Tuesday, September 17, 2019

Fam Lalzova leh a hla pakhat hi !


Lalzova leh a ngaihzawng Thani (tiin kaitawi mai ang) han inrim leh indi zet chuan hmangaihna hi an la lungrûn kher mai. An induhna a sân ber lai, an inhmuh loh hleka an khawharnain van a tawng hial anga tih turah a nula zawk hi khumbetin a damlo nasa ta mai a.

Damlo kàn züt rem reng lo kâra inhmu hlei thei lo leh an inngaihna zual zel si tuar zo lo khawharna khawvel aţanga hla lo piang zet hi! A hla mil lutuk tak mai a thlûk leh Enkawli Pautu âw lungrûn lutuk inchawi kual vel hian keini ang mi khawharte hi min hnemin min vel lo thei lo.

Lalzova hian mangang em emin amahin khawhar tak, tih theih nei reng reng si lo va a vak vel ruai mai, a bialnuin a lo thlahlel em em bawk si a ngaihtuahin hei bak bak hian lunglênna hi tawrh nat belh theih a inrin tawh lohzia leh heti lutuk maia an han inngai ta chu heti hian a han chham ta a :

A pawi mang e lungrûn kan inngaih lêng zûn,
Tuar tawk ka ti kei zawng zual chuangin a mawi lo,

tiin!

Heh dâng lâp chung leh a natna a zual em avanga mitmeng da va leh chau taka a bialnu khuma mu hnap mai a han mitthla ţhin a. Hmangaihna leh lainatna inkawp chuan fuihna lungrûn zet mai a han chhamtir ta a ni :

Nêmte'n lo tuar la laikhum thleh nêm puan hnuaiah,

tiin. Duh ber hmangaihna leh khawngaihna dik takah hian tisa damna awm ni se, kan nula-i hi a va dam chiang dawn em! Mahse, chutiang a ni si lo va ni! Chu mi zuk hriat fiahna chuan lungtawtna leh thinrimna a rawn hring ta a ni zawk :

Awmlai leh di zûn lêng kiang rawh suihlungrual nau ang nuihna tlang,

tiin. He lai tlara thinrimna kâra ngenna duhawm ber a thailan hi kan hmuh kân ang tih ka va hlau êm!

Mipa hi hmeichhe tel lovin a tlei zo mawlh lo! Hringnun khawvela sumpaiin nawmsakna min thlen ai thlawt chuan hmangaih berte'n hlimna leh lawmna min pêk hi tu thik rual loh, tluk phak ngai loh tur a nihzia mawi lutuka chhamin a nula hi manganna leh duhthawhna, lungchhiatna leh ngenna inpawlh nuaihin a chham khum ta a ni :

Puan ang a chûl zo dawn nang lo chuan Pârte,
Hlim lai ni awm lo chhâm ang zâl tho rawh.

A thunawnah hian Lalzova hian a bialnu tawrhna a rawn phawrhsak ve ta thung a! A phawrh satliah ngawt lo va sin! Amah leh amah chona a inpe hial zawk a nih hi!

A bialnu chuan pangchang takin Lalzova hi a au ta lawm lawm a. Eng hi nge nâ zawk ang, a natna avanga a tawrhna nge a bialpa kianga a  awm thei loh avanga lunglênna hnuaia khawhar taka a natna zawk? :

A nâ a ni vala bânah min hmer la,

A chhanna han mawizia hi! Mipa leh hmeichhia kan inthlakhlelhna leh inhmangaihna lantirtu hmui leh bianga infawhna zawk chu kan nulain a natna tidam theitu damdawi ai pawha a thlakhlelh a nihzia tihian a han puang ta a nih hi :

Eng nge ka an biangah min fawp la valmawi,

Ni lo, babute daktawr a mamawh mawlh lo. A mamawh, a thinlung damna dik tak zawk chu a kawltu Lalzova hnenah hian lungphang takin a hrilh ta lawm lawm a nih hi :

Nangin vawi khat talin min han hnem leh la,

Zah pawh dawn zo tawh lovin a chhûngte leh vantlang hnenah natna hrik vanga damlo mu zawi reng a nih lohzia, lunglênna hrikpui vei a nih zawkzia a puang ta! :

Zûnlêng a kiang anga dam pawh ka dam ang.

Chu zet chuan Lalzova chu mupuia kah ang maiin a chawk nung ta a! Khawharna leh lunglênna avanga a tawrhna natzia a han puan thiamzia leh duhthawhzia hi! :

Aw tuar ve se keimah iangin zalêng hian,

Amah ang taka lunglêng leh khawhar an nih ve theih ngai chuan leilung hian a dawl zo mawlh lo ang tiin :

Ţapin tlang tin suar ang a lo chim ang a,

a han chham te te a. Leilung mai ni lo Ni leh Thla meuh pawhin an tawrhna ţawmpui vein hmangaihna, chuvanga lunglênna, lunglên luat avanga mi khawhar bera a han inchhuah hi a ti lutuk ka ti phal lul lo! :

Chung turni leh zan chhawrthlapui êng fo pawh khi,
Pâr ang a chuai anga thimpui lo zîngin tlang tin khawmual tin,

tiin khawvel chawp hian boral tur hialah a chhuah ta hlawl a nih hi.

Lungngaih chhun zanin fâm lo naufa an awm lo,

Mite chuan khawharna leh lunglênna tuar zo lovin thihna angchhûngah lawm taka tlu lut tur ang hialin min chhuah ta nia!

Lalzovate ang hi chu hma lam hun a êng zawnga thlir tlat a, beidawnna inhnehtir tum lo mi a nihzia, midangte fuihtu nun a thlan zawkzia leh kûr diam diam mah se, fuihna hnuhnung hmanga hringnun khartu a nihna a la rawn lantir thei ta fan a nih hi :

Aw di lungngai lo la i la dam ngei ang.

Monday, September 16, 2019

Mafaa Lemchanna Khawvel...


'Let me descend into my tomb as an honest pagan' - Mafaa Hauhnar

‌Kum 22 a rawn tling chho chauh tihin Zofate thu leh hla khawvel nghawr che lawih tham lehkhabu pakhat, 'Chawlhna Tuikam' tih chu min hmelhriattir ta a. Hranghlui leh rual û zawkte thu leh hlain ţhangtharte nuna tuihalna an chhawk zawh loh ţan lai takin Mafaa'n thu leh hla ruai mai ni lo, ruaipui kil tur min rawn ţhehsak ta a.

Entawn tur leh tuipui phaktu nei mumal lo thu leh hla khawvel vaukam ţiauphoa inchap, lî thûk lam ka pan ngam ang e vaukam aţanga ralthlir maiin he thu leh hla lî pui hi ka hmelhriat zawk ang tia ziakmi ţiaktirte khawvel a hamhaih lai takin tlangval kum 22 mi lek khan kawng a rawn sah ta duai duai mai a.

Ziaktu hlun zawkte khawvela ngaih Criticism te, a hming lang chin chauhina an sep phaka ngaih Poetry kalphung hrang hrang te, essayist huaisar tak a nihna nen a rawn ţham kual ta chiam mai a. Shakespeare-a leh Biaklianate inkâr khawvelah zalen takin a rawn saptal ta. Chutah zet chuan kan thu leh hla kalpungah danglam thàwkna a lo thleng ta!

Mahse, chîk taka he Chawlhna Tuikam han fan a, a vau hnim hring kâra han len chet chet chuan mi khawhar tawpkhawk, he khawvel zau taka mal ngawih ngawih, puitu ngaia a âw neih zawng zawng hmanga auchhuak tlangval hmelhmang leh zia rang inkawkalh zet zet kan hmu ta a nih hi.

A Chawlhna Tuikamah hian tun ţum chu khawvel thu leh hla lama Champion, England rohlu ber William Shakespeare-a wordplay ropui berte zinga pakhat, 'and all the world's a stage...' hmanga he tlangval hringnun kawng zawh ka han thailang chauh dawn a. Chuti chung he Lemchanna Khawvel hmanga a nun a puanna hi a nun laimu ber, min mangţha lawkna a ni tih erawh hriat a ţha.

Tlangval kum 22 mi lek ni si chuan a hma kum 10, 5 liamta daih, tleirawl tuaitira nih phat ata mi vanduai vannei ni tura a bik taka Khuanu duan Nuntawia a nihzia zuk thlir hian a hringnun hi a itawm rual chiahin tlanchhiatsan vang vang duh awm pawh ni se, tuma dem theih a ni hauh lo ang.

Khawvel êngah lo ţhanglianin thil dik leh ţha, mawi leh rinawm, nalh leh duhawm nia an sawite chu phûr takin amah ngeiin a taksa hmangin a han dai ta a. A dai thûk tial tial a, a manganna leh a ngaihna reng a hriat lohna insual thawm ri zet chu a puiin a râpthlak mang e! Thil reng reng hi an nihna nia an sawi ang hlek lo, mihringte lah dawt leh thutak chawhpawlh nun nei, vantlang kianga an nungchang leh pindan pilrilaan khawsaziate chu thim leh êng ang maia inanna reng an neih lohzia a han tem fiah ta a

Chu nunah zet chuan Mafaa'n Shakespeare-a thu vuakthlak aia rûnthlak lehzual zawk khawvel, 'Apologies to Shakespeare, But all the world's a stage no longer, It's a Cinema' a chharchhuah chu Carla Rapoport-i kâ hawhin a ţap ta rawih mai a ni! Rin ngam leh rintlak reng a thliar thiam lohna khawvel chingchivet zet chu!

Inngaihzawnna khawvel chu lemchanna mai, vantlang nun pawh inthup mawina hmun ţenghneng, intlawnsiakna khawvel, a der maia infak tawnna hringnun, lemchang thiam lo an mualpho phawk phawk laia lemchang thiam na ngiangte erawh pulpit chunga an dinna khawvel chu min kawhhmuhin a rawn phawrh lang ta huau mai a!

He lemchanna khawvelah hian Mafaa chuan thudik laltira a nunah dikna leh takna a dah ropuizia lantir dan a zawng ta chiam a. Mahse, an lemchan bansan duh khawpin an thinlung hmin theihna turin theihna pakhatmah a neih lohzia a hre ta a. Mahse, beidawng mai lovin tiin he thuchah fir tak hmang hian kan harh dah law maw tiin thihna kawngka kikin chatuan min pansan ta a nih hi.

Min tiam hram dawn lo'm ni,
Thihna ângchhûnga min zalh ni chuan,
Ka kuang nghengah ka ţhian ţha,
Lemchangtu hâwkdâk lote chauh awm r'u,
Chhanna reng siam thei lo va ka zâl hunah,
Puithiam leh hringmi'n, ka ruang chungah,
Dawt chhampualin min chhuahchhaltir lul s'u!
Pathian thuawih lo mi sehhel angin min zâltir zawk rawh!

'Promise me.....that when i die, only my friends shall stand about my coffin and no inquisitive crowd. See that no priest or (nor?) anyone else utter falsehood at my graveside, when i can no longer protect myself, let me descend into my tomb as an honest pagan'

A hringnun thlah liamna thuchah chu, 'Rinawm taka a rawng a lo bawl ţhin a Lalpa hnenah a chawl ta' an rawn ti êm lo'ng chu tiin Zofate thu leh hla kungpui, mi inngaitlawm leh inphahhniam, a sualna leh fel lohna hre reng chunga Pathian ţihmi chuan kan thinlungah nung reng tawh turin Chawlhna Tuikam min pansan ta!

'Tired with all these, for restful death i cry'


Rinawm !



Chhe lailet der chu zahawm ber angin,
Rinawmna diar khumtu a ni ang maw?
Zahpuiawm ber chu fel ber ang maiin,
Thianghlimna silhfen a sin ngam ang maw?

He thinlung khawngaihthlak ber hi em ni,
Lainatna tel lova an sawisak chu?
Rinna laka rinna nghattu em ni,
Rinawm lo taka an bum nilen chu?

Hmangaihna chuan hmasâng ata tawh kha,
Diriam leh chêksawlh hlawh tawh ţhin mah se,
Tukdawl rual loh thahrui a neih ţhin kha,
Tenawmnate'n hual vel eng ang mah se.

Ngaihdamna nun khawiah nge a awm tak?
Hriatthiamna chuan nâ tak maia mi khak!

Zoram ţhalaite hmabak thim a chhah zual !



Kan tun hun hman mek tluka Zoram ţhalaite hma lam hun chian lohna ang hun tawng hi Zofate hian kan la hmachhawn ngai lo. A êng zawnga thil thlirmi (Optimist) nih har ber hun a ni.

Vanduaithlak takin nu leh pate'n an tawrhna leh harsatna paltlang hre reng chungin fa an enkawl sei lian a. An thluak sûk khawlohsak zo vekin entawn tur chhe theih tawp nen fa an dawmkang a.

An leikan tirh ata an fate mitthlaa hna an entir ţhin chuan tun hunah an fate nun rawn nghawng letin an thawh theih reng leh an tih thiam reng pawh an lut zâla tla hnaah ngai lovin an thlir liam zel a.

Sumdawng hlawhtling hmasa zingah thlahte kal zel hnena an hlawhtlinna thurûk hlanchhawng pakhatmah kan nei bawk hek lo. An hlawhtlinna chen dak chiah thiamtirin an tlachhe zo ţep a nih mek hi.

An fate lo puitling chhoin zaithiam a rawn ni a. A zai a zai a, pawisa pawh a thawkchhuak nial. Mahse, chhûngkua din a, mamawh huna nuai bi han phawrh mai tur khawp hlawhtlinna a kawng zawhah a awm lo tih a hre si.

Lehkha thiam pangngai tak niin a zir a zir a. Master Degree mai ni lovin Doctorate Degree thlengin a zir zo ta. Mahse, khawi HSS emawah thla khata sing 1 bawr vel inhlawhna a hmuh loh leh a nghet lovin Central sum hmanga thawh theihah MR hna a hmu ţawk a.

Vaihoin hna thawh sen loh an hmuha chhûngkua an chawm theihziate hi an hre lutuk a, duh ni se a thawh pawh an thawk thiam lutuk! Mahse, an nu leh pate'n an tâna thawh tura hna an kawhhmuh leh hmelhriattir hna an ni tlat lo.


Hun puma rawngbawltu damlo pawisa hehte hi !


1 Peter 1:16 “Nangni in thianghlim tur a ni, kei ka thianghlim si a,” tih ziak a nih kha.

He châng hi ngun taka zir chang leh kohhran kaltlanga Isua Krista tâna hun puma rawng bawl tura inpe tam tak zinga thianghlim lohna avanga hautak taka kohhran suma enkawl ngaia awmte chung thu hian mi tibuai fo a nih hi.

Kohhran pisa lama thawk zingah ni mai lo, misawnari leh pasitawr leh a vua leh vangte thlenga kohhran mite pawisa thawhlawm eirala enkawl ngaite chung thu hi i ngaihtuah chiang dawn teh ang.

A ei luat tuar lo te, a sa duh luat vanga nâ te, a zuk leh hmuam insum theih loh vanga natna khirhkhan tawkte hi kohhran kaltlanga hlawh la zingah hian an tam hle a. Chung mite chuan kohhran mipui thawhlawm chu anmahni mai ni lo, an chhûngte damlote tân thlengin an hmang ţhin.

Kohhran hi venpui ngai a nihzia hre lo kan tam ta hle a. Chiahpuam a rawn vung lai khan kohhran pawisa, chiahpuama lo va dah duh mai thawktu kan awmzia aţang reng khan kohhran hian sum a vawn kawngah venpui a ngai takzet tih hi i hre nawn ang u.

Thawktu tam tak chuan sawrkar hnathawk emaw intiin an duh duhin mipuiin kan thawhlawmte hi hman liam mai mai theiha ngai tawk an awm ta fo a nih hi. Damlohna, ei leh in, zuk leh hmuam vang ni miah lo va tawrhna zawng a awm ngei e.

Ni si lo va zuk leh hmuam, ei leh in uluk loh vang leh ei luat tawrh lohna avanga kan sum thawhkhawm hmanna tam lutuk hi kan ngaihven a hun ta a ni lo'm ni? Lal Isua rawngbawl tura inpe ve si, insum theihna reng reng nei lo hian Pa hmaah thiamthu eng nge a sawi tak ang le?

A tawp berah chuan Post hmasa kawmen aţanga ten lutuk ka neih hi ka han tarlang teh ang. Chhûng inkhawm hmang ţha thlan chhuaha lawmman siam leh thawhlawm thawh ţhate hnena chawimawina pêk nia tarlan awm tluka tisana ka hre ngai tawh kher lo ang!

Tualchhûng kohhran ţhenkhat hi chuan kal ngaihna hi an hre hlawl tawh lo em ni tih tur a ni ta. Tualchhûng budget khuma biak in ţha tak sak tawh chuan duhtawk der hi an tam awm asin. Inkhawm ţhinte hmel pangngai reng vei pha lo Upa leh Rawngbawltute awp kohhran nih hi a hlauhawm ta.

Thingtlang lamahte hian work camp neih nachang hria khawpui kohhran engtikah tak awm ang maw? Mahni hnampui buaipui ngai an awm reng laia State pawna chhuah chu work camp bik riaua ngaihna awmte hi bansan a hun ta.

BIAK INA INKHAWM HI (Pu Manzuala thu ziak chhanna)


Pu Manzuala hi mahni nihnaa chiang fek fawk tak, Mizo ziaa vâng tak Principle nghet nei mi a ni a. Amah ang hi CM leh CS a rualin Zoram hian nei ngat ila, hmasawnna hi thopa zuanin a zuang ang a, kawrapsawn pawh a tawmin hle ngei ang.

Biak inah a inkhawm ngai tawh loh thu a tlangaupuina thu ziak mi tam takin an kawmen a. A inkhawm loh chhan a ziak ngei hi han tarlang ta ila;

Biak ina inkhawm hrim hrim hi ka duh lo a ni lo va. Kan inkhawm chhan Pathian duhzawnga kan nun theih nana inkaihhruaina a nihna-ah hian ṭangkaina nei lova ka hriat  vanga tel ve duh tawh lo ka ni zawk.

Hei hi a inkhawm loh chhan chu a ni ta. A thu ziak hi dawt a ni hauh lo. Biak Ina Pathian thu kan ngaihthlak zozai hian kan nun a siam ţha hlawm meuh lo reng a ni. A nawlpuia lak pawhin a dik thui hle bawk.

Mahse, kan inkhawmna hian a nawlpuiah Lal Isua min antir lo mah se, mimal anga inkhawm hlawkpui an la awm reng tih erawh a hriat hmaih lian tak a ni thung. Chuvangin kan inkhawm kawnga pawimawh ta chu mimal nuna innghat a nihna hi a ni.

Chuvang tak chuan inkhawm hlutna hi a mimal takin a la tawng fiah ngai lo, kan ti thei ang. Inkhawm hlutna hmu fiahtu Sam ziaktu chuan - LALPA ina phunte chu kan Pathian biak in hung chung kawtlaiah chuan an duah hluah hluh ang. Tar hnuah pawh an la rah fo vang a; Tui pai teuhvin an hring hluah hluah ang, a lo ti daih tawh a nih hi.

Kan inkhawma hun kan hman dan tura ruahmanna kohhranin a siam dan kawngah ngaihdan tumtlang zet mai heti hian a ziak leh a;

Kan inkhawm program te hi ‘Davida-in khuangtệ nen zaiin a ti..’tih leh ‘Miriami a lâm’ tih changchawia duan chhuah an ni a. Nihna insemzaina, thusawi, ṭawngṭai hun hman, thawhlawm khawn, ‘usher’ ten an belhchhahin kan hun kan hmang zo tawp mai a ni.

Hetiang program-ah hian Lal Isua zirtirna kan sawite khi a taka kan nunpui theih nana inzirtira inkaihhruaina a awm lo, tiin a thil hmuh dan chiang takin a tarlang a. Mahse, hei pawh hi a dik lo leh ta a. Nitina Pathian thu anga nun kan hman dan tur hi Biak In kaltlang hian kan inzirtir reng a, a zawm lamah zawk hian kan hlawhchham hle mai zawk a ni.

Tin,

Thawhlawm hi kan thawh lo tur a ni kan ti lo va. Amaherawhchu kan thawh chhanah kan chiang tur a ni a, a hmanna a dik bawk tur a ni. Pawisa hi duhâmna siamtu ni-a mihringte ti-corrupt-tu ber a nih avangin tih luihna anga kan neih sawma pakhat emaw kan pệk khan chutiang duhâmna laka min vengtu a nih theihna chu a ṭangkaina a ni. Chu aia pawimawh zawk tak chu kan thil neih avanga Pathian hnena lawmthu sawina a nihna a ni.

Heng a chhan kan sawi pahnihah te hian tuna kan tihphung hi chuan awmzia a nei lo. Mi hausa kan tihte zingah hian sawma pakhat pe an awm lo tluk a ni a, za-a pakhat pawh an pe kher lo vang. Mi dang tam tak pawhin rinawm taka an thawh rah atanga sawma pakhat ni lovin corruption thil ‘side income’ an hmuh aṭang te-a an pệk a ni. Chuvangin heng thawhlawm te hi an thianghlim lo a ni.

Hmeithai pakhatin a neih zawng zawng a thawh avanga Lal Isuan tiṭha a tih chhan kha a thinlung taka Pathian hnena inhlan duhna leh inhlan theihna a  neih vang kha a  ni. Tuna thawhlawm thawh zinga a tam berte hi Kohhranin tih tur a tih avanga thawh an ni a, an thinlung taka Pathian hnena pệ an ni  lo vang.

Thawhlawm chu eng zata tam pawh lo thawh ila, a pawimawhna leh a ṭangkaina chu Pathian duhzawnga hman a ni. Tuna kan  hmanna tam ber chu biak in lian leh ropui tak tak sak nan te, inkhawmpui lian leh hautak tak tak neih nan te leh tih dan dang a changkang leh a ropuizawnga tihphung neih nana hman a ni.

Missionary kan thawn chhuahte hian Sap missionary-ten Kristian lema min han siam aia chhe zawk Kristian lem lehchhawng tlệm azawng an va siam ni maiin a lang a. Hetianga kan pawisa hmanna te hi Pathian duhzawng ni lovin a huatzawng tak a ni zawk ang. Retheite ṭanpui nana kan hman chu kan thawhlawm tling khawm za-a pakhat pawh a tling lo vang.

Hnathawktu chuan hlawh a hmu tur a ni tih a ni a. Kohhran hnathawktute pawh hian hlawh an hmu tur a ni. A mawi tâwka an khawsak theihna hi hmu se, duhtawk ve mai se, tu ma’n kan sawisel lo vang. Chintâwk hre lo lệka thawhlawm thawhtu za-a sawmkua emaw te aia khawsak sâng zawk neih nana an hman erawh a dik lo a ni.

Inkhawm program an siam dan hi kan nuam tihzawng tihna a ni a. Chuvang chuan inkhawm kan tam thei a. Chu chuan thawhlawm a titam a. Chuvangin kan Kohhran kalphung hi THAWHLAWM ORIENTED a ni kan ti a. Pathian duhzawng ni lovin mihring, Kohhran hruaitute duhzawng mai a ni kan ti a ni.

Kan inkhawm te hi Pathian duhzawnga inkaihhruaina ni lovin mihring duhzawnga inkaihhruaina mai a nih avangin kan thinlungah Pathian duhzawnga nun theihna chî a tuh lo va. Kan nun chu mahni hmasialna, duhamna, hleihneihna a  nih bâkah kan khawtlang nun hrim hrim chu corruption hluarna ber leh kairualna ber a ni.

 Kan biak in inkhawm  hian kan nun a siamtha chuang lo mai pawh ni lovin, lem taka mi fel leh ṭha nihna min pe ni-a kan ngaihna  hian kawng tam takah kan nun min thlahdahtir a, chhiat lam kan pan zel zawk a. Chuvang chuan natna ṭihbaiawm pui puiina a bawm  nasat ber kan ni.

Lal Isua zirtirna pawimawhte kan zawm theih nana min kaihhruai thei inkhawm program te hi kan hruaitute hian hian han siam sela chuan inkhawm taima pawl tak pawh ka ni leh mai ang. Chutih hma erawh chuan inkhawm kher lova, ka theih ang anga Lal Isua zirtirnate zawm zawnga nun hi ka thlang zawk a ni. Mipuite rawngbawl tur inti, mipuite rawngbawl lova, anmahni hmasial, hleihneih leh duham kawng zawh ta daih zawk, Politician-te zinga ka tel ve duh lo ang hi a ni e.

Kohhrante hian Pathian thu nena inzawm chiah lo, dan tam tak an siam a. Chu’ng an dan siamte chuan ringtute min phuarbet a. Kan zawm loh chuan tihṭhaihna nen min vau a. Pathian thu aiin an thu hi kan ngai pawimawh ta zawk a. Chu chu anni leh keini kan kalsual tâkna chu a ni.
Mizo Academy of Letters-ina 2017 Book of the Year-a an thlan Savun Kawrfual buin Biak in inkhawm chungchang a ziak hi ka han lachhawng leh a ni e.

He lehkhabu a chhuah atanga kum hnih hnu-ah pawh Kohhran hruaitute emaw ringtute emaw aṭanga awmze neia he thuziak hnialna  hi kan la hre rih lo.
“Mi tam tak chuan biak in hi Pathian jail-ah kan hmang a. Chutah chuan sualna nei lo Pathian chu kan tântîr a. A châng chângin kan va kan ṭhîn a, a kan taima deuhte chuan tiṭha kan inti ve hlê ṭhîn. Ṭhenkhat phei chuan Pathian kan va kan a ni tih tak ngiala pawh chu kan ngaihtuah chuang hlei lo va, tum nei mumal lovin kan va ‘inkhâwm’ ringawt ṭhîn. Inkhâwm chu eng ang tlukin nge kan sâwtpuia, inkhâwm bân hnuah engtinnge kan awm zui ṭhin tih lam ai chuan, inkhâwm ngun hrim hrim kha kan ngaihṭhatpui ve êm êm ṭhîn a ni.

Kan va inkhâwm pawh chuan, a Pathian bera pawh chu ngaihsak êm êm chuang lovin kan va awm tlingtla ve a, bân a hun chuan kan bâng ve leh mai ṭhîn a. Biak ina khawhar taka kan tântîr, inkhâwm bân ruala kan hawsan leh ṭhin Pathian chu kan va kâwm tak tak a zeng pawh a ni hek lo. Biak in aṭanga min rawn zui chhuah vea, kan thil tihna hrang hranga a rawn inrawlh phei chu kan hlau hlê ṭhîn a, kan dam loh châng leh mamawh eng emaw riau kan neih châng erawh chuan kan lam ve chûl ṭhîn.

Entawn rawngbawlna sim a hun !


Kan hriat ţheuh angin Baptist kohhran lamin ŢKP lama over tawh, chawlhni chawhnu lama tih tur nei lo val senior leh paho rual inpawl khawmna turin Baptist Mipa Pawl (BMP) Fellowship a din ta a.

A hnu deuhah Presbyterian of India lamin heng mite inpawl khawmna tur bawkin Pavalai a rawn din chho ve leh ta a. Chutih rualin nuho inpawl khawmna BKHP Baptist kohhranin a neih laiin Presbyterian lamin Kohhran Hmeichhia an nei ve leh a.

Tichuan, hmalakna neiin kum tin rorelna kaltlangin budget an han duang ta rup mai a. Mahse, kawng dang vaka rawngbawl dan tur hre ta lo chu rawngbawlna chuangtlai tih tur buaipui reng rengin hun an hmang ta hi kan ngaihtuah tawh ngai em?

Ţhalai rual tih dan entawnin kan nu leh pate'n music video siam an uar lai hunte kha a va la rei lo em. Zaipawl neih ve kha tihmakmawhah ngaiin mawi leh mawi lo pawh dawn zo lovin zan rei tak tak thleng hla zirin in an han chhuahsan ta a.

Hla an zirna kawnga tha an senral zozai ngaihtuahin an zaiin thiltihtheihna a neih lem si lohzia han thlir hian buaipui tur dik buaipui ni hian an lang tlat lo. Chu tah, paho rualin ţhalaite tih entawn niawm takin Chanchinbu an han buatsaih ve leh ta ngawt a.

Mahni Unit mai duhtawk lovin Bial Huap an la ti ang deuh deuh a. Ţhalai fellowship nena danglamna nei hauh lovin chawhnu inkhawm leh zan inkhawm, an pual bik hun an nei leh tawp a. Heng an thiltih leh hmalakna zawng zawngte hi kan sawisel a ni lo.

Mahse, nu leh pa an ni tih inhre lo ang maia rawngbawlna an kalpui erawh hi chu inenlet se a ţha ngawt ang. Âw-in vanglai a pelh tawh hnuah Zaipawl rawngbawlna neih lo tum ve tlatte hi a ţul viau nge hun khawhralna mai mai?

Music video siamte phei hi chu eng rawngbawlna huangah chiah nge an khung ang tih ka hrethiam phak tawh lo. Zanah rei tak tak chhuaha hla zir rual pawh an ni tawh bawk hek lo. Mahse, ţangkai taka rawng bawlna an kalpuite erawh a pawimawh tawp thung.

Ruihhlo ngai enkawl kawngah leh fahrah chhawmdawl kawngahte hian an chhuanawmin Setana thik tham rawngbawlna an kalpui niin a lang a. Chu tih reng laiin Kristian chhûngkaw dina kalpui kawngah erawh Zoram pumpui thlirin an hlawhchham si a ang hle.

Chu chuan ngaihtuah tur a rawn hrin chu hei hi a ni. Nu leh pa tam tak, kohhran kaltlanga rawng bawlna kawnga an hmanhlel reng laia fa nikhualo leh chhûngkaw buai an pung thur thur nia lang si hi eng vang nge ni ta ang?

Zoram Kristian chhûngkaw damloh chhan hi pawl pathum, ţhalai, nu leh pa pawlte hian kan hriat a hun ta. Rawng ka bawl kan tih mek lai leh kan buai em em lai hian chung lam nena inzawmna (connection) nei kan tam takzet zet a.

Za-a 90 chuang hian nitin hun fel tak bithliaha bible chhiarna leh zirna an nei ngai lo niin a lang a. Heti zat vel bawk hian fianrial hun an nei ngai lo bawk niin a lang. Kan nunah ei tur a awm loh danah leh Pathian thu leh hla aia khawvel thu leh hla kan ngaihven zawkziate hi zep chi niin a lang lo.

Hei hi Zoram kristiante ţhanlen theih loh chhan bulpui ber pawh niin a lang. Pathian nena lêng dun hman reng reng lo, Amah nena inpawlna hun pawh nei mumal thei lo khawpa rawngbawlna kawnga buai inti Zoram kristiante hian mahni leh Pathian inkâr chingfel hmasa zet a, chumi hnua mahni leh pawl inkâr dah pawimawh kan thiam hunah chauh nungin rawng kan bawl ang a, kan nunah ringlote'n ei tur an hmu thei chauh ngei ang le.

Zoram hmabak tur ka thlir a...



Pathian ni hian inkhawm miah lovin han teichhuak ila, inkhawm a awm tih hre miah lo mi hausa fa an tam sawtzia i hmu thei ang. Inkhawm ai chuan an lirthei silfai leh ţhiante nena titi ta mai mai i hmu ţeuh ang.

Veng changkang tak pakhata an Upa chu hmingchhe taka eirûknaa inhnamhnawih, tang thei si lo a ni. Veng dang pakhat leha an Upa pawh a in leh lo aţangin a eiru tih a chiang ngawih ngawih bawk. Mahse, pulpit chumin thu ţha a sawi a, a nung lem lo a ni mai!

Veng pakhata an Upa leh chu retired tawh, mahse a hnathawh hun laia eirûk thubuai nei, engtin tin emawa hlin loh a ni bawk. Heti hi a nih reng laiin heng mi lian kan tihte ina lêngluta, Malsawm Colney-ate anga, "Eh hei, i eirûka i sak a ni maw?" ti lung lung ngam kan awm si lo.

Chu ai chuan an thil neih hlutte, itna mitin kan thlirsak zawk a. Kohhran leh khawtlang tâna mi inphalah kan duh ru ţhum zawk a nih hi. Kohhran dal ta lutuk leh sual rapthlak ti chung pawha mi zah kai theihna khawtlang kan nih ţanna chiah hi  Europe kohhran tlukchhiat chhan pakhat a ni.

Europe ang bawkin nakin lawkah kan ţhalai rual leh nu leh pa zingah Pathian pawh awm ring lo, inkhawmin awmzia a neih hre lo an pung thur thur dawn tih a lang reng. Pathian ni zing an ngaih pawimawh ang hian an hna hi ngai pawimawh se, tia ţhenawmpa inkhawm tur thlir liam patling pawh an tam ta!

Eirûkna kawnga fihlim lo Upa leh Upa lo fate tâna pawi em em tur chu an nunin Pathian a hlat tial tial tur hi a ni. SE pakhat chuan, "Kei chu thawhlawm leh inkhawm vel hi ka buaipui lo tih lo hre teh u" tiin kum 2016 daih tawh khan  kohhran a lo hnar tawh.

He hun lo thleng tur hian Pathian aţanga sual sim harhna tak tak kan chang lo a nih phawt chuan matheilovin tun aţanga kum 15 a ral pawh ngai lovin min rawn nuai ngei ang. Europe rama kohhran tlukchhiat dan han zir hian kan nun hian he kawng hi a zawk mek tih hai rual a awm lo.

Tin, tuna zing ţawngţai kal ţhin mi tlem tê an boral zawh hunah chuan zing ţawngţaite pawh tihtawp a ngai ngeiin a rinawm tlat a ni. Chhim leh Hmar kohhran a hausak thur thur laia an mi leh sate, thlarau ţama an ţamzia i hmuh duh phawt chuan Frederick Lalrindika rawngbawlna hi thlir mai rawh.

Davida khan englai mahin Saula kha Pathian hriak thih, tlusual a nih a hai ngai loh avangin a sâwt ngam ngai lo. Mahse, thusawitu tam tak leh Pastawr zingah meuh pawh thlarau dik an chan fiah si lova Pathian hriak thih nia langte sâwt ngam pawh an lo chhuak ta!

Heng zawng zawng lak ata kan fihlim theih nân hlim lam zawnga inkhawm buatsaih lovin thutak zawnga nung tura kohhran inzirtirna her danglam a ngai ta a nih hi. Revival chu kan ti ve ngei a, inkhawm chhûng bak revive thei lo nun hi paihin sual huata a tak taka ringtu nun nunpuinaah chauh kan ram damna tak tak a awm dawn a lo ni.

Zawlnei Isaiate'n tawrhna namênlo tuar chunga thu an puan lawm lawm lai khan ngaihsak an hlawh pha lo va. Mi zingah pawh awm thei lova Jakariate'n Jerusalem an ţah ngawih ngawih lai khan tu'n an bengkhawn ngai lo. Sawisak an hlawh hial hlawm zawk a, Puithiamte blacklist an nih hlawmzia kan hre vek e.

Chung ang tak chuan Pastawr Chhawnate'n ţap chungin dai an fang a, Zoram an ţah a. Zawlnei Saikhumate'n vakvaiin thu an hrillawk dik a. Mahse, engahmah an thu leh hla ngaithlak chu sawi loh, mi â chhuahin kan chhuaha hmuhsit an hlawh ta zawk a.

Hun hnuhnungah in tu leh fate'n ka thu hrilin pitar putarte'n inlârna an mang ang tih inziak ring kan ni reng chungin Kelkang harhna chhimtu ţhalai rualte thu puan leh kan pipute inlârna nuihzata zawlnei an awm tawh lo kan tih biaih biaih tawhna ramah Zoram a lo chang ta a nih hi.

-Lalremliana Pachuau

William Shakespeare Sonnet I - V



SONNET – I

Mi duhawm berte chî thlah pung turin,
Duhawmna a chuai loh nân kan duh \hin,
Hun vanga tar chhiatna a lo thlen paw’n,
A thlahte’n a hlimthla an chawi vul nân,
Nang erawh mahni inhmangaih luain,
I duhawmna êng làm i chhi hlum ta,
Hmun hnianghnar berah \am i thlentirin,
Râwng takin duhawmna i hmelmâk ta,
Nang zawng, khuavel duhawmna thianghlim ber,
Nipui hmahruai entirtu i lo ni,
I kuhmumah i lungawina phumin,
Mi mawl, i inthuhrûk bo zawh tak hi,
Khawvel khawngaih rawh khai, a nih loh leh,
Nang leh khûr chuan lem bo mawlh che rawh se.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

From fairest creatures we desire increase,
That thereby beauty’s rose might never die,
But as the riper should by time decease
His tender heir might bear his memory. 5
But thou, contracted to thine own bright eyes,
Feed’st thy light’s flame with self-substantial fuel,
Making a famine where abundance lies,
 Thyself thy foe, to thy sweet self too cruel.
Thou that art now the world’s fresh ornament 10
And only herald to the gaudy spring,
 Within thine own bud buriest thy content,
And, tender churl, mak’st waste in niggarding.
Pity the world, or else this glutton be,
To eat the world’s due, by the grave and thee.

SONNET – II

Kum tamin i chaldar an zär buaia,
I vun nalh tak a tih vuai zet hunah chuan,
I vanglai duhawmna, mi tin thlir chu,
Hlo khirh ang maia hlu lo a ni ang,
Khawiah i mawina tinreng an bikbo,
I thothang \hatna tia zawhna,
I mit khur thûk tak, da vá-a chhan chu,
Zahthlak chan leh fakna dawrâwm ang chauh,
‘Chhûl ata lo piang nau duhawm tak hi,
Ka hun khawhralna, ka lo upat chhan’
Tia chhanna chuan fak a phu sauh ang,
I ai awhin a \hang hmel\ha chho ang a,
I upat hunin ani thil siam thar,
I inkiltawih huna i uanna tur chu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

When forty winters shall besiege thy brow
And dig deep trenches in thy beauty’s field,
Thy youth’s proud livery, so gazed on now,
Will be a tattered weed, of small worth held.
Then being asked where all thy beauty lies,
Where all the treasure of thy lusty days,
To say within thine own deep-sunken eyes
Were an all-eating shame and thriftless praise.
How much more praise deserved thy beauty’s use
If thou couldst answer, “This fair child of mine
Shall sum my count and make my old excuse,”
Proving his beauty by succession thine.
This were to be new made when thou art old,
And see thy blood warm when thou feel’st it cold.

SONNET – III

I hlimthla thlirin a hnenah chi thlah hun,
A lo thleng ta tih hriattirin  hrilh ang che,
Tuna i intuaithar dawn si loh chuan,
Khawvel hawisanin chhûl i elsen ang,
Tu hmeichhia chuan nge pa i nihna tur,
Dalin i lakah a chhûl kharkhip ang?
Mahni inhmangaihna thlanah zâlin,
Tuin nge inthlahchhawn hlamchhiah ang ni?
Nang chu i nu hlimthla, i nu pawh nang,
A duhawm vanglai ber lantirtu chu,
I hmai a lo chuar hunah nang pawhin,
I thlahah i vanglai hlim i thlir ang
Hriatreng duh lo va i nun erawh chuan,
Thlanah i hlimthla malin vui liam rawh.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 

Look in thy glass and tell the face thou viewest,
Now is the time that face should form another,
Whose fresh repair if now thou not renewest,
Thou dost beguile the world, unbless some mother.
For where is she so fair whose uneared womb
Disdains the tillage of thy husbandry?
Or who is he so fond will be the tomb
Of his self-love, to stop posterity?
Thou art thy mother’s glass, and she in thee
Calls back the lovely April of her prime;
So thou through windows of thine age shalt see,
Despite of wrinkles, this thy golden time.
But if thou live remembered not to be,
Die single and thine image dies with thee.

SONNET – IV

Duhawmna tlaran, nang hian eng vanga,
Mahniah vek i rochan i tih tawp?
Khuarel chuan phut nei lo va puktirin,
Mi thilphalte chauh a malsawm ţhin hi,
Nang uikawm duhawm, engah chuan nge,
Duhawmna i dawn i pêk chhuah phal loh?
Nang, hlawkna tél lo sum tam hmang ralin,
Kumkhaw daih nun erawh i neih si loh?
Mahni chauh inbuaipuiin mahni ngei,
Hrilhhai theihtawpin i siam ta zawk a,
Thihnain a zial hunah meuh che chuan,
Eng chhuanlam pawmawm tak hnutchhiah che maw?
Thliah loh i mawina chu thlanah zâlhin,
Hmangaihna ţilţiak, nang chawisângtu tur chu!

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Unthrifty loveliness, why dost thou spend
Upon thyself thy beauty’s legacy?
Nature’s bequest gives nothing, but doth lend,
And, being frank, she lends to those are free.
Then, beauteous niggard, why dost thou abuse
The bounteous largess given thee to give?
Profitless usurer, why dost thou use
So great a sum of sums yet canst not live?
For having traffic with thyself alone,
Thou of thyself thy sweet self dost deceive.
Then how when nature calls thee to be gone,
What acceptable audit canst thou leave?
Thy unused beauty must be tombed with thee,
Which usèd lives th' executor to be.


SONNET – V

Hunte’n duat taka an cheimawi i hmel,
Mi tin mithmuhna rûktirtu ngei chuan,
I chungah vek râwng taka rawn ţuanin,
I vanglai duhawmna a rawn ţhiat ang,
Chawlh zai rel lo hun hian nipui meuh pawh,
Thlasik vin túkah zûk dàin hnah chawr,
Ti ţilin hrilhhaiin a siam ţhin hi,
Vura khuh boin rah a chhuah hek lo,
Nipui pangpâr rimtuina thlawr lovin,
Palangah dahţhat ni suh se la chuan,
Nipui tawp rualin a duhawmna rah,
Chuaiin hriat reng tur sulhnu a nei lo’ng,
Thlasik lo thlenin a pâr chuai mah se,
A rimtuina lêng vel a châm reng ţhin.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 

Those hours that with gentle work did frame
The lovely gaze where every eye doth dwell
Will play the tyrants to the very same
And that unfair which fairly doth excel.
For never-resting time leads summer on
To hideous winter and confounds him there,
Sap checked with frost and lusty leaves quite gone,
Beauty o'er-snowed and bareness everywhere.
Then were not summer’s distillation left,
A liquid prisoner pent in walls of glass,
Beauty’s effect with beauty were bereft,
Nor it nor no remembrance what it was.
But flowers distilled, though they with winter meet,
Leese but their show; their substance still lives sweet.

Friday, April 8, 2016

Shakespeare Sonnet 60



Tuifawnin muanga vaukam a pan iang,
Kan nunna paw’n a hun tawp lam panin;
Lungruala hma lam pana bei zel a,
Tuifawn hmasa nen inthlakthleng zelin;
Leia piang tawh phawt puitlin lam pan chu,
A vul lai kalha hun rawn inrawlhah;
Petu ngeiin a thilpêk tichhiain,
Hun chuan ṭhalaite mawina tichuaiin;
Hmaifang chuarna a rawn thlen si ṭhin a,
Leilung duhawmnaa inchawm thauin;
A favah hriama mitin a âh ni,
Fiahna nunrawng paltlangin ka hla ten;
I hlutna an la fak ngei ka beisei

Like as the waves make towards the pebbled shore,
So do our minutes hasten to their end;
Each changing place with that which goes before,
In sequent toil all forwards do contend.
Nativity, once in the main of light,
Crawls to maturity, wherewith being crown'd,
Crooked eclipses 'gainst his glory fight,
And Time, that gave, doth now his gift confound.
Time doth transfix the flourish set on youth,
And delves the parallels in beauty's brow,
Feeds on the rarities of nature's truth,
And nothing stands but for his scythe to mow.
   And yet to times in hope my verse shall stand,
   Praising thy worth, despite his cruel hand.

𝐃𝐢𝐟𝐟𝐞𝐫𝐞𝐧𝐭 𝐅𝐨𝐫𝐦𝐬 𝐨𝐟 𝐏𝐨𝐞𝐭𝐫𝐲 𝐂𝐨𝐥𝐥𝐞𝐜𝐭𝐢𝐨𝐧𝐬

1. Echoes of You (Ottava Rima) Where are you now, when silence haunts the air? (A) Not one day passes without thoughts of you. (B) Wi...