmeichhe atna mit lakah bak;
Hnehtu nihna a chang thei ngai lo va!

Tlangvalte puitlinna erawh hi chuan,
Hmeichhe finna thinlungah zawk;
Hnehtu nihna damchhung 'tan a chang thin!

4. C, My Verse For Thy Soul!

Mi tam tak ten an chhiar theih tur atan,
Ka nunphung leh mizia ka pholang lo;
Ngawichawi tak nunphung nei mi ka ni si,
Phungthlukna nazawng ka ngaina hek lo!

Tichunga i laka ka nun ka phawrh a,
Phungthlukna nen tawngkam ka cheh si chuan;
Ka tana mi chungchuang bik ka tih te,
Zingah i chungnung bik ka ti a ni!

Chaklohna tinrenga thuam ka ni a,
Tahna ruamah ka cheng ve fo bawk e;
Ngui taka awmchang ni ka ngah a,
Hmangaihnaa hliamin ka awm tawh si!

Mahse hlimna chu ka lak atanga,
A bo hlen ka phal ngai dawn si lo va!

5. C! Thy Smile An Angel's Smile!

A aw chu nipui vanglai siktui luang,
Chawngtinleri puantah hlim nuithawm ri;
Ni thlar ten an chhun tlet sep sep iang a,
Chhawlhal nunkhaw nawmna thlen thei a ni!

Van phaiphuleng tum ri iang a nui mawi,
Fawn riai riai Zothlifim leng kara'n maw;
Dam hlutna chu nipui vanglai ber iang,
Thlasik vanglai thawm ang a nasat ni!

Arsi ten enna hlohva kawng bovin,
Turnipui lumna rial ang a daih a;
An kuang pela tuifinriat tuite lam,
Khawmual pana an insuan hma loh zawng!

Aw nang khuavang thalbe-a chawm seilen,
I sala tang kumkhua tur ka lo ni!

6. Who Will Believe My Verse C?

Chhuan lo la awm tur zingah tu chuan nge,
Ka hlahril hmufiah a hrethiam ang ni?
Kha khuavang hnute khala chawm seilen,
Lasite fanu enchimloh hmeltha.



Hei ngei hi maw lawng sing rual tirlui a,
Troy khawpui vaivuta chantir vek tu;
An sawi Helen-i aia chungnung zawk,
Tiin i chungchang thu an la hril ang.

Buaina khawvel hmuh hreawm tak kar a,
Lei tlafual mawitu van pangpar hmuhnawm;
Duhawmna tinreng nena pheilai vawr,
Tiin i chungchang thu an la hril ang.

La a zawnga nunnem thianghlim ber chu,
A thlarau chena ngawichawi duhawm thin;
A che hlek hrilhhai hmelhmang zahawm chu,
Tiin i chungchang thu an la hril ang.

A hmela inchhuanna hnuhma awm lo,
A mitmenga chapona zia awm lo;
A sakruang khuhmawi nan tlawmna puansin,
Tiin i chungchang thu an la hril ang.

Pathiante meuhin amah cheimawi nan,
Chung si-arte enna an hlihthlak chu;
Van tawtawrawt ianga nuimawi thin,
Tiin i chungchang thu an la hril ang.

7. Mine Heart's Blind, C

Siamtu'n hringfa thinlunga hmangaihna,
Naupang awmhlei ianga a duan lai khan;
Suangtuahna fim reng a bilh tel lo va,
Finna thinlung lah a chhawmtir hek lo;

Hmangaihte bak hmuhfiah theihna mit pawh,
Vuah tel nachang lah a hre nahek lo;
Tawrhna lo thleng thei hmuhfiahna thinlung,
Hei pawh haihawt takin a hmaihlui si;

Tawnsabawpa penchhuah ngamna fuke,
Duhsak takin min pe lawi si a maw?
Beiseina thinlung siam ting si hian e,
Beidawnna laka inthiar fihlimna;

Chumi kawng erawh a siam hmaih lawi si;
Hmangaihna hian mi bual a zo ta e!

8. I C-rave for Thee!

Nang, lei hreawma pangpar vulmawi ber,
Nang vanga ka mit leh thinlung indo;
I sakruang mawina ten mi hnehna chu,
I thinlung luhlulna ten pawlh lo se aw!

Ka mit riltam purchawkna duhawm ber,
Ka thinlung hnangfakna ni hek suh i;
Ka hmangaih ka mithmuh a mi chuan,
Ka thinlung ruaichaw mi hlui lui lawi si!

I mi lem lohvin ka huaisar lo ve,
I mi koh lovin ka chhawn ngam lo che;
Darkar bi tiamin hun ka vawnsak chia,
Darkar bi bawhpelh ka hlauh a zual si!

I thinlung duhzawng mi hriattir rawh khai,
Ka thinlungin chak takin zawm rawh se;
I thinlungin mi phut chu sawi rawh se,
Ka theihnain lawmin a chhawn nang che!

Hringnun Literary Blank Verse

1. Hringnun khawvel tunlai takah hian,
A hmei a pain ka hmangaih che;
Ti a anka inhlantawnna chu,
Chilchhak zuai paha 'I dam tha maw?'
Tih nen a hlutna a inhen reng!

2. Sum leh pai hausakna hmangin,
Hmangaihna lei theih loh mahse;
Hmangaihna ngena indawrna,
Tih hlawhtlin kawngah erawh chuan;
Nasa takin thu a sawi si,
Aw kei mi rethei ve tak hi;
Ka va riang chungchuang tehlul em!

3. Midang rinchhan lutuk suh ang che,
Nunkhua a thim tak tak tawh hi chuan;
Mahni hlim meuh pawn hmanhmawh takin,
Min tlanchhiatsan duh tak hial thin hi!

4. Mi rilru zau tak nei mite hian,
Midangte lakah an rindan leh;
Pawmdan chungtlak chiam an tum ngai lo!
Hringzun zia leh hlimthla tinrengte,
Mahni nuna pawm thiam tlat chungin;
Midang sel lovin an nung mai thin!

5. I lei kum chhiar hmangin mi puitling,
I nih leh nih loh chhiar dik mi a ni lo;
I thiamna an tehdan atangin,
Mifing i nih tehfuh theih a ni lo;
I chungchanga thuthang lengvel ten,
Tu i nih an hril dik ngai hek lo!

I nihna dik tak chu i thiltih,
Langchhuak atanga teh mi a ni si!

6. Hringnun puitlinna dik tak kan tih chu,
Thinlung natna tawp min thlen chang ni a;
Engvang nge ka chungah tianga a tih,
Tih hriatthiampui tumna zawk neih tlat a;
A chunga natna thlen ve loh a ni!

Miten i chungchang thu an sawi thin leh,
Sese-a thu an thehdarh thinte nen;
Nuaibo leh tihtawp theihna i nei lo,
Nangman engtin nge i lo dawnsawn dawn;
Tih erawh i thlak danglam thei si a!

7. He khawvelah hian mi chi hnih an awm,
Mihring zatve te chuan sawi tur tam tak;
Nei thin mahse an tan sawi rem lovin,
Ngawih chuhin an ka reng an ang ngai lo!

Mihring zatve dangte erawh chuanin,
Sawitur tul reng reng an nei lo chung pawn;
Keipui koham riltam vanglai angin,
Bengchheng takin an ka an ang reng thin!

8. Hringnun khawvel ram zau cham diaiah hian,
A hmei a pain phak ang tawk tawk leh;
Pukchawp ba tlakranna nen incheiin,
Sakruang tuam mawi eng ang thin mah ila;

Hringmi zinga nunchang tuitang lo leh,
Rilru chhiat rukna nei mi tenghnengte;
Hmaifang leh sakruang cheimawina hmang a,
An nihna dik tak thup theih a ni lo!

9. I thinlung zawng zawngin hmangaih zir rawh,
A nunphung leh nihna, mi chhun na thei;
Chungte pawh chu lungsi takin pawm rawh.

Mi tinin Rose par a mawi an ti thei e,
Nimahsela, mi tlemte te chauhin;
Hmangaih takin a hling nen an thliah hi!

10. A chhan leh vang awm hauh lova,
Mi tuemaw ngainat loh emaw;
Ngei ruk tlatna thinlung neih hi,
Thiltih awm tak a ni thei e;
Nimahsela, chumi vek chu,

A hlutna tihhniam sak emaw;
Amah zahna reng neih loh leh,
Hrilhhai tawpa siam erawh chu;
Englai maha tumah rengin,
An tih ngai loh tawp tur a ni!

Tu Nge Hneawm Chu?

Mitin mai hian Politiciante selna tawngkam an chhakchhuak thin. Diriamna feikibar an khawh khum a, hmuhsitna chemtumin an sat sawk sawk thin. Felna chhete an neihve chhun ang angte chu an fel lohna hmangin kan hmuh kan a, dik taka an thiltihve chhun ang angte pawh an dik lohna avangin kan hmu duh lo lui thin. Democracy ramah mipui chanvo a chhiat a, rethei an pun a; kawng engkimah harsatna a pung anih chuan mipui phun thawm a so bawrh bawrh thin reng a ni.

Anih leh khawi atanga Politiciante hi lo chawrchhuak nge an nih le? Van atanga rawn tla thla an ni teh ngawt lo va, thu tak tak hamda kaltlanga rawn piang lah an ni hek lo. Chhungtin leh nu leh pate atanga rawn chawrchhuak an ni zawk a. Siamtu neia lo piangchhuak niin chhung tin, sikul tin, kohhran tin leh sumdawng tin te atanga mipui kalkhawm ten duh taka an aiawh tura an thlanna atanga lo piang an ni zawk. Chuvang chuan kan politician te hi hneawm an nih ngai chuan mipuite aia hnenawm an awm chuang lovang.

Mahni phutawk Roreltu nei tura Pathian meuhin ziaka thupek a dah chu tun thleng hian hmuntinah a la dik ta zel a. Rual u zawk leh mi hmasate khan kei zawngin Politics leh Indona chanchin ka zir a ngai si a. Chumi a zarah ka fanu ka fapa ten Mathematics leh Philosophy an rawn zir thei chauh ang a. An fate pawn Maths, Philosophy, Natural History, Architecture, Navigation, Commerce leh Agriculture zirin; an fate lehchhawng ten Painting, Poetry, Music, Statuary, Tapestry an zir zel theih nan kan zir hmasak a ngai a ni lo ti ni se ti em hian kan Politics khelmual hi a mawlmang lo tur!

Chhuanmang lam kan pan mek laiin chhanchhuaktu kut chak tak chuan a chakna dik taka hman tangkai tumin hma la mah se, ram khaihchhuahna leh hmasawnna hna thawk turin mipui ten thuneihna pek an tum si lo! Political Party thar diai din turin mipui ten anmahni sawp rethei a, an chanvo chhuhsaktute chu an la duhsak tlat si chuan hneawm berte chu mipui an ni kumkhua dawn tihna a ni.  Ram tana thalai rual, mithiam chungchuang intelkhawm, roreltute thuneihna hman dik loh tarlang a; rorelsaka an awm theih nana theihtawp chhuahtute lam kan huat a, kan ngaihsan hlek loh chhung chuan Politician te ni lovin Mipuite hi a ni hneawm ngawih ngawih chu ni!

Rorelna dik chu luipui angin luang rawhse tih inziakah hian Roreltu dik leh fel, tha leh fing thlanchhuah hmasak a ngai tih thuruk a awm a. Kohhran Upa, Rawngbawltu leh Pastor te lamin chu chu an hre duh si lo! Thalai rual, Pathian faka chawimawi a, an theihna zawng zawng hmang mek intite pawn an hruaitute mawl ruk tlatna chu chhawm nungin an hnung an la dawl zui bawk a. Mi dik leh fel, mi huaisen an rawn chhuak tak tak ang a, thuneihna an kutah peka awmin chung mite chuan min rawn mualpho dawn si a, tih hlauhna thlarauin anmahni a man anih ngawt loh chuan Pathian Thlarau Thianghlim hian anmahniah hriatthiamna a pe lo tawp tih a chiang a ni! Hriatthiamna tak tak chu hriatna a taka hmannaah a famkim chauh a ni si a!

Ram chu a chhiat lohnan a dai theu turin Lalpan mi a zawng mek tih sawi sawi a, mawi tak taka sa chung hian dai theu ngam rawn chhuak apiangte chu Thlarau mit delna hmangin an hmuthiam lo zel a! Political Party hi ram eichhetu ti chung siin Political Party behchhan lo hnenah rinna nghat ngam lo tawk lekin rinna lama mi huaisen chanchin an sawi thiam ngaihnawm tawk lek a! Kelkangah anmahni leh an beramte nen inthawina hlanin Harh Tharna chang an inti a, Bible chang tihdikna chu anmahniah a awm a ni tih hre lo tawk lekin a harh lekfang a ni si!

Tlawmngaihna hmachhuana Pawl lian ber pawn Kristian nundan tha ngaihsan chu a taka lantirin Kohhrana mipuite sukthleng ang chiah an pu a. Ram leh Hnam Humhalhna chu Roreltu dik leh huaisente kutah nghah chi a ni tih kan hrethiam duh bik hek lo! Ram boral mekna hnukpui thleng pha lo, pawi erawh ni si lakah chak takin hma a la thei tawk chauh anih hi! Chumi kawngah chuan a kalhmang a dik miau loh avangin hliam an nei zut a, selna lakah an fihlim hlei thei si lo. A titu tur ni lovin thuneihna inpe chawpa thiltihna hmunah chutiang chu a thleng chamchi thin tih an hai der lui a, chutah chun an tan hlawkna a awm tih erawh an hrechiang hle a ni!

Ni lo! Hneawm, ninawm, khamawm, ngeiawm, huatawm, veiawm, zahpuiawm an awm anih ngai chuan kan Politiciante ni lovin Zoram Mipuite hi an ni zawk e! Rinna vawitam an nghahna ten an rinna nghah zat zet an phatsan chung pawha inthlak danglam duh chuang lo, insiam that tum reng reng lo an ni si a!

Luahloh Run by Zirsangzela Hnamte

Chu Jeep tawng tawh taka pa pakhat, leilung dana lungleng thei em em mai chuan ngaihtuahna ding fahran maiin an zinkawng kama hnim hring phe zut zut chu ngawi rengin a thlir reng a. Kawrchung rawng pawl da lam tawh a hak hnuaia a Kamis var tial hak uk dal tawh tak leh a Jeans kekawr dumpawl zuih tak mawi taka Beatle shoe a bun leh a kawnghren savun chuar khawk niah mawi tak maiin a sam chuan a beng a khuh thak a. A mitmeng hmuh theih hauh loh a Sunglass dum bun phenah chuan eng nge a ngaihtuah tih reng a hriat theih loh! A hmuihmul leh khabe hmul buang thang kara a hmuiah chuan nui hmel ni lovin khawhar ngawih ngawih nun zu han lang hial a maw le! 

Thlasik lai anih avangin khua a vawt tawh hle a, zanriah ei hun hnaih tawha Khawzawl dai an thlen lai tak chuan kawngkama buh an lak zawh tawhna hmun bul lawka In ram pakhat lo ding an tlan pelh dawn lai tak chuan chu pa chu vawilehkhatah a te thawt a! A chuanpui ten mak an tih em avangin rang taka chhuanlam siamin zunram thiar a duh thu a sawi ta a! A zinpuite chu an chhuk sap sap a, mahse chupa chuan zunram thiar reng a ngaihtuah lo! Chu kawngkama In pakhat lo ding sawp niah chu a thlir ta ngawih ngawih mai a ni..................................

Chu hmun chu Buai laia Khawkhawmna hmunpui pakhat a ni a, chu hmunah ngei chuan a ni Zofate manganna hmunpui, kumkhuaa dai ngai tawhlo kha a lo thlen ni! Khaw ram a ni tih hriat theihna tur sulhnu hmuh tur a tam em em tawh lo! Chupa mit la bertu erawh chu In ram, meiin a kan avanga ut khawro ruam tawh, Ban ril bak engmah hmuh tur awm tawh lo chu a ni. Chupa thinlungah chuan zawhna chhan sen ruallohte chu Furpui ruah ang maiin an lo haw zut zut a, Ama nun a chhui kir vawng vawng a. Khawlkhawm a zawh hnu khan engtin nge kan pipute kha an inthen tak hlawm a, khawiah tak chuan nge maw an kal darh tak hlawm ni? Hla lungrun leh lungkuai lutuk, hringnun thawnthu lungchhiatthlak em em chanchin chu a lo piang ta a ni! 

“A khi chhak zo bawm romei zing riai, Zokhawsang lentu chawivel ah khian; Thiah loh buk thlam iang a ding liai e, Chhawlthing hnah nem te bawm chi chiai in” - Chupa rilruah chuan suangtuahna hlimthlate chu darthlalanga kan hmel kan hmuhchian tluk zetin an rawn inlar chiangkuang ta a. Khawchhak tlangsang pui pui kara romei zam chiai mai chu a thlir vawng vawng a, a lungleng lutuk chu khawvawh vang ni hauh si lovin a mur ta sung sung mai a!  

He hla phuahtu hian a suangtuahna ram pilril takah chuan min hruai ta vawng vawng a!

In ram lam chu an hawi leh a, chu In chu sak anih hlimchhawna chhungkuain lungsi taka an luahlaia hahchawlhna In duhawm anih zia a hai lo! In leh lo tha ber berte chu hmanraw changkang ber ber leh tunlai bungraw tha ber bera thawm ropui an ni lo tih a hmuchiang em em a. In leh lo tha ber berte chu Thing leh Cement leh rohlua cheimawi chawp ni lovin In luahtute Thinlung hlimna intawm atanga lo piang a ni tih pawh a hai bawk hek lo! 

Tunah erawh chuan enkawltu neilo tih hriat fahran hian tlak lam hawiin awn takin chu In chu a thle nghial tawh a. Zamzo leh Sappui leh Derhken par chul tawh, an parmawi hmuh tur awm lova an hlimthla chauh hmuh tur awmte chuan thlam chung leh bangte chu an bawh chiai chiai bawk a. Thlam leikapuiah chuan Rimenhawi par chuai tawh te pawh an bawk rem hle tih a hmuh hmaih mawlh lo! 

Vawilehkhatah Pangparte hi an chuai mai lo va, nimahsela parmawi chhan an neih tawh lo va, Siamtu hringfate hlimna thlen tura a siam chhan an bawhzui theih tawh loh chinah erawh Hringfa liam rualin an chuai ni maiin he hla phuahtu hian zuk hmu hial a maw le! 

“Zankhua a tlai in lengzawngte chuan, Runin tap tualah senmei an chhi; Mahse chu run ram thim riai ah chuan, Naunawn aw rawl reng a thang ve lo” - Pa berin thlansa phulkaiin phur tak maia ban khur a chawh lai a, Nu berin naupang awi paha pa ber mamawh a lo phuhruk lai a, an fanu nula ber hova an fate lo chiar nak nak tur chu a mitthla-ah chiang takin an rawn lang thar a. Hringnun mawina chu lungrual taka thawh hona, hlim taka nuih za-na avang lo thleng a ni tih reng a hai lo!

Pa berin a thawhrim rah senga Favang tlai ni nema chhungkuaa chu In an luah tirh chuan Nu berin tapah mei a nun khu vung vung a, maian bai vil paha hlim taka dap chhuata an fanu neihchhun hova naupang infiam ri chul maite chu ngaihnawm ti takin pa ber chuan chhuata thu thluang duai pahin a ngaithla dauh dauh hian a va ring tehlul em! 

"Hringnun khawvela kan chakna phuhruk tute hi,
Insengso tak taka kan neih an nih laiin,
Hringnuna lungawina min thlentu tak takte erawh,
A thlawna kan neih an ni si thin - Hmangaihna, Hlimna leh Nuih"

Mahse chu hmun tlan pela Khaw hnai ber an luhlai chuan khua a lo hnim tawh a. Chu in ram hmun an pelh dawn lai chuan tlai lam zanriah ei a hnaih tawh avangin a suangtuahna a vak kual nasa lutuk tlat! Chu In ram chu a reh hian a reh vawng vawng a, Nu ber chaw chhum mei nun thawm hriattur pakhatmah a awm tawh lo va, naupang hlim thawm lamin a reh hian a reh vawng vawng a ni si a! Tun hmate kha chuan chutiang chuan an khawsa lo, Hlimna chu khawiah nge a liam tak a, lawmna thangri pawh khawiah a ral zawh tak ni le?

“Hmanah chuan hlimte’n laichhuat an maw, Siali hel vala chham ang zal e; Tualvawk rawl so ri bawharkhuan nen, Chiar nghin nghian run kha a chul zo ta; Sawnni awm thei lo runin khartung, Senmei dawhtling pawh rial ang dai e” - An tunhma hunah kha chuan Zanriah an eikham chuan chu Khawkhawmna tlang mawitu tlangvalte chuan tihtur dang em em an neihloh avangin nula awmna tiin chu Run tlawm tak mai chu an pan sang sang thin a. Nula awmchhun ber rimin chhuatah an thu ther fung hlawm a. Nula in Vaihlo zial a lo zial lawkte chu tui ti taka pak khu luih luih chungin chhuatah an bawk a, titi an vawr suau suau anih kha! Nula ber pawh chuan tlangvalte titi chu a ngaithla kham mawlh lo! 

Chu In hlutna chu a va hmuchiang tehlul em!

"Hlutna nei chin reng reng,
Hmuh theih leh hmuh theih loh thlengin;
Awlsam taka va neih ngawt theih an awm lo,
Awlsam taka neih theih reng reng ten;
Hlutna tak tak an nei ngai si lova"

Vawk chaw chhum so bawrh bawrh pah chuan an Nula rim chuan a thiam ang tawka mawi leh nalhin a inleng tlangvalte chu a lo chhawn ve thin a. An thawm mawi tak maiin Chhiara Ar lo ri nak nak nena inchawih tak maia hlimna leh lawmna parchhuak aia hmuhnawm dang he leiah hian an awm bik lo tih chu he hla siamtu hmuhchhuah taka chu a ni! 

Pa berin a fanu hnenah thu tha tinreng a fah lawk a tin ni, chu nula chuan nunchang mawi tak  nena a Pa thurawn  a zawm ni, 

"I chhingmit mawi chungchuang ngei chuan,
Midang nunah Tha hmuh tum tlat la;
I heh no duhawm chungchuang ngei chuan,
Ngilneihna pai thu chhakchhuak thin ang che;
I taksa pianphung khairual tawk takin,
He khawvelah hian malin i leng ngai lo;
Tih hriatna ril pai chungin i ke chhep thin ang che"

Tunah erawh kawngkapui ber chu nawr tawlh rual lohvin a chhe tawh a, kumkhuaa pawh tawlh leh tawh ngai loh turin khar a ni zo tawh. Tapchhakah lah meivap bak hmuh tur reng an awm tawh bawk hek lo! Thil engkim mai a hmuhte chuan nung tawhlo nun a ni an hmihtir ni! 

“Engvang kher hian maw runram i chan, Awmlai leng hrang in bel che em ni le; Nge tuan tul vang a tlang dang belh nan, Chhungkim darang len i kham zawk le” - Eng nge a chhan, engvang nge, eng nge lo thleng ta mai, khawiah chuan nge, tih zawhna zawng zawng mai chu To ruah inmung ang maiin he hla phuahtu rilruah hian an rawn inzial tup tup a! A rilru ngaihtuahna pawh chu pan hnai la ang maiin heng zawhnate hian an tur ut ut a ni ber mai! An chhungin natna vangin Rihsang mual an liam ta mai em ni? 

Nge ni, Pa berin eizawnna dang a thawh tak avangin khaw dang an pan ta zawk? Chung zawhna avang chuan he hla phuahtu hi ngawi rengin eng dang ngaihtuah lovin a ding ngawi vawng vawng ngei hian ka ring a ni! Amah leh amah a inchhang a, chhanna hnuhnung apiang a duh khawp si lo! Chu a chhan leh vang a hriat loh tluk zet chuan hringnun kalphung, khuannu rorel a chunga lo tla a hriatthiam theih ngang loh chu a suangtuah ta vawng vawng a ni!

“Khuai ang rauhsan run aw nang ang hian, Luahloh run min chan ka rual duh ten; Hlimten lenlai in karlam hla an, Tuanzai an rel ta min ngai loten; Tuan zai an rel ta min dawn lo ten” - Naupang tualchai lai an nih atanga a thian tha ber ber, tleirawl hawklak an nih laia a sual ruk pui zawng zawng, nula rim rual an niha a lenpui thin a thian thate zawng zawng, tingtang nena zan thla eng lawma a zaipui thin zawng zawngte chuan chhan hrang hrang avangin mual an liamsan a, hmun dangah an inbelbel san ta tih a hria a, a lung a awi mawlh lo! 

"Hriau benga lazai thil tlang ang mai hian,
Lenrual ngaihna chuan ka thinlung a vit ngawih ngawih mai!
In tello ka hringnun chu hmuntinah a darh vel chiam a,
A ngaihna hre lo mitmeng chuan thlir reng bak tih theih a nei si lo!" 

a ti ngawih ngawih mai a ni. 

A thiante a thlakhlelh tlukin a thian thate khan an lo thlahlel ve lo em ni zawk? Tuanna mual dang kara biahzai tawnni reng awmlo chu engtin nge a ngaihthiam theih ngai dawn ni? Engmah sawi lova chuti taka awlsam a hmun dang an pansan theih tak mai Dan chu eng Hrai nge ni ngai le? Khaw lam hla takah chuan amah ngai hauh lovin hlim takin tual an chai thei bik ang maw? A hrethiam lo, a hrethiam thei ngang lo! A chunga khuannu rorel thu vuakthlakah lawmna reng a nei si lo va! 

"An awm reng laia thinlunga,
Anmahni ngaih avanga natna lo thleng a ni love,
Nun chhungril atanga bo hlen an nih avanga,
Ngaihtuahna lairil bera an sulhnu cham reng,
Chumi ngaihna avang zawka natna tawpkhawk lo thleng a ni zawk e"

Lenrualte Hmangaihna leh thlakhlehna leh Hritlang khuh ri chuan eng anga thawm zawi pawh chhuah mahse, Haider theih rual lohvin thu an sawi ring a ni si a. He khawvelah hmun pahnih, bik em em an awm a, Tuemaw rilru ngaihtuahna luah veng vengna hmun nuam ber leh Hmun a zawng a hmun him ber A milengin min tawngtaisakna ngei chu a lo ni e. Mahse inngaitlawm tak chungin ti hian ngenna thu he hla siamtu hian a chhakchhuak ta tho a ni.

“Nang ngaih che hi tawrhna a ni si maw?
Tawrh ai chuan ka ngai lo mai ang che,
Tawrhna chu nang ngaih loh vang che-in;
Thlasik anga khel lovin a lo thleng tho si maw?
Chuti anih si chuan In ngaihna chu tawrhna,
In ngaih loh pawh tawrhna tho a ni tihna em ni?
Thinlunga hlimna chu nang ngaih avanga lo awm maw?
Chuti anih si chuan hlimna chu tawrhna a ni lovem ni?
Tawrhna chuan hlim lohna a thlen a ni lawm ni si?
Chuti anih ngai chuan,
Hlim lohna chang tur chuan ngaih che ka ngai tihna emaw,
Tawrhna chu ka ngaina tihna emaw,
Hlim uchuak lutukna avangin tawrhna a lo thleng tihna a ni ngei ang!”

In ram chhe ve tawh tak mai hmuh avanga ti teh hrepa hla mawi leh lungkuai rawn piang hi zawng, a ngaihna ka hre tawh bik lo! Hringnun mawina leh lungchhiatthlakna hi khawiah pawh hian a hmufiah tan chuan hmuh tur a lo awm zel zawng anih ngei dawn hi! 

Phengphe Nunnem by Zirsangzela

‘Phengphe Nunnem’ hi Zirsangzela phuah niin Autograph ang ema thu un hmang lovin mawi tak maiin Hringnun Philosophy min kawhhmuh a. Tun tum chu ka Philosophy ka pawlh nual dawn a, a sei zual mai thei. Tin, literary piece pawlh hlek hlek ka duh dawn a, in lo hrethiam dawn nia! 

 He hla siamtu hian Khuavel dana Khuannu ruat anga hringfa lo piang tawh phawt chu hmangaih dawng tura duan leh din kan ni tih a hriatna nun atanga a ngaihtuahna kal zelah Khawvel leh a chhunga awmte erawh an za-in hringfa hlimna atana siam an ni tih a han hmuchhuak a! Nimahsela, Hringfa ten hmangaih tur haiin, khawvel tawna luangliamin, Hmangaihna leh kan engkim kan hlan si thin tih a han hmuhchhuah meuh chuan, chumi duh khawp lohna ngei chu Hringnun buaina bul a lo ni tih a hai tawh mawlh lo! Chumi ngaihtuahna atanga Hringnun hriatthiamna lo thleng chuan he hla siamtu hi a vel a ni mai lo, a tina ngawih ngawih thei nia maw le! 

 “Leng der der thangvan zauvah, Partin zu lawr phengpheleng; Thlum tin chhim tlaini lengin, Zal nan run a chham si lo” - Phawngpui tlangsang mawitu Phengphehlep rualte chuan Ruahtui tlak a zawh a Nipui a lo thawtin, an thla zap hulin luidung an zawh chho. An theih tawp an chhuah hnuah Phawngpui tlangsang chung a Van boruak thiang takah thla an zar a. A pa in a Nu pawl a tumna kawngah, Van boruaka thlawk sang bertu ngei chuan, Phengphe La thianghlim lakah thang a chhuah a sin! Chu nunah chuan in itsikna leh elrelna reng reng hmuh tur a awm lo! Lungawi loh avanga titau an awm lo va, lunghnur taka rual khat atanga tal hran tum tlat pawh an awm bawk hek lo! An va mawiin an va duhawm chungchuang tak em ve aw!

Zalenna zau tak mai inpek a hrehlo a, a thinlunga a vei ang ang hrithlak kawnga insum ngai lo mi anihna hi amah ka duh em emna pakhat a ni. A thil tawn leh vei a sawichhuah chang ni a a inhnemna lian tak pakhat lo ni ta chu : 

“Tu nu hrin chuan nge i chungchangah thutlukna siam ngawt thei?
I chan, i tawn leh i paltlang hriatna nei lo fa chu tunge anih?
Thlangthang titi leh thawnthu zawng an hria a ni thei e,
I thinlung chhunga thutak hriatna an neih si loh chuan;
Eng dikna leh nge hmachhuan tur nge i lakah chuan an neih bik?”

Hmangaihna partlan a hlim tak maia an inchhai zawh chuan Phawngpui tlang bawmtu Pangpar tinreng mai ten Parzu thlum tinreng mai an chhuahte chu hlim em emin an tlan za a! An pum a tlai a, an thinlung pawh engthawlnain a khat si thin! Chu hmun thlifim lengkara hmangaihna rimtui tak mai te, lungawina thlifim thaw heuh heuh te, lungrualna ni zung rawn tle siar siar thinte chu he hla siamtu hian a hmuh hmaih mawlh lo! Puar hnapa Pangparzu an tlan zawh chuan lungrual tak maiin thing hnah tinreng vul karah lungrual tak leh lungawi em emin zan mu an chhing ta a, hmuhnawm a va tih teh lul em! Chu hmuhnawm atang chuan a ni,

“Phengphe nunnem zingthla zar insing sa hian,
A thlazar rawng hrang inchhawih mawizia hre lo mahse,
Hringmi mit erawh chuan thilsiam mawi duhawm anih a hai mawlh lo!
Nang pawn hmeltha nihna phena duhawm infawkkhawm,
I tualchaina mualah hmu thiam lo mah la,
Val rianga mit chuan mi bik i nih reng a hmuh hmaih thei love!” a han tih tak na chu!

 “Theih chang ve se lenthiama’n, Tuangtuah par an vullai ni; Chhunrawlah va ring ila, Hringnun sual hnutiang chhawnin” - He hla siamtu hian Mihring lo piang chhuak tawh phawt chuan Hlimna ka nei thei dah law maw tiin Kiltin kiltang a dap ruai thin tih a han hmufiah chho zel a! Tleirawl thisen lumlai chuan Hlimna chu, Hmalam hla takah awma rinna lianpui a nei thin a, Tar upat tuanfum hnu erawh chuan Hlimna chu, Hun kaltawha mi bak awmin a hre chuang si lo! Ngaihtuahna a kal thui vawng vawng a, tah a chhuak ngawih ngawih a, lungawina chu khawnge maw a tuan zawh tak ni le? Eng nge kan lungawina chu ni a, eng chu nge kan hlimna chu ni ta? 

Mihringin a duhber leh thlakhlelh ber chu Hun a ni a, a hman thiamloh ber pawh Hun tho a ni. Kan hun neih ang angte hi hmang thiam tlang ni ila, he khawvelah hian Sualna a tlem thin tur a ni si a! Kan duh ang taka hun kan hman liam atanga sualna lo piang thin, tlanchhiatsanna kan zawn kawnga kan hah si zia he hla phuahtu hian a hmuh hmaih mawlh lo! Chumi hriatna ril tak atang chuan a ni he thu hi a lo pian tak ni!

"Hrungnun a ni emaw Sumdawnna a ni emaw a lem chuang lo,
I hun peipun tuma i hun hmanralna i thlan kawngah;
Fimkhurna leh hriatchianna nen lo chuan hmalakna nei hlek suh,
Pawisa khawhral mai mai ai chuan;
Hun khawhral thlawn hi a pawi hle zawk si a"

Chuvang tak chuan Phengphehlep nun itna chuan vawilehkhatah a nunah nemenlovin thu an sawi a. Phawngpui tlangsang mawitu Fartuah par leh Kawihthuam par kara va len a, thil siam tinreng parvulna, leilung mawina tinreng lan theihna hmunah ngei chuan khua han chuan a, ruahmanna fel tak hnuaia engkim chawrno kara, leilung nen chauha hun va hman reuh reuh a, khawvel buaina leh manganna tinreng hre chang lo leka hringnun hman a chak ta ngawih ngawih a ni! A duhthusam ang khawvel hian Imagine a tluk lohna a awm chuang dawn em ni? Chu hmun atang chuan a lawm he thu hi a hmuhchhuah tak, 

“Hringnun hi a chang chuan mal taka,
Hman liam atan chuan a hreawm thin a,
Hringnun tho hi a chang chuan mal taka,
Hmanral atan pawh a duhawm lutuk fo thin!”

“Phengphe nunnem leh zaidam, Vahkhuai, tho leh hmiripa’n; Parzu dawnza thlir changin; Hringnun hi ka tahpui thin” - Chuti tak maia Pangparzu tlan za a, Van mite ianga induhsak tawnna tinreng leh innghirnghona awm hauh lova Phengphehlep te, Fanghmir te, Khawivah leh rannung tinreng an tlaza a han hmuh chuan hringnuna innghirnghona, tah leh ha thialna, in itsiktawnna, elrelna, chapona, duhamna, mahni hmasialna, inpawngnekna tinreng maite chu a mitthla zut zut a. Siam kan nih chhan anglo lutuka kan khawsakna chuan he hla siamtu thinlungah natna tawp a thlen a, mangang lutukin thinlung lamah a tap chhuak ta ngawih ngawih mai a ni! 

"Tahna Mittui reng tla tur a awmloh chinah chuan,
Mitmeng a lo chau tihna a ni a,
Thinrimna awrawl reng chhuak tur a awmloh pawh hian,
Thinlung a lo chau zo ta a lo ni e"

Hringnuna nat vawng vawngna leh Hahna namemlo lo thleng avanga Buaina, hmanhlel reng renga khawsakna, Sawtpuina awm si lo lo thleng thinte hi Chhungril ngaihtuahna atanga lo piangchhuak Hringnuna a taka kan thlentir an ni fo thin! Ngah nge nau ang kan nuihza mai theih lohva, ngah nge lungrual taka kan tleiza theih loh? Hringnun hi a hahthlakna thlir chuan a va manganthlak tehlul ngai ve le! Chu nun atang chuan he thu hriatthiamna hi a takin a lo thleng ta nghal bawk a,

“Hringnun chuan tahna mittui a chhuah fo thin a,
Tahna Mittui erawh a far chhan a in ang lo thin,
Hringmi tahna mittui a zawnga Na ber erawh,
Mit atanga luangchhuak, biang a luang thla chu a ni si lo,
Hringmi tawna tahna mittui lungchhiatthlak ber zawk a chu,
Hmuh theih lova thinlung chhungril tahna mittui.
Ngaihtuahna zawng zawng bual huh zo vektu ngei chu a ni zawk e!”

“Chhun nipui sensa hnuaiah, Thlir chang thinlai tihlimtu; I sakruang ze tin tial mawi, Par zawng nen an mawi mange” - He hla siamtu thinlunga lawmna lo thleng, thil siam tinreng ten mawi taka Siamtu an chawimawina chu mawi tak leh lungrun takin he hla siamtu hian a han fak zui ta a! Phengphehlep nungchang mawi a hmuh hmaih hauh lo va, a sakruang mawina pawh sawi hmaih a tum bawk hek lo! A mit hi a fingin, a ngaihtuahna hi a ril mang tak e aw! Awhna a zawnga awhna itawm ber a ni lovang maw?

Mihring thinlunga hlim veng vengna chu khawiah nge a awm? Hausakna, nawmsakna, ropuina tinreng kan neihah hian an awm mawlh lo! Retheihna kar pawha lungawina, chhehvela mite ten inhne rem tak maia tualchaiza-na atanga thinglung hlimna leh lawmna lo awm a ni tih Thilsiamte khawsazia leh an nunphung atang hian a hmuchiang em em a ni! Chu chu a ni mawi a tih em em zawk chu ni! 

“Phengphe nunnem Lenthiami, Lo leng leh la kan runah; Kei ariang leh parmawiten, I ngaiin kan kiu vawng vawng” - Mihring atanga lo chhuak tawhah chuan ngenna a zawnga ngenna ngenngawl ber, ngenna a zawnga ngenna zahawm ber, ngenna a zawnga ngenna beidawnthlak ber mai chu he hla siamtu hian a tawp tlarah hian a chhakchhuak ta! Hringnun mawiten an lo vul leh a, Siam kan nih chhan ang taka inhmangaih tawn dial diala kan nun ve theih chu a duhthusam ni mahse, he khawvelah hian a thleng ngai dawn lo tih a hria! 

Chung Pathian hian he ngenna tlawm tak hi rawn ti hlawhtling ni sela, he khawvel buaina leh harsatna karah hian Hlimna chuan par a chhuang thin tur a ni ngai a sin!

Nimahsela, hringnun chu duhthusamna ram a ni tih a hai lova, a duhthusam ramah chuan a takin cheng thei lo mahsela, ngenna siam chu phal a ni tih pawh a hai bawk hek lo! Hetiang tak maia hringnun thatna tura luangliam hi tunge maw kan neih tawh ngai a, chuti ema hringnun sualna chu tahpui tawh ngai le? 

Chamrih Rawh Kan Vangkhua-an by Zomuanpuii

He hla hi hman atanga ka duh em em, tunhnai lawk atanga hmanlai kan Nulate chan min ngaihtuah chhuah tir ziahtu a ni. A hlathu hi ‘Cham rih rawh.......’ Zomuanpuii sak ka ngaihthlak atanga ka lak chawp a ni e. 

I duh ang pasal i tan neih a thiang lova, nu leh paten an thlan leh hmel duh chu i tana tha tur an ni a, i hnial a mawi lo tihna hunlaiah i kir vawng vawng teh ang aw! Nula tana ngaihzawng ruk neih zawng a thiang a, pasal atana thlan erawh nu leh pa remtihna lo chuan a rem lo. Nula tan tlangval va biangbiak hmasak pawh a mawi bawk hek lo! Thinlung takin a duh chu a thiannu tawna a lawi thinna khawvel kha a lungrun na em mai!

“Zan tawnmang mawl em ni, Nge chhingmit vai zawk? A sakhming leh hmelhriat loh, Kan vangkhuaah lo lawiin; Ka thinlai lungruk dartui ang a luangral ta, Engtin min ngai ang maw; engtin min chhang ang maw?” -  Chhiar chiang teh, a va han lungrun ngawih ngawih ngai em ve aw! An khawtlang mawi Tlangval zawng awm ngei mahse, tun khat chauh a ni tum khat chauh tak tak!

Mikhual tlangval lo thleng thar hlimhlawl, hah avanga sam la thur chhap, kawng a thui tham avanga a kawr leh kekawr lama vutin an khuh pawt thur han inthing khu rum rum mai chu kan nula hian ral atangin a lo thlir ngawih ngawih a! Hmuhnawm a va han ti tehlul ngai em! Khawdang reng a hawi thei lo, mawihawih zawng hauh lovin a lo thlek ngawih ngawih a, Kawlphe ang maia rangin a thinlungah hmangaihna chi tuhin a awm ta nghal a! Pa hi a ti ngawih ngawih a, tha hi a va ti chungchuang tehlul bawk em! 

Khawtlangin leilung dan a neih chu a tan bawhchhiat a rem lo, mahse a thinlunga zawhna chu thin thlak mi rual anih si loh avangin chu tlangval hriat tham si loh chuan zawhna a zawt ta ngawih ngawih mai a ni! Mak a inti a, a awmdan pawh dik a ti hauh lo! Sihhnip a inti a, phulo pawh a inti ngawih ngawih a sin! Mahse a insum theih ngang si lohna chu kan tlangvala chuan hria se engtin tak chuan ngai ve ang maw le? Ka va lainat tak em! Hria nise, dem hian a mawi ka ti lul lo! 

“Ni rei cham rihla ngaihlai chhimngkhual di valmawi, Mualzapui liam mai lo la; Aw haw, la cham rih la, Hmangaihnain ka lo thleng ang che kan runah; Damten riahrun rem ve la, Chutin nang pawn i thinlai lungruk biahthu tinkim min hrilh la” - Kan nulate hi a zaithiam avang emaw hla a phuah thiam emaw avanga an khaw nula hmingtha a ni hauh lovang! Mahse rilrua a pai, a thinlung vit ngawih ngawihtu avang zawkin a hmeichhe leili atanga chhuak tawh a zawnga sawmna mawi chungchuang leh duhawm ber mai chu a chhakchhuak ta! 

Thlenna tur melha chu mikhual tlangval hawi kual ruai a han hmuh chuan a tuar zo hlawl lo! Haw leh mai tur anihna pawh a hmuhhmaih thei hek lo! An khawtlang mawi ve tura a ngenna mawi lungrun lutuk hi hria ni se, kan mikhual tlangval atan hian cham chhan tur dang zawn buai a ngai dawn em ni? Thlen nan In chu mikhual tan a tawk. Mahse kan nulate chuan chu tlangval chu an runah ngei hmangaihna a lo thlen a va chak ngawih ngawih tak em!

A chawhmeh tui tihzawng tak han siamsak a, a inbual faina tur tui han lum tluka chak a nei lo! A kutchhuak ngei a awngphah dahthat ruk, a lai taka a thiam ang tawka Love Sign a thui par ngei hnuaiah chu mikhual tlangval hah rimtawng mut tir chu a thlahlel ngawih ngawih a ni si a! Chumi paha hmangaihna ruaipui theh dun a, thinlung inhmu tawn tak maia an titi siam siam tur a suangtuah lai khawvel mawlh mai chu a ni lawm ni, hmuhnawm leh thlakhlehawm ber thin a chu ni ngai le? 

“Duhten buan ang pawmin hmangaih tangah beiin sen nau ang kan nui dun tur, damten riahrun rem ve la; hei hi ka vawng reng ang a, cham rih rawh kan vangkhuaah hian” - Kan nulate hi a duhthawh kan ti anih chuan i tisual palh ang e aw! Ni lo, mikhual anihna ang zawkin hmalam hunah eng nge thleng dawn tih reng a hre lawk lo. A hriat phak ang tawkin chu hun tha chu bawlhpelh a tumlo a ni mai zawk. Titi mai duhtawk lovin mikhual tlangval tanga bei hnap a, duhthawh taka fawh vawng vawng a, a bengbul ngei a, “I cham rei thei hram lawm ni?” tih a chak a ni zawk a. Dem tur kan awm ang maw? 

“A sakhming leh hmelhriat loh, Anka chhawn ngai lo; Zuna uaiin ka thamral a, Engtin min ngai ve ang maw? Ka thinlai lungruk, hria se rei a cham ngei ang, Mahse dan ruallohvin mual liam ta, Dam takin mangtha mai le chhingkhua di Valmawi” - Hringfate chunga khuarel lo thleng chu kan nulate khawtualah pawh lo thleng lehin chu mikhual tlangval, a hming tak ngial pawh a hriat loh, a tawngkam khat em pawh a dawnsawn hauh loh ngei chu an khaw lam panin kir leh tawh ngailo turin a haw liam ta!  

Sawi theih a nei ngang lo hi a va lainatawm tak em! Ni, a thinlai duhaisam chu hria ni se, dan rual lohva a khaw lam a panna chu a thulh ve ngei hian ka rin pui ngawih ngawih a sin maw le! Thlahna thuchah a chhakchhuak ngam tawk hi a va na tak em ve aw! Dam takin mangtha tih zawng, thuhnu nei lo inthenna lantirtu a ni tih a hai mawlh lova ni! 

“Ka dawnlungruk duhaisam chuan, Lo let leh la; Hmangaihnain ka lo thleng ang che ka runah, Damten riahrun rem ve la; Chutin nang pawn i thinlai lungruk biahthu tinkim min hrilh ve la” - Duhthusam a zawnga thleng diklo kumkhua tur a ni tih hriatna chuan a dang zo mawlh lo! A thiam ang tawk ri si lovin, a ngen in a ni a ngen ngawih ngawih ni! Rem ni se, phal ni sela chuan a dawnlungruk duhaisam ngei chu vawikhat chiah, mikhual tlangval hriat atan a beng bulah ngei a sawichhuak ve tur a ni si a maw? A va pawi lungrun manganthlak tehlul em!

“Biahzai nemten min hlan kha, Zai hla chawiin ka chhang ang che; Rinawmin lo awm la, dar ang intawh leh hma zawng, Khuanu malsawmin” - He lai thu hi dawn chiang ve mah teh! Hei vang hian a ni he kan nulate hi misual a ni thei lovang ka tihna chhan chu ni! A rilru a tha tih hai rual ni lo! Rilru thianghlim tak, lepchiahna awm hauh lova hmangaihna a hlan lakah chuan Rinawmna a beisei ngam a. A hmangaih ruk ngawih ngawih tan chuan Khuanu malsawmna a dilsak hial zawk a ni!

A va lainatawm zozai em! Khang hunlaia kan nulate chan kha a va na thin tak em! 

Di Hlui by Lalnunsanga

Di Hlui hi Lalnunsanga sak lar leh niin Laldana, Darthuama unaupa phuah a ni a, a hla thu hi a tluang tha khawp mai. A thluk a nalh em em a, a satu hian a thiam em em bawk. Chumi piahlamah chuan nulat tlangval kawnga hringnun lungchhiatthlak lai a phawrh nalh em em a, a tak a tawn ngei a phuah a ni ang tih hi a rinawm em em a ni.

‘A dai hlen ta emaw ka lo ti, Hmàn a ka hmangaihna che’ - Ngaihluat vanga chhingmittui hul zo tawh hnu kha, thinlai leh chuan ngaihna awm leh tawh chuang lova a thinlairuk ngawih ngawih thin, a thawk lak apianga Amah ngaihna thlifimina a chhem heuh heuh tawh thinin, Amah ngaih a zual chuang bik em ni tia mahni a inzawh lai tak mai in, Hnunglama sabarh ang maia he hla siamtu a han thawng hi zawng, thinlung phut zawkna lo thleng a zawnga dawnsawn thiam har ber a va ni tehlul em! 

‘An thámral ta emaw ka ti thin - Nunhlui ngaihawm zawng pawh’ - Vawilehkhatah, thawklak hman rual lohvin he hla siamtu hma-ah Hringnun darthlalang hunin a rawn awm a. Chu darthlalangah chuan Hun liamta a hringnun duhawm ber a lo hman liam tawh ngei maite chu a indawt thlapin an rawn inlar ta sup sup a ni! Hmun tin hmun tang, sulhnu a zawnga sulhnu duhawm ber maite chu chhun eng ang maiin a mitthla-ah an va lang chiang tak em! 

Zing a thawh hlim phat atanga a thinlung kawngka hawnga Hmangaih chibai buk thin tu, zing boruak hip nuam a tih em em chhan, tukthuan tui ti taka vawkpa sutnghak ang maia ei tir thei tu, chhun nisa kara thlifim tleh tir fova, tlai ni nem kawlkil ang maia mawi duhawm a tang bel thintu, zankhua titawi a, a tuk nghahhleh tir leh thintu ngei mai chu ruahsur bana Chhimbal zam chiai ang mai hian a nunah a rawn inlar thar a. Aw, sawi tur a va vang dawn tak em!

‘Mahse, I sakhmel ka tawn changin, Kimte'n an lo thar leh thin’ - A hmui mawi kual raih mai cheimawi nana a hman thin rawng sendang mawi tak mai te, a bahsam mawina tizual tura a Shampoo rim ngainat em em te, a biang tai tak nena inchawih tak maia a mithmul a pawh er thin dan leh a lungngaih changa a mitmeng chuai raih thin leh hlim taka a awm chang a nuih dan zawng zawng, duhsakna tinreng nena a phak ang tawka tha Present a pek laia no lutuk leh hlim uchuak hauh si lova thinlung zawng zawnga a thilpek a dawnsawn thin dan te, ruah a sur chang inphen hulna zawnga a tang a belh dan leh ni a sat chang a hlimthla bela a rawn hnaih thin lai zawng nen! 

Aw! A rilru hah changa a hnena thu a sawi keuh keuh lai te, lawmna a chhar thar chhun apiang mai phur taka a hrilh siam siam lai te nen! Mi zinga zakzum tak maia a awmlai a a tang bela huaisenna a chhar thar dan leh a rilru nat vawrtawpa a awma bei paha ngaihngam tak maia a tah hliam hliam thin zawng nen! Aw, a rilru chuan engmah reng a lo la theihnghilh lo a lo ni a! Nimin lawka thil thleng ang maia chiangin a nunah chuan Hawrawppui a ziak ang maiin a chhiar thei a sin! 

‘I khiangawi hnù pawh hi e 'D' hlui, Nghilh ilo har ka ti’ - Chutih rual chiah chuan eng vanga inthen nge an nih tih chu tuma hrilh ngai hauh lovin a thinlungah a chiang em em a! Chutih rual chiah mai chuan mi nupui pawh lo ni eng ang tawh mahsela, hmangaihna mu hnu chu Hremhmun mei ang maia a la mut miau avangin mit hek suh, theihnghilh har a ti ta ngawih ngawih mai zawng a lo ni e! 

‘Thlang khuandimin kärdanah kan leng ta si a, Tawn chang ni pawhin biahthu hrilh a rem tawhlo’ - Thinlung tak maia nitin ka hmangaih che a tih thin ngei mai, hmelhriat pangngai biaka han biak zawng a va har tehlul ngai em! Tawnghmang a thiamlo thar ta thut a ni lova, Khuavel dana ziak loh Dan awm chuan a thinlung ril bera Tuifinriat so ang maia khat liam hmangaihna thuchah chu chhakchhuah tir chu a phal lo a ni zawk si a! A va lungchhiatthlakin a va manganthlak ngawih ngawih ngai ve le! 

‘I lo dam thin maw? Aw 'D' hlui, Tih chauh hi ka zawt ngam a che; Lungkimlo em em chung si hian e, Hei chauh hi ka zawt thin ang che’ - Mahse hawihhawmna tlachham khawpa lungchhiatnain a hneh miau loh avang zawkin phur lohna tinreng maite chu thlauhthlain lawmna reng reng nei hauh chuang si lovin ‘I lo dam thin maw?’’ tih chu a zawt thei ta hram a ni! 
‘Lenlai partlàn a, kan hlimlai khan; Inthen leh hian kan mawilo, Mahse, chantawk khuarel ang zawkin, Kan lo inthen ta maw?’ - Helai hla tlar hian ka lung a ti no zo va, ka rilru a ti na ngawih ngawih mai ka ti! Khawvel tlangchhip chuanin hlimna vawrtawp kan chan ve chhun pawh THENNA bawk chuan min rawn thiah sak si thin lai a hi! Heti em a tlangtin hriat hlawh khawpa induhna chu Khuarel thikthu chhiatna avang zawkin kan inthen si thin a! Chu chu a hrethiam thei lo, zawhna a zawt ta hial a ni! A va thiamawn ngawih ngawih ngai em! Fanau maltluan chawia hmalam hun duhawm tinreng suangtuahna chu vawilehkhatah Romei ang maiin an thamral ta si a! Khuanu rorel sawisel ngam ni ila, he khawvelah hian ang thawm a va ri nasa tehlul ngai dawn em! 

‘Nunhlui leh nangngaih a rùk hlir a, Ka lo túardai tawh tùr hi; Ka dawn khawl changin,lei hringnun hi, Keizawng a sei ka ti’ - Helai thu phei hi chuan min vel lo thei lo! Aw, engan nge maw Khuanu hian lei hringnun a lo duan le? Thamral leh mai tur hian em ni le? Duh vang rengin kan tiam si lo! Ni lo, lul lo! Thenna biahthu nunrawng, Khuanu’n duhlo chung pawha min pek luih zawh hnu lama Lamkawia intawn ni herchhuah puitu hi a nuna va rawng lua em! 

‘Lunglai häl vang a, inthen mah hian; Suihlunglèn thar ni an nei, Duhte a tanglaiah pawm tawh hnu; Nghilhni a har an ti’ - Eng emaw thila rilru a inhmuh miau loh avanga inthente meuh pawh hian nun hlui ngaia kiu vawng vawng chang an nei anih si chuan, induh ngawih ngawih chung si a thenna nunrawng lo tuartu tan chuan Theihnghilh nun hi khawiah nge a thlawhbo tak ni? ti a zawhna a siam anih pawn tuman kan thiam lo love! Hunte an liam thin a, ngaihtuahna pawh a inthlak danglam thin! Thinlung duhzawng hial pawh danglam dawn thin mahse, Lenmoi, nang nghilh ni lo herchhuak thei hian ka ring mawlh lo a ni a ti ta vawng vawng mai a ni!

‘Thinlai thar chäng ni te tam mahse, Damte a tuar tuam zawkin; Kumtluangin e pawmlai 'D' tawnah, Rinawm i tum zawk ang’ - Aw Lalpa, nang hian Hmangaihna chu a chemawi lo lova, a itsik lova, a uang hek lo. Mahni hma reng a sial lova pawh lo ti lo mahla, keini i thil siam a zawnga duhawm berte hian he Hmangaihna Dik ze duhawm ber maite hi chu i tello pawn hmuchhuak ve a mawi kan va ni tehlul em! 

Rihtlang min liam san le.....(Part - II)

 A satu hian a sa thiam lutuk mai hi a buaithlak a, a hla thu a mawi lutuk phei hi chuan mang a ti ang lek lek zawk hial a ni!

 ‘Sarpui lian leh awmlai silo ka tuarnem thei lo ve’ - He lai tlar khat lekin thu a sawi tam dan hi ka chhut reng mai! Tiang taka thu funkim tawi si hi ka la hmu meuh lo! Sarthi zawng kan hre ngai a lawm, Sarpui han tih hian a phuahtu lung a run zia a tarlang chiang ngawih ngawih a, Awmlai ni bawk si lo thihna hriatthiam har turzia rilru-ah a lang a, thinlung taka tawrhpuina min thlen vawng vawng mai a ni! Chutih rual chuan kan tlangvala hi engtia thi ta mai nge anih zawhna zawh nawn reng reng kan ngai chuang tawh bawk hek lo!

 ‘Pheisen darfeng ramchhan ka nau duatlaite kha; Tinkim dawn zo hlimten siang lam hawn relin maw aw’ - Ka nau duatlaite han tih hnap hian a hril zo mawlh mai! Enge chu a nau duatlai chuan a tih, tih pawh hai rual a awm lo. Sipai chawlh la, in lam pantu a nau duat rawn haw hnak hnak tur chu a mitthla an a cham rei tawh em a tin ni! A hmel ringawt pawh a thlahlel tih hi a chiang reng mai.

 ‘Lirpui runsei khawllian rum vung vung chhungan maw...Laitha khuai ang chawlin rihtlang min liam san le’ - Mahse Beiseina zawng zawng vawilehkhata Beidawnna tawpa rawn inthlak ta thut mai chu a lungchhiatthlak lutuk ta tlat! Tu fa chuan nge Rel chu Lirpui runsei khawl lian tihna chang hre tawh ngai a, Laitha khuai ang chawl a chhunzawm mawi nachang hre tawh ngai ni? A va mawiin he hla siamtu ngaihtuahna rilzia mawlh mai hi! Tlangval tisa sar seng sawng thihna sawi nan chuan a mawi thlawt a ni!

 ‘Aw ka neihchhun ka nau duatlai sakruang ka chul nemmaw...Thlafam dairial channa zan tam pawh liam mahse...’ - He hla siamtu hian a nau ruang hi a nang lovem ni? Chuzawng ka hre chiang ngam lo ve. Mahse a nang anih pawn chu chuan khamkhawp a pelo tih a chiang em em a ni. Engvanga chuti taka a nau chu ngai ta nge kan tih chuan a neihchhun a ni tih kan hria e. Khuarei hian fam tate min nghilh tir lo tih hi a chiang mang tak e aw!

 ‘Thingpuirem khar hawna buan ang pawm ka nuam che aw, Thingpui ri ruai kharlai hawn zai an rel silo...Sakruang chul lovin maw piallei run i rem le’ - Ngawi la, ngaihtuah nawn leh teh! Helai hlarua hi tuman an hman ka la hre ngai lova, hman ngai loh anih avanga a mawina leh rilna in hmuh hmaih erawh ka remti lul lo! Kuang hi ti takin a lo sawi mawi theih a, ti taka lungkuai leh lungchhiatthlakin an khar ngai tih tunge sawifiah tawh ngai ni? Zotawng hausakna hi a rilin a lo va mawi thei ngai em em ve le! Ruang chhilh tawh chu Police ten thihchhan chhui chian an mamawh bakin an hai hawng tawh ngai em ni?

 ‘Aw a na e min chhingzo awm ang maw thlafam ngaih hi, Lirpui kiu ruai chhunga silhpuan zial ngheng in maw’ - Sawi mai aia ril a ni tawh! Neihchhun channa avangin a tih ngai hauh lo, mitin mai hnenah chona lungrun ber thu a chhakchhuak ta hial a! Chona a zawnga chhan chakawm loh ber mai a chhakchhuak a, tunge chhang ngam ang ni? Lirpui liu ruai khi tunge hmang tawh ngai le? A va mawiin a va han hriatthiam theih tak em!

 ‘Sakhmel chul riai riai a chham ang a zal tur chu, Ka dawn sei ngam love aw; Lunglai min run ngei e; lunglai min run ngei e’ - Helai chang hi mi vel leh thin! Feet ‘6’ hnuaiah mithhi kan zalh chu kan hria. Tawih ral turin kan phum tih pawh kan hai lo. Mahse maw, a rawn sawi dan mawlh mai khian ka lung a kuai em a ni! Sakhmel chul riai riai han tih zawng, a na lungrun ngawih ngawih zozai em mai! Ngaihtuah thui ngam chi a ni lo tih a hrechiang si a, patling meuh chu awrawl chhuahin vawikhat mai ni lo, vawihnih zet a tap chhuak ta anih khi!

 ‘Ka nau duatlai i tello chuan engtin nge ni ang le, Tangka rothangpui leh i vulmawi hawn te hi’ - Sipai chuan chawimawina Tangkapui an dawng thin a, huaisen lawmman atan Medal an dawng thin. Damlai chuan a bang mawi atan leh a hnathawh that lantir nan a tarlangin a inbel thin. Chu ngaihtuahna a neih laia he hla siamtu dawn han sei tur zia hi ngaihtuah tham a ni. Tangka rothangpui han tih tluka mawi hian he chawimawina hi sawi ropui leh chuan ngaihna hlawl ka hre tawh lo!

 ‘I duh ai ang ram dawn lungruk min hrilh silo, I tello chuan hringnun kalsiam ka relthiamlo, ka tawn mangmawlah tal, i lungruk min hrilh rawh...’ - Duhthusam engmah inhrilhna hman a awmlo a, a hawihai ngawih ngawih a ni ber! A nau chuan eng ang hmalam panna kawng duhthusam nge a neih tih hriat chakna chuan zan tam a timangang a, a tawpah phei chuan zah pawh dawn zo lovin, mumang lamah tal min hrilh mahna tiin a nau a au ta hial anih hi!

 ‘Ka bungdawntuai thlafam chan zawng tlangtin dengkim ngei maw, Pheisen darfeng ngurpui lallian chawimawina nen; Sakruangah parmawi leh rimawi tinreng te nen; sakruang hma an hruai e, Pheisen darfeng rual ten; vohbik chawimawina te khuanun malsawm rawh se....’ - A va chapo inngaitlawm tak em ve aw! Chapo pui tham thihna chawimawina zozai a ngaihlut zia hi chapo pui tham zawng a tling hle si a. Mahse Vohbik chawimawina chu Khuannu malsawm dilna-in a thlah ta zawk a ni!

 He hla hi engtikah mah a chuai tawh lovang a, thangthar hla siam thin zingah a thluk lama Zo mawi lungkuai leh hla rua lama Zo mawi dangdai phuah chakna chu Favang thlifim ang maiin lo thaw heuh heuh rawh se! Khawi lai thu phuahchawp lutuk, literary Value nei hauh lo ngaihsanna pawh he hla hmang ngei hian thiahin lo awm mawlh rawh se!